Brytyjski układ z Idrisim

Brytyjska chronologia wojny odnotowuje pod 28 kwietnia 1915 roku zawarcie przez rząd brytyjski układu z Muhammadem ibn Alim al-Idrisim, władcą Emiratu Asiru na południowo-zachodnim wybrzeżu Półwyspu Arabskiego. Układ miał zapewnić współpracę przeciw Turkom. Dokument przechowywany w archiwum brytyjskiego Urzędu do spraw Indii nosi jednak datę 30 kwietnia 1915 roku i tę datę podaje większość opracowań. Rozbieżność mogła wynikać z tego, że dzień, w którym zakończono rokowania, różnił się od dnia podpisania, ale nie udało nam się tego ustalić.

Traktat przyjaźni

Brytyjczycy szukali sojuszników wśród arabskich władców od chwili, gdy Imperium Osmańskie przystąpiło do wojny. Idrisi był kandydatem oczywistym. Od 1909 roku walczył z Turkami o panowanie nad nizinną Tihamą i wybrzeżem Asiru, a w styczniu 1915 roku jego ludzie zajęli wyspy Farasan na Morzu Czerwonym. Rokowania prowadził brytyjski rezydent polityczny w Adenie, który podlegał władzom Indii Brytyjskich. Po stronie brytyjskiej układ podpisali rezydent D.G.L. Shaw i jego pierwszy zastępca Harold Fenton Jacob, a w imieniu Idrisiego jego pełnomocnik, sajjid Mustafa ibn Abd al-Ali. Dokument nazwano traktatem przyjaźni i dobrej woli, a jego treść utrzymywano w tajemnicy.

Zobowiązania obu stron

Idrisi zobowiązał się prowadzić wojnę z Turkami i dążyć do wyparcia ich z Asiru. Traktat pozwalał mu rozszerzać swoje ziemie kosztem Turków, ale zabraniał występowania przeciw imamowi Jemenu Jahji, o ile ten nie stanie po stronie Turków. Brytyjczykom zależało, by sojusznik walczył z wojskami osmańskimi, a nie wciągał ich w swoje spory z sąsiadami. Zarazem sojusz z Idrisim miał być przeciwwagą dla imama, który od 1911 roku był sprzymierzeńcem Turków i w którym Brytyjczycy widzieli zagrożenie dla Adenu.

W zamian Wielka Brytania zagwarantowała Idrisiemu niezależność jego ziem i ochronę przed napaścią, a także obiecała pomóc po wojnie w uregulowaniu jego sporu z imamem. Idrisi miał otrzymywać pieniądze i broń. Według Jacoba Brytyjczycy dostarczyli mu duże ilości karabinów i amunicji, a także działa i moździerze. Traktat przewidywał też otwarcie portów Idrisiego dla handlu, co dla państwa żyjącego z wymiany przez Morze Czerwone było niezwykle ważne.

Pierwszy arabski sojusznik

Układ z Idrisim uchodzi za pierwszy traktat zawarty w czasie tej wojny przez Wielką Brytanię z arabskim władcą, który otwarcie stanął przeciw Turkom. Był to też jedyny dokument, w którym obce mocarstwo uznało władzę Idrisiego nad Asirem. Dla Brytyjczyków sojusz miał przede wszystkim znaczenie strategiczne. Wojska Idrisiego mogły przecinać łączność lądową między tureckimi garnizonami w Hidżazie i w Jemenie, a jego kontrola nad wybrzeżem odbierała Turkom porty, z których mogliby zagrażać żegludze. Pośrednio chroniło to także Aden, na którego zapleczu od lutego dochodziło do starć z Turkami.

Rezultaty okazały się skromniejsze, niż oczekiwano. Wojska Idrisiego, wspierane przez brytyjskie okręty, toczyły w kolejnych miesiącach walki z Turkami na wybrzeżu Tihamy, ale nie zdołały ich wyprzeć z górskich twierdz Asiru. Sam Idrisi był sojusznikiem ostrożnym, bo obawiał się zarówno Turków, jak i imama Jahji, a także nastrojów własnych plemion. W styczniu 1917 roku Brytyjczycy zawarli z nim kolejny układ, w którym uznali wyspy Farasan za część jego państwa.