Ententa przeciw interwencji w Albanii

Brytyjska chronologia wojny odnotowuje pod 2 lutego 1915 roku, że państwa Ententy skierowały do rządów Grecji, Serbii i Czarnogóry wiadomość, w której odradzały im interwencję w Albanii. Nie udało nam się dotrzeć do tekstu tego dokumentu ani ustalić, czy była to wspólna nota, czy osobne wystąpienia posłów w Atenach, Niszu i Cetynii. Wiadomo natomiast, dlaczego Londyn, Paryż i Piotrogród chciały powstrzymać swoich bałkańskich sojuszników.

Kraj bez władzy

Od wyjazdu księcia Wilhelma zu Wied we wrześniu 1914 roku Albania była państwem tylko z nazwy. W Durrës rządził Esad Pasza Toptani, wspierany pieniędzmi i bronią z Serbii, ale jego władza nie sięgała daleko poza miasto. Środkową część kraju opanowali muzułmańscy powstańcy, wrodzy zarówno Esadowi, jak i Serbom. Na południu, w Epirze Północnym, od końca października stały wojska greckie, a w grudniu Włosi wylądowali we Wlorze.

Sąsiedzi Albanii mieli wobec niej własne plany. Grecy uważali Epir Północny z jego grecką ludnością za swoją ziemię. Czarnogóra nie pogodziła się z utratą Szkodry, którą jej wojska zdobyły w 1913 roku i musiały oddać pod naciskiem wielkich mocarstw. Serbia chciała mieć w Albanii przyjazny rząd i drogę do Adriatyku, a przede wszystkim spokój na swojej granicy. Z albańskich gór na serbskie Kosowo i Macedonię zapuszczały się oddziały zbrojne, wspierane bronią i pieniędzmi przez państwa centralne. Esad Pasza kilkakrotnie prosił Belgrad o wojskową pomoc przeciw powstańcom, a serbski rząd przygotowywał się do interwencji.

Dlaczego Ententa się sprzeciwiała

Według serbskich opracowań dyplomacje sojusznicze ostrzegały rząd premiera Nikoli Pašicia, że wkroczenie do Albanii zostanie źle przyjęte. Ententa miała co najmniej dwa powody. Pierwszym była wojna z Austro-Węgrami. Serbska armia, wyczerpana zwycięską, ale kosztowną kampanią jesienną i dziesiątkowana przez tyfus, miała strzec granicy na Sawie i Dunaju, a nie rozpraszać sił na albańskich bezdrożach. Z tego samego powodu Ententa wolała, by Grecja wysłała wojska na pomoc Serbii, a nie zajmowała kolejnych albańskich ziem.

Drugim powodem były Włochy. Neutralne jeszcze królestwo uważało Albanię i wybrzeże Adriatyku za swoją strefę interesów, a o warunkach ewentualnego przystąpienia do wojny rozmawiał właśnie minister spraw zagranicznych Sidney Sonnino. Każde zajęcie albańskiego terytorium przez Serbów, Czarnogórców czy Greków mogło zrazić Rzym i utrudnić pozyskanie go dla Ententy. Formalnie Albania pozostawała neutralnym państwem, którego niepodległość wielkie mocarstwa uznały w 1913 roku.

Bez trwałego skutku

Ostrzeżenie Ententy odsunęło interwencję, ale jej nie zapobiegło. W tajnym traktacie londyńskim z kwietnia 1915 roku Ententa obiecała Włochom Wlorę i protektorat nad środkową Albanią, a Serbii, Czarnogórze i Grecji pozwoliła liczyć na jej pozostałe części. Gdy powstańcy osaczyli Esada w Durrës, Serbia nie czekała dłużej. Na początku czerwca 1915 roku jej oddziały wkroczyły do Albanii z kilku kierunków i rozbiły powstańców. W tym samym miesiącu Czarnogórcy weszli do Szkodry. Zaledwie kilka miesięcy później, zimą 1915 roku, przez albańskie góry wycofywała się pobita armia serbska.