Turcy wkraczają do protektoratu Adenu

2 lutego 1915 roku, według brytyjskiej chronologii wojny, wojska osmańskie wkroczyły na terytorium protektoratu Adenu na południu Półwyspu Arabskiego. Tego dnia oddziały tureckie z Jemenu zaatakowały sułtanat Al-Bajda (Bajda), położony w górach na północny wschód od Adenu. Formalnie nie był on częścią Protektoratu Adeńskiego, ale według opracowań opartych na brytyjskich dokumentach leżał w brytyjskiej strefie wpływów, a jego sułtan od lat zabiegał o brytyjską opiekę.

Dwa Jemeny

Aden, port u wejścia do Morza Czerwonego, należał do Brytyjczyków od 1839 roku i był ważnym przystankiem na szlaku z Kanału Sueskiego do Indii. Podlegał władzom Indii Brytyjskich, a jego garnizon składał się w 1914 roku zaledwie z dwóch batalionów piechoty, brytyjskiego i indyjskiego, oraz niewielkiego oddziału kawalerii. W głębi lądu Brytyjczycy zawarli układy z wieloma sułtanatami, emiratami i szejkatami, którym płacili stałe zasiłki w zamian za lojalność i ochronę szlaków handlowych. Najważniejszym z nich był sułtanat Lahidż, sąsiadujący bezpośrednio z Adenem.

Na północ od tych ziem rozciągał się osmański Jemen. Stacjonował tam VII Korpus armii osmańskiej, a Turcy mogli liczyć na imama zajdytów Jahję, który od 1911 roku był ich sojusznikiem. Granicę między obiema strefami wytyczono na początku XX wieku i potwierdzono w porozumieniu brytyjsko-osmańskim z 1914 roku. Po przystąpieniu Turcji do wojny Brytyjczycy zniszczyli turecki fort w Szejk Said nad cieśniną Bab al-Mandab, ale nie zamierzali zapuszczać się w głąb lądu.

Atak na Al-Bajdę

Turcy przygotowywali się do działań przeciw Adenowi od początku wojny. Dowództwo VII Korpusu powierzyło je 39 Dywizji w Ta’izz, którą dowodził Ali Said Pasza. Ostatni osmański gubernator Jemenu, Mahmud Nedim, wspominał, że razem z Alim Saidem dotarł do Ad-Dali, usunął tamtejszego władcę, osadził na jego miejscu jego brata, a potem kazał usunąć znaki graniczne. Dokładna data tej wyprawy nie jest jednak pewna.

Atak na Al-Bajdę zaczął się, według opracowań opartych na raportach brytyjskiego rezydenta w Adenie, właśnie 2 lutego. Sułtan Al-Bajdy nie poddał się. Na pomoc przyszli mu wojownicy sąsiedniego sułtanatu Hauszabi i do 13 lutego wspólnie wyparli napastników, zdobywając ich namioty i amunicję. Kilka dni później Turcy wrócili i splądrowali odległe wioski, ale około tysiąca ludzi sułtana zmusiło ich do odwrotu. Sułtan zapowiedział, że będzie bronił kraju do końca, i poprosił Brytyjczyków o pomoc. Dostał od nich amunicję.

Zapowiedź większej wojny

Starcia w Al-Bajdzie miały niewielką skalę, a ich szczegóły znamy głównie z cotygodniowych raportów rezydentury w Adenie. Pokazywały jednak, że Turcy nie zamierzają respektować granicy, a Brytyjczycy, zajęci obroną Egiptu, nie mają w Adenie sił na nic więcej niż wysyłanie broni i pieniędzy sojusznikom. W tym samym czasie brytyjscy agenci zabiegali o poparcie innych arabskich władców, wśród nich Muhammada al-Idrisiego w Asirze.

Prawdziwe zagrożenie dla Adenu miało nadejść kilka miesięcy później. Latem 1915 roku silniejsze wojska osmańskie, wsparte przez część miejscowych plemion, ruszyły w stronę Lahidżu, a walki na zapleczu Adenu trwały odtąd aż do końca wojny.