John Nixon dowódcą w Mezopotamii

18 marca 1915 roku generał Sir John Nixon został mianowany naczelnym dowódcą wojsk brytyjskich i indyjskich w Mezopotamii. Zastąpił generała porucznika Arthura Barretta, który od listopada 1914 roku dowodził Indyjskim Korpusem Ekspedycyjnym „D”. Zmiana wiązała się z rozbudową sił nad Zatoką Perską. Z jednej dywizji miał powstać korpus armijny, złożony z dwóch dywizji piechoty.

Rosnące zagrożenie

Po zajęciu Al-Kurny w grudniu 1914 roku Brytyjczycy panowali nad Basrą i całym biegiem Szatt al-Arab. Turcy nie pogodzili się jednak z tą stratą. Na przełomie 1914 i 1915 roku dowództwo w Mezopotamii objął energiczny podpułkownik Süleyman Askerî, który zaczął gromadzić wojska regularne i ochotników z plemion arabskich, by odbić Basrę. Niepokój budziła też sytuacja w sąsiedniej perskiej prowincji Arabistan, przez którą biegł rurociąg doprowadzający ropę do rafinerii w Abadanie. W lutym 1915 roku część miejscowych plemion arabskich, podburzonych przez tureckich i niemieckich agentów, przerwała rurociąg i zaatakowała urządzenia naftowe na północ od Ahwazu.

Rząd Indii, który odpowiadał za wyprawę mezopotamską, postanowił wysłać nad Zatokę Perską kolejne brygady. Wraz z oddziałami już stojącymi w Mezopotamii miały one utworzyć nową, 12 Dywizję Indyjską. Siły złożone z dwóch dywizji wymagały już dowództwa korpusu.

Nowy dowódca

John Eccles Nixon miał 57 lat i był jednym z najbardziej doświadczonych generałów armii indyjskiej. Urodził się w 1857 roku w Anglii, ukończył akademię wojskową w Sandhurst i od 1875 roku był oficerem, a większość służby spędził w Indiach. Walczył w drugiej wojnie z Afganistanem i na pograniczu północno-zachodnim, a w czasie wojny burskiej dowodził brygadą kawalerii. Później był inspektorem kawalerii i dowódcą dywizji, od 1912 roku dowodził Armią Południową w Indiach, a w lutym 1915 roku przejął Armię Północną.

Przed wyjazdem otrzymał od naczelnego wodza w Indiach, generała Sir Beauchampa Duffa, instrukcje. Miał zapewnić Brytyjczykom pełną kontrolę nad dolną Mezopotamią, czyli całym osmańskim wilajetem Basry, i bezpieczeństwo pól naftowych i rurociągu w Persji. Duff polecił mu też przygotować plan ewentualnego marszu na Bagdad. Strategię wyprawy kształtowano w Indiach, w dużej mierze bez konsultacji z Londynem, zajętym wówczas Dardanelami.

Co dalej

Nixon przybył do Basry 9 kwietnia 1915 roku i przejął dowództwo. Barrett zachował 6 Dywizję (Poona), ale z powodu choroby wkrótce zdał dowództwo i 12 kwietnia opuścił Mezopotamię. Dywizją tymczasowo dowodził generał Fry, a 22 kwietnia objął ją generał Charles Townshend. Już trzy dni po przybyciu Nixona Süleyman Askerî zaatakował brytyjski obóz pod Szuajbą, na zachód od Basry. Turcy zostali odparci w trzydniowej bitwie, a ich dowódca, ranny i zrozpaczony klęską, popełnił samobójstwo.

Zwycięstwo pod Szuajbą zachęciło Nixona do działań zaczepnych. W kolejnych miesiącach jego wojska posuwały się w górę Tygrysu i Eufratu, a we wrześniu 1915 roku zajęły Al-Kut. Nixon, coraz bardziej przekonany o słabości Turków, doprowadził do marszu na Bagdad, który zakończył się klęską pod Ktezyfonem i oblężeniem dywizji Townshenda w Al-Kut. W styczniu 1916 roku chory Nixon stracił dowództwo, a specjalna komisja powołana do zbadania przebiegu kampanii uznała go w 1917 roku za głównego winowajcę niepowodzenia wyprawy.