Łukasz Skowroń
Autor
(1441)1914
czerwiec
lipiec
- 24
- Rząd niemiecki popiera austriackie ultimatum wobec Serbii24 lipca 1914 Berlin przekazał mocarstwom Ententy, że aprobuje ultimatum Austro-Węgier i traktuje spór z Serbią jako sprawę lokalną.
- Belgia oświadcza, że obroni swoją neutralność24 lipca 1914 rząd Belgii ogłosił, że w razie wojny podtrzyma swoją neutralność bez względu na konsekwencje.
- 25
- Rząd serbski zarządza mobilizację25 lipca 1914, jeszcze przed odpowiedzią na ultimatum, Serbia ogłosiła powszechną mobilizację, a władze zaczęły opuszczać Belgrad.
- Rząd serbski przeniesiony z Belgradu do Niszu25 lipca 1914 regent Aleksander zdecydował o przeniesieniu rządu, parlamentu i administracji Serbii do Niszu, który stał się wojenną stolicą kraju.
- 26
- Rząd Czarnogóry zarządza mobilizację26 lipca 1914 Czarnogóra zarządziła mobilizację armii, stając u boku Serbii w konflikcie z Austro-Węgrami.
- Cesarz Wilhelm II przerywa rejs i wraca do Niemiec26 lipca 1914 Wilhelm II, wbrew radom kanclerza, przerwał rejs po fiordach Norwegii i płynął do Kilonii, by stamtąd wrócić do Poczdamu.
- 28
- Kluczowe wydarzenieAustro-Węgry wypowiadają wojnę Serbii28 lipca 1914 Austro-Węgry wypowiedziały Serbii wojnę telegramem. Tej samej nocy ostrzelano Belgrad – zaczęła się I wojna światowa.
- Brytyjskie floty otrzymują rozkaz przejścia do baz wojennych28 lipca 1914 Winston Churchill nakazał Pierwszej Flocie przejście z Portland do wojennej bazy Scapa Flow na Orkadach.
- 29
- Rosja zarządza częściową mobilizację przeciw Austro-Węgrom29 lipca 1914 Rosja zarządziła mobilizację czterech okręgów wojskowych przeciw Austro-Węgrom. Wieczorem car wstrzymał już gotową mobilizację powszechną.
- Niemcy proponują porozumienie w sprawie neutralności Wielkiej BrytaniiWieczorem 29 lipca 1914 kanclerz Bethmann Hollweg próbował zapewnić sobie neutralność Wielkiej Brytanii w razie wojny z Francją i Rosją.
- War Office ogłasza „okres przygotowawczy”29 lipca 1914 brytyjskie ministerstwo wojny rozesłało telegramy wprowadzające „okres przygotowawczy”: straże przy mostach, obsadzenie fortów, odwołanie urlopów.
- 30
- Car zarządza powszechną mobilizację armii rosyjskiej30 lipca 1914 po południu Mikołaj II, przekonany przez Sazonowa, zgodził się na mobilizację powszechną. Jej pierwszym dniem był 31 lipca.
- Australia stawia swoją flotę w gotowości u boku Royal Navy30 lipca 1914 do Melbourne dotarło brytyjskie ostrzeżenie o groźbie wojny. Australijska marynarka zajęła stanowiska wojenne, a 3 sierpnia oddano ją Admiralicji.
- 31
- Rosja rozpoczyna powszechną mobilizację31 lipca 1914 był pierwszym dniem powszechnej mobilizacji w Rosji. Wiadomość o niej wywołała natychmiastową reakcję Berlina.
- Austro-Węgry zarządzają powszechną mobilizację31 lipca 1914 Austro-Węgry, w odpowiedzi na mobilizację Rosji, zarządziły mobilizację powszechną. Jej pierwszym dniem był 4 sierpnia.
- Niemcy ogłaszają stan zagrożenia wojennego31 lipca 1914 w Niemczech ogłoszono „stan zagrożenia wojennego” (Kriegsgefahr), który oddawał władzę wojsku i poprzedzał mobilizację.
- Giełda londyńska zamknięta31 lipca 1914 London Stock Exchange po raz pierwszy od 1801 roku zamknęła swoje podwoje. Otwarto ją ponownie dopiero w styczniu 1915 roku.
sierpień
- 01
- Wielka Brytania mobilizuje flotęWieczorem 1 sierpnia 1914, po wieści o wypowiedzeniu wojny Rosji przez Niemcy, Winston Churchill zarządził mobilizację Royal Navy.
- Pierwsze walki na granicy Królestwa Polskiego1 sierpnia 1914 granica niemiecko-rosyjska, biegnąca przez ziemie polskie, stała się linią frontu. W kolejnych dniach Niemcy zajęli Kalisz i Częstochowę.
- 02
- Niemcy stawiają Belgii ultimatumWieczorem 2 sierpnia 1914 Niemcy zażądały od Belgii zgody na przemarsz swoich wojsk, dając jej 12 godzin na odpowiedź.
- Wojska niemieckie wkraczają do LuksemburgaRankiem 2 sierpnia 1914 wojska niemieckie zajęły neutralny Luksemburg, mimo protestów wielkiej księżnej Marii Adelajdy i rządu.
- Niemieckie krążowniki ostrzeliwują Lipawę2 sierpnia 1914 niemieckie krążowniki Augsburg i Magdeburg zaatakowały rosyjski port Lipawa (Libawa). Były to pierwsze strzały wojny na Bałtyku.
- Wielka Brytania ogłasza moratorium2 sierpnia 1914 w Wielkiej Brytanii ogłoszono moratorium na spłatę weksli, by uchronić londyńskie City przed falą bankructw.
- Moltke szefem Sztabu Generalnego Armii Polowej2 sierpnia 1914 gen. Helmuth von Moltke, szef Wielkiego Sztabu Generalnego od 1906 roku, stanął na czele sztabu armii polowej Niemiec.
- 03
- Wielka Brytania zapowiada obronę neutralności Belgii3 sierpnia 1914 Edward Grey przedstawił w Izbie Gmin brytyjskie zobowiązania wobec Belgii i Francji. Londyn zapowiedział wsparcie dla Belgów.
- Wielka Brytania zarządza mobilizację armii3 sierpnia 1914 brytyjski rząd zdecydował o mobilizacji armii. Proklamacje powołujące rezerwistów i Siły Terytorialne wydano 4 sierpnia.
- Wielka Brytania zezwala na rekwizycję statków3 sierpnia 1914 proklamacja królewska upoważniła rząd do rekwizycji brytyjskich statków handlowych na potrzeby wojny.
- Wielki książę Mikołaj naczelnym wodzem armii rosyjskiejNa początku sierpnia 1914 car Mikołaj II powierzył naczelne dowództwo armii rosyjskiej wielkiemu księciu Mikołajowi Mikołajewiczowi.
- 04
- Wielka Brytania stawia Niemcom ultimatum4 sierpnia 1914 Londyn zażądał od Niemiec poszanowania neutralności Belgii do północy. Kanclerz nazwał traktat „świstkiem papieru”.
- Kluczowe wydarzenieWielka Brytania wypowiada wojnę Niemcom4 sierpnia 1914 o godzinie 23 czasu londyńskiego minął termin ultimatum. Wielka Brytania i całe jej imperium znalazły się w stanie wojny z Niemcami.
- Belgia zrywa stosunki dyplomatyczne z Niemcami4 sierpnia 1914, po wkroczeniu wojsk niemieckich, Belgia zerwała stosunki z Niemcami i wręczyła niemieckiemu posłowi paszporty.
- Kluczowe wydarzenieNiemcy wypowiadają wojnę Belgii4 sierpnia 1914 Niemcy zapowiedziały Belgii użycie siły i wkroczyły na jej terytorium. Kanclerz przyznał, że łamie prawo międzynarodowe.
- Wojska niemieckie wkraczają do Belgii i atakują Liège4 sierpnia 1914 o 8:02 wojska niemieckie przekroczyły granicę Belgii w Gemmenich i ruszyły na twierdzę Liège. Zaczęła się bitwa o Liège.
- Niemieckie sterowce nad BrukseląÓwczesne kroniki podają, że w nocy 4 sierpnia 1914 nad Brukselą przeleciały dwa niemieckie sterowce. Wojna po raz pierwszy przeniosła się w powietrze.
- Goeben i Breslau ostrzeliwują porty w AlgieriiRano 4 sierpnia 1914 niemieckie okręty Goeben i Breslau ostrzelały francuskie porty Philippeville i Bône w Algierii, podnosząc rosyjskie bandery.
- Tajny sojusz Niemiec i Imperium OsmańskiegoÓwczesne kroniki notują pod 4 sierpnia 1914 zawarcie tajnego sojuszu Niemiec i Turcji. Traktat podpisano w Konstantynopolu już 2 sierpnia.
- Admirał Jellicoe obejmuje dowództwo Grand Fleet4 sierpnia 1914 główne siły Royal Navy przemianowano na Grand Fleet, a ich dowódcą został admirał sir John Jellicoe.
- Wyznaczono sztab Brytyjskiego Korpusu Ekspedycyjnego4 sierpnia 1914 wyznaczono dowództwo Brytyjskiego Korpusu Ekspedycyjnego. Naczelnym dowódcą został marszałek sir John French.
- Wielka Brytania ogłasza listę kontrabandy wojennej4 sierpnia 1914 brytyjska proklamacja określiła towary uznawane za kontrabandę wojenną. Był to pierwszy krok ku blokadzie Niemiec.
- Krążownik pomocniczy Kaiser Wilhelm der Grosse wypływa na Atlantyk4 sierpnia 1914 przebudowany liniowiec Kaiser Wilhelm der Grosse wypłynął z Bremy jako niemiecki krążownik pomocniczy, by atakować statki handlowe.
- 05
- Kluczowe wydarzenieCzarnogóra wypowiada wojnę Austro-Węgrom5 sierpnia 1914 Czarnogóra wypowiedziała wojnę Austro-Węgrom, stając u boku Serbii. Działa z góry Lovćen zagroziły bazie floty w Kotorze.
- Niemcy stawiają miny na otwartym morzu. Zatopienie Königin Luise5 sierpnia 1914 brytyjskie niszczyciele zatopiły niemiecki stawiacz min Königin Luise u wybrzeży Suffolk. Jego miny zatopiły dzień później HMS Amphion.
- Pierwsza brytyjska narada wojenna5 sierpnia 1914 premier Asquith zwołał naradę wojenną polityków i generałów. Zdecydowano o wysłaniu korpusu ekspedycyjnego do Francji.
- 06
- Kluczowe wydarzenieAustro-Węgry wypowiadają wojnę Rosji6 sierpnia 1914 ambasador Austro-Węgier wręczył w Petersburgu wypowiedzenie wojny. Główny front monarchii przesunął się do Galicji.
- Kluczowe wydarzenieSerbia wypowiada wojnę Niemcom6 sierpnia 1914 Serbia wypowiedziała wojnę Niemcom, sojusznikowi Austro-Węgier. Oba państwa nie graniczyły ze sobą, ale deklaracja miała wymowę polityczną.
- Kluczowe wydarzeniePoczątek bitwy granicznej we FrancjiNa początku sierpnia 1914 rozpoczęła się tzw. bitwa graniczna, czyli seria starć armii francuskich z niemieckimi, trwająca aż do bitwy nad Marną.
- Lord Kitchener ministrem wojny6 sierpnia 1914 marszałek lord Kitchener objął brytyjskie ministerstwo wojny, zastępując premiera Asquitha, który kierował nim od marca 1914.
- HMS Amphion zatopiony na minieRano 6 sierpnia 1914 krążownik HMS Amphion wszedł na niemieckie miny u wybrzeży Anglii i zatonął. Był pierwszym okrętem Royal Navy straconym w wojnie.
- Francusko-brytyjska konwencja morska6 sierpnia 1914 Francja i Wielka Brytania zawarły w Londynie konwencję morską. Dowództwo sił sojuszniczych na Morzu Śródziemnym objął francuski admirał.
- Starcie HMS Bristol z krążownikiem Karlsruhe w Indiach Zachodnich6 sierpnia 1914 brytyjski krążownik Bristol ostrzelał niemiecki krążownik Karlsruhe w Indiach Zachodnich. Szybszy Niemiec zdołał uciec.
- Krążownik pomocniczy Prinz Eitel Friedrich wypływa z TsingtaoNa początku sierpnia 1914 uzbrojony liniowiec Prinz Eitel Friedrich opuścił niemiecką bazę Tsingtao w Chinach, by dołączyć do eskadry admirała von Spee.
- Eskadra admirała von Spee opuszcza Pohnpei6 sierpnia 1914 niemiecka Eskadra Wschodnioazjatycka admirała von Spee wypłynęła z Pohnpei na Karolinach. Zaczęła się jej wędrówka przez Pacyfik.
- 07
- Wojska niemieckie zajmują Liège7 sierpnia 1914 brygada dowodzona przez Ericha Ludendorffa wkroczyła do Liège i zajęła cytadelę. Otaczające miasto forty broniły się jednak dalej.
- Francuzi przekraczają granicę Alzacji7 sierpnia 1914 francuski VII Korpus przekroczył granicę niemieckiej Alzacji. Żołnierze zajęli Altkirch i Thann, a następnego dnia wkroczyli do Miluzy.
- 08
- Czarnogóra zrywa stosunki z Niemcami i jest z nimi w stanie wojny8 sierpnia 1914 Czarnogóra zerwała stosunki dyplomatyczne z Niemcami, a między oboma państwami rozpoczął się stan wojny.
- Kluczowe wydarzenieFrancuzi zajmują Miluzę8 sierpnia 1914 wojska francuskie wkroczyły do Miluzy w Alzacji. Francja świętowała, ale już po dwóch dniach niemiecki kontratak zmusił Francuzów do odwrotu.
- Początek działań wojennych w Afryce Wschodniej8 sierpnia 1914 brytyjski krążownik Astraea ostrzelał Dar es Salaam w Niemieckiej Afryce Wschodniej. Zaczęła się tam wojna, która trwała aż do listopada 1918.
- 09
- Belgia proponuje neutralizację kotliny Konga9 sierpnia 1914 Belgia zaproponowała, by kolonie w strefie wolnego handlu w Afryce Środkowej pozostały neutralne. Propozycja nie została przyjęta.
- HMS Birmingham zatapia okręt podwodny U-159 sierpnia 1914 brytyjski krążownik Birmingham staranował i zatopił U-15 u Fair Isle. Był to pierwszy U-Boot zatopiony przez okręt wojenny.
- 11
- Goeben i Breslau wpływają do DardaneliNiemieckie okręty Goeben i Breslau, ścigane przez Brytyjczyków, schroniły się w Dardanelach. Ich przybycie przybliżyło Turcję do wojny po stronie Niemiec.
- Niemcy odbijają MiluzęPo niemieckim kontrataku Francuzi wycofali się z Miluzy, zajętej zaledwie dwa dni wcześniej. Miasto wróciło w ręce niemieckie.
- 14
- Odezwa wielkiego księcia Mikołaja do Polaków14 sierpnia 1914 naczelny wódz armii rosyjskiej wezwał Polaków do walki z Niemcami, obiecując zjednoczenie ziem polskich pod berłem cara i autonomię.
- Kluczowe wydarzeniePoczątek bitew pod Morhange i Sarrebourgiem14 sierpnia 1914 francuskie armie ruszyły do wielkiej ofensywy w Lotaryngii. Zaczęła się seria walk, które zakończyły się klęską pod Morhange i Sarrebourgiem.
- 16
- Brytyjski Korpus Ekspedycyjny zakończył lądowanie we Francji16 sierpnia 1914 zakończyło się lądowanie pierwotnego Brytyjskiego Korpusu Ekspedycyjnego we Francji. Przeprawa odbyła się bez strat.
- Padają ostatnie forty Liège16 sierpnia 1914 skapitulowały ostatnie forty Liège, zniszczone przez ciężką artylerię. Droga w głąb Belgii stanęła przed Niemcami otworem.
- Zatopienie austro-węgierskiego krążownika Zenta16 sierpnia 1914 sojusznicza flota zaskoczyła u wybrzeży Czarnogóry austro-węgierski krążownik Zenta i zatopiła go. Zginęło 173 marynarzy.
- 20
- Niemcy zajmują Brukselę20 sierpnia 1914 wojska niemieckie wkroczyły do Brukseli, ogłoszonej miastem otwartym. Rozpoczęła się okupacja, która trwała do listopada 1918.
- Koniec bitew pod Morhange i Sarrebourgiem20 sierpnia 1914 niemiecki kontratak w Lotaryngii rozbił francuską ofensywę. Armie francuskie wycofały się pod Nancy, ponosząc ciężkie straty.
- Bitwa pod Gąbinem w Prusach Wschodnich20 sierpnia 1914 rosyjska 1 Armia Rennenkampfa odparła pod Gąbinem (Gumbinnen) natarcie niemieckiej 8 Armii. Była to pierwsza wielka bitwa na froncie wschodnim.
- Śmierć papieża Piusa X20 sierpnia 1914, w pierwszych tygodniach wojny, zmarł papież Pius X. Według świadków wybuch wojny głęboko nim wstrząsnął. Jego następcą został Benedykt XV.
- Wielka Brytania modyfikuje deklarację londyńską20 sierpnia 1914 Wielka Brytania ogłosiła, że będzie stosować deklarację londyńską o prawie wojny morskiej, ale ze zmianami zaostrzającymi kontrolę handlu.
- 21
- Kluczowe wydarzeniePoczątek bitwy pod Charleroi21 sierpnia 1914 nad Sambrą starły się francuska 5 Armia i niemiecka 2 Armia. Niemcy zdobyli przeprawy przez rzekę, zanim Francuzi zdążyli je obsadzić.
- Koniec bitwy na górze Cer. Austriacy wycofują się z SerbiiPod koniec sierpnia 1914 pobite armie austro-węgierskie wycofywały się z Serbii za Drinę i Sawę. Pierwsza inwazja na Serbię zakończyła się klęską.
- Powstaje pierwsza Nowa Armia Kitchenera21 sierpnia 1914 brytyjskie ministerstwo wojny nakazało utworzenie z ochotników pierwszej Nowej Armii, liczącej sześć dywizji.
- 22
- Kluczowe wydarzenieAustro-Węgry wypowiadają wojnę Belgii22 sierpnia 1914 Austro-Węgry wypowiedziały wojnę Belgii. Wiedeń oskarżył Belgów o współpracę z Francją i Wielką Brytanią przeciw Niemcom.
- Kluczowe wydarzeniePoczątek bitwy w Ardenach22 sierpnia 1914 francuskie armie nacierające przez Ardeny wpadły na silne wojska niemieckie. Był to najkrwawszy dzień w historii armii francuskiej.
- 23
- Kluczowe wydarzenieBitwa pod Mons23 sierpnia 1914 Brytyjski Korpus Ekspedycyjny stoczył pod Mons swoją pierwszą bitwę. Zadał Niemcom ciężkie straty, ale musiał rozpocząć odwrót.
- Początek bitwy pod Tannenbergiem23 sierpnia 1914 rosyjska 2 Armia Samsonowa starła się z Niemcami na południu Prus Wschodnich. Rozpoczęły się walki zakończone jej okrążeniem.
- Kluczowe wydarzenieJaponia wypowiada wojnę Niemcom23 sierpnia 1914 Japonia wypowiedziała wojnę Niemcom. Wojna objęła Daleki Wschód i Pacyfik, a Japonia sięgnęła po niemieckie posiadłości w Azji.
- Generał Dobell dowódcą wyprawy do Kamerunu23 sierpnia 1914 generał Charles Dobell został wyznaczony na dowódcę alianckich sił lądowych przeciw Kamerunowi Niemieckiemu.
- Hindenburg obejmuje dowództwo 8 Armii23 sierpnia 1914 wezwany z emerytury generał Paul von Hindenburg objął dowództwo 8 Armii w Prusach Wschodnich. Szefem sztabu został Ludendorff.
- 24
- Brytyjczycy wycofują się spod Mons24 sierpnia 1914 Brytyjski Korpus Ekspedycyjny rozpoczął odwrót spod Mons. Tylne straże stoczyły ciężkie walki pod Elouges i Audregnies.
- Koniec bitwy w Ardenach24 sierpnia 1914 francuskie 3 i 4 Armia, pobite w Ardenach, na rozkaz Joffre'a wycofywały się za Mozę. Zakończyła się jedna z najkrwawszych bitew granicznych.
- Indyjski Korpus Ekspedycyjny wyrusza do Francji24 sierpnia 1914 z Indii wypłynęły pierwsze oddziały Indyjskiego Korpusu Ekspedycyjnego „A”. Najpierw skierowano je do Egiptu, a potem do Francji.
- 25
- Niemcy zdobywają Namur25 sierpnia 1914 skapitulowały ostatnie forty Namuru. Belgijska twierdza u zbiegu Sambry i Mozy padła po pięciu dniach oblężenia.
- Kluczowe wydarzeniePoczątek bitwy nad Mozą25 sierpnia 1914 francuska 4 Armia, wycofana z Ardenów, stanęła za Mozą między Mézières a Stenay. Rozpoczęła się bitwa o przeprawy przez rzekę.
- Początek oblężenia Maubeuge25 sierpnia 1914 wojska niemieckie zaczęły okrążać francuską twierdzę Maubeuge nad Sambrą, pozostawioną w tyle przez wycofujących się aliantów.
- Niemcy ponownie odbijają Miluzę25 sierpnia 1914, po wycofaniu się Francuzów, wojska niemieckie po raz drugi zajęły Miluzę. Miasto pozostało w ich rękach do końca wojny.
- Koniec bitwy pod Kraśnikiem25 sierpnia 1914 austro-węgierska 1 Armia zajęła Kraśnik, a rosyjska 4 Armia zaczęła odwrót w stronę Lublina. Było to pierwsze zwycięstwo Austro-Węgier.
- Japonia zrywa stosunki dyplomatyczne z Austro-Węgrami25 sierpnia 1914 Japonia zerwała stosunki dyplomatyczne z Austro-Węgrami. Ambasador baron Ladislaus Müller von Szentgyörgy opuścił Tokio.
- Brytyjczycy przekraczają granicę Kamerunu od strony Nigerii25 sierpnia 1914 brytyjskie kolumny z Nigerii przekroczyły granicę Kamerunu Niemieckiego. Zaczęła się lądowa kampania przeciw niemieckiej kolonii.
- Francja ogłasza nowy dekret o kontrabandzie25 sierpnia 1914 francuski rząd wydał dekret o stosowaniu deklaracji londyńskiej, zaostrzając, podobnie jak Brytyjczycy, zasady zatrzymywania towarów.
- 26
- Niemcy niszczą LowaniumW nocy z 25 na 26 sierpnia 1914 Niemcy podpalili belgijskie Lowanium i jego słynną bibliotekę uniwersytecką. Zginęło około 250 cywilów.
- Kluczowe wydarzenieBitwa pod Le Cateau26 sierpnia 1914 II Korpus Smith-Dorriena stanął do walki pod Le Cateau wbrew woli dowództwa. Zapłacił wysoką cenę, ale powstrzymał pościg Niemców.
- Niemcy zajmują Cambrai26 sierpnia 1914 Niemcy po walkach ulicznych z francuskimi oddziałami terytorialnymi zajęli Cambrai. Okupacja miasta trwała ponad cztery lata.
- Początek bitwy nad Złotą Lipą26 sierpnia 1914 austro-węgierska 3 Armia uderzyła na wschód od Lwowa i zderzyła się z dużo silniejszymi armiami Ruzskiego i Brusiłowa.
- Utrata krążownika SMS Magdeburg26 sierpnia 1914 niemiecki krążownik Magdeburg wszedł na mieliznę u wejścia do Zatoki Fińskiej. Rosjanie zdobyli jego książki kodowe.
- HMS Highflyer zatapia Kaiser Wilhelm der Grosse26 sierpnia 1914 brytyjski krążownik Highflyer zaatakował u wybrzeży Río de Oro niemiecki krążownik pomocniczy Kaiser Wilhelm der Grosse.
- Dymisja ministra wojny Adolphe'a Messimy'ego26 sierpnia 1914 francuski minister wojny Adolphe Messimy stracił stanowisko w przebudowanym rządzie Vivianiego i wkrótce poszedł na front.
- 27
- Koniec bitwy pod Mechelen27 sierpnia 1914 zakończył się pierwszy wypad armii belgijskiej z Antwerpii. Po trzech dniach walk pod Mechelen Belgowie wrócili za linię fortów.
- Niemiecka kawaleria u bram LillePod koniec sierpnia 1914 do pozbawionego obrony Lille docierały niemieckie patrole kawalerii. Prawdziwa okupacja miasta zaczęła się dopiero w październiku.
- Alexandre Millerand ministrem wojny Francji27 sierpnia 1914 ogłoszono nominację Alexandre'a Milleranda na ministra wojny. Zastąpił Messimy'ego w odnowionym rządzie Vivianiego, rządzie jedności narodowej.
- 28
- Belgia otrzymuje wypowiedzenie wojny od Austro-Węgier28 sierpnia 1914 do rządu belgijskiego w Antwerpii dotarła nota Austro-Węgier o stanie wojny. Belgia stanowczo odrzuciła zawarte w niej oskarżenia.
- Bitwa w Zatoce Helgolandzkiej28 sierpnia 1914 brytyjskie okręty zaskoczyły Niemców u wybrzeży Helgolandu. Zatopiły trzy lekkie krążowniki i torpedowiec, nie tracąc żadnego okrętu.
- 29
- Kluczowe wydarzeniePoczątek bitwy pod Guise29 sierpnia 1914 francuska 5 Armia generała Lanrezaca przerwała odwrót i kontratakowała niemiecką 2 Armię Bülowa nad rzeką Oise.
- Zestrzelenie sterowca Z V pod MławąPod koniec sierpnia 1914 niemiecki sterowiec Z V, trafiony przez Rosjan podczas nalotu na stację w Mławie, lądował awaryjnie. Załoga trafiła do niewoli.
- 30
- Koniec bitwy pod Guise30 sierpnia 1914 francuska 5 Armia przerwała walkę z armią Bülowa i wycofała się za rzekę Serre. Bitwa pod Guise dobiegła końca.
- Koniec bitwy nad Złotą Lipą30 sierpnia 1914 Rosjanie przełamali austro-węgierską obronę nad Gniłą Lipą. Armia Brudermanna cofnęła się za Lwów, otwierając Rosjanom drogę do miasta.
- Nowozelandczycy zajmują Samoa29–30 sierpnia 1914 wojska Nowej Zelandii bez walki zajęły Samoa Niemieckie. Niemcy straciły drugą po Togolandzie kolonię w tej wojnie.
wrzesień
- 01
- Lord Kitchener przybywa do Francji1 września 1914 lord Kitchener spotkał się w Paryżu z marszałkiem Johnem Frenchem i zatrzymał plan wycofania Brytyjczyków z frontu za Sekwanę.
- Niemcy zajmują Soissons1 września 1914 wojska niemieckie weszły do Soissons nad Aisne. Okupacja miasta trwała niespełna dwa tygodnie, do odwrotu Niemców po bitwie nad Marną.
- Generał Stewart dowódcą w Afryce Wschodniej1 września 1914 dowodzenie siłami brytyjskimi w Afryce Wschodniej objął generał brygady James Marshall Stewart, dowódca Indyjskiego Korpusu Ekspedycyjnego „C”.
- 02
- Koniec bitwy pod Komarowem2 września 1914 rosyjska 5 Armia Plehwego wymknęła się z okrążenia za Bug. Bitwa pod Komarowem zakończyła się zwycięstwem Austro-Węgier.
- Rząd francuski przenosi się do BordeauxW nocy z 2 na 3 września 1914 prezydent Poincaré i rząd Vivianiego opuścili zagrożony przez Niemców Paryż i przenieśli się do Bordeaux.
- 03
- Rosjanie zdobywają Lwów3 września 1914 wojska rosyjskie wkroczyły bez walki do Lwowa, stolicy Galicji. Rozpoczęła się trwająca do czerwca 1915 okupacja i rusyfikacja miasta.
- Benedykt XV wybrany papieżem3 września 1914 konklawe wybrało na papieża kardynała Giacomo della Chiesę. Jako Benedykt XV przez całą wojnę wzywał do pokoju i pomagał ofiarom.
- Francja przyjmuje deklarację londyńską ze zmianami3 września 1914 Francja powiadomiła Stany Zjednoczone, że będzie przestrzegać deklaracji londyńskiej, ale ze zmianami zaostrzającymi kontrolę handlu.
- 05
- Koniec odwrotu spod Mons5 września 1914 Brytyjski Korpus Ekspedycyjny zakończył odwrót spod Mons. Po prawie dwóch tygodniach marszu stanął na południe od Marny, pod Paryżem.
- Niemcy docierają do ClayeNa początku września 1914 oddziały armii Klucka dotarły do Claye na wschód od Paryża. Brytyjska kronika uznała to za punkt najbliższy stolicy w tej wojnie.
- Niemcy opuszczają Lille5 września 1914 niemiecki oddział, który trzy dni wcześniej wkroczył do Lille, opuścił miasto. Na stałe Niemcy wrócili tu dopiero w październiku.
- Początek bitwy nad jeziorami mazurskimiNa początku września 1914 niemiecka 8 Armia Hindenburga ruszyła na rosyjską 1 Armię Rennenkampfa. Rozpoczęła się bitwa nad jeziorami mazurskimi.
- Pakt londyński5 września 1914 Wielka Brytania, Francja i Rosja zobowiązały się w Londynie, że nie zawrą odrębnego pokoju. Ententa stała się formalnym sojuszem wojennym.
- 06
- Kluczowe wydarzeniePoczątek bitwy nad Marną6 września 1914 armie francuskie i Brytyjczycy przeszli do kontrofensywy na froncie od Paryża po Verdun. Zaczęła się bitwa, która rozstrzygnęła losy 1914 roku.
- Potyczka nad Tsavo6 września 1914 w dolinie rzeki Tsavo w Brytyjskiej Afryce Wschodniej żołnierze indyjscy i afrykańscy starli się z Niemcami idącymi na kolej ugandyjską.
- 08
- Początek bitwy nad Driną8 września 1914 wojska austro-węgierskie sforsowały Drinę. W górach zachodniej Serbii zaczęła się bitwa, która przerodziła się w wojnę okopową.
- Początek bitwy pod Gródkiem i Rawą Ruską8 września 1914 Conrad rzucił armie austro-węgierskie do natarcia na Lwów przez Gródek Jagielloński. Od północy groziła im rosyjska 5 Armia spod Rawy Ruskiej.
- 09
- Kluczowe wydarzenieNiemcy wycofują się znad Marny9 września 1914 niemieckie 1 i 2 Armia rozpoczęły odwrót znad Marny. Decyzję przypieczętował wysłannik Moltkego, ppłk Hentsch. Upadł plan szybkiego zwycięstwa.
- Turcja znosi kapitulacje9 września 1914 rząd osmański ogłosił zniesienie kapitulacji, przywilejów cudzoziemców, od 1 października. Zaprotestowały wszystkie mocarstwa, także Niemcy.
- Koniec obrony Abercorn9 września 1914 do Abercorn w Rodezji Północnej dotarła odsiecz. Wzmocniona załoga odparła kolejny niemiecki atak, a napastnicy wycofali się za granicę.
- 10
- Koniec bitwy nad Marną10 września 1914 Brytyjczycy i Francuzi ścigali wycofujących się Niemców. Brytyjska historiografia uznaje ten dzień za koniec bitwy nad Marną.
- Pierwsza zdobycz Emdena na Oceanie Indyjskim10 września 1914 niemiecki krążownik Emden zatrzymał w Zatoce Bengalskiej grecki węglowiec Pontoporos. Zaczął się słynny rajd kapitana von Müllera.
- 11
- Wielki odwrót Austro-Węgier w Galicji11 września 1914 Conrad nakazał armiom austro-węgierskim odwrót za San, a potem za Dunajec. Rosjanie zajęli większą część Galicji i oblegli Przemyśl.
- Powstaje druga Nowa Armia Kitchenera11 września 1914 brytyjski rząd nakazał utworzenie z ochotników drugiej Nowej Armii. Objęła sześć dywizji piechoty, od 15 do 20.
- Australijczycy lądują na Archipelagu Bismarcka11 września 1914 australijskie siły ekspedycyjne wylądowały na Nowej Brytanii w Nowej Gwinei Niemieckiej. Ich celem była niemiecka radiostacja w Bita Paka.
- 14
- Niemcy opuszczają ReimsW połowie września 1914 Niemcy wycofali się z Reims, ale okopali się na pobliskich wzgórzach. Już 14 września zaczął się ostrzał miasta, trwający cztery lata.
- Falkenhayn zastępuje Moltkego14 września 1914 załamany klęską nad Marną Helmuth von Moltke został odsunięty od dowodzenia. Kierowanie armią niemiecką przejął Erich von Falkenhayn.
- 15
- Koniec bitwy nad jeziorami mazurskimi15 września 1914 zakończyła się bitwa nad jeziorami mazurskimi. Rosyjska 1 Armia Rennenkampfa, pobita, ale nie okrążona, wycofała się z Prus Wschodnich.
- Początek rebelii burskiej15 września 1914 gen. Beyers odszedł z armii Związku Południowej Afryki w proteście przeciw wojnie, a gen. De la Rey zginął od policyjnej kuli.
- 17
- Serbowie opuszczają ZemunPod 17 września 1914 brytyjska chronologia notuje wycofanie Serbów ze Sremu i ewakuację Zemunu. Do miasta wrócili Austro-Węgrzy, a z nimi represje.
- Brytyjska misja morska opuszcza TurcjęWe wrześniu 1914 Turcję opuściła brytyjska misja morska admirała Arthura Limpusa. Flotę osmańską przejęli niemieccy oficerowie.
- Admirał Souchon na czele floty tureckiejWe wrześniu 1914 niemiecki admirał Wilhelm Souchon przejął dowództwo floty osmańskiej. Kilka tygodni później wciągnął Turcję do wojny.
- 19
- Pożar katedry w Reims19 września 1914 niemieckie pociski podpaliły katedrę w Reims, miejsce koronacji królów Francji. Płonąca świątynia stała się symbolem wojennego barbarzyństwa.
- Wojska Związku Południowej Afryki zajmują Lüderitzbucht19 września 1914 wojska Związku Południowej Afryki wylądowały bez walki w Lüderitzbucht. Zaczęła się inwazja na Niemiecką Afrykę Południowo-Zachodnią.
- Tajne porozumienie Rosji i RumuniiJesienią 1914 Rosja w tajnym układzie uznała prawo Rumunii do Siedmiogrodu i części Bukowiny w zamian za życzliwą neutralność Bukaresztu.
- 21
- Francuzi na krótko wkraczają do Noyon21 września 1914 wojska generała Castelnau wkroczyły do Noyon, ale nie zdołały się w nim utrzymać. Miasto pozostało w rękach Niemców aż do marca 1917.
- Kapitulacja wojsk niemieckich w Nowej Gwinei21 września 1914 w Herbertshöhe złożyły broń ostatnie oddziały niemieckie na Nowej Brytanii. Jeden niemiecki oficer ukrywał się w dżungli aż do 1919.
- 22
- Kluczowe wydarzeniePoczątek pierwszej bitwy w Pikardii22 września 1914 nowa francuska 2 Armia generała de Castelnau ruszyła do natarcia na północ od Oise. Zaczął się wyścig do morza.
- Zatonięcie Aboukir, Hogue i Cressy22 września 1914 niemiecki U-9 zatopił w ciągu około godziny trzy brytyjskie krążowniki pancerne. Zginęło prawie 1500 marynarzy.
- Von Spee ostrzeliwuje Papeete22 września 1914 krążowniki Scharnhorst i Gneisenau ostrzelały Papeete na Tahiti. Francuzi spalili zapasy węgla, zanim Niemcy zdołali je przejąć.
- Emden ostrzeliwuje MadrasW nocy 22 września 1914 niemiecki krążownik Emden ostrzelał Madras i podpalił zbiorniki paliwa. Atak wywołał panikę na wschodnim wybrzeżu Indii.
- Pierwsza łączność radiowa samolotu z artyleriąWe wrześniu 1914 lotnicy Royal Flying Corps nad Aisne po raz pierwszy kierowali ogniem artylerii przez radio. To początek lotniczej obserwacji artyleryjskiej.
- 24
- Początek pierwszego oblężenia Przemyśla24 września 1914 rosyjska 3 Armia odcięła twierdzę Przemyśl od armii austro-węgierskiej. Zaczęło się pierwsze oblężenie jednej z największych twierdz Europy.
- Niemcy zajmują Saint-Mihiel24 września 1914 Bawarczycy zajęli Saint-Mihiel nad Mozą, a nazajutrz fort Camp des Romains. Tak powstał występ, który Niemcy utrzymali do września 1918.
- 25
- Niemcy odbijają NoyonWedług brytyjskiej chronologii 25 września 1914 Niemcy odbili Noyon nad Oise. Front ustalił się tuż za miastem i trwał tam do marca 1917 roku.
- Początek walk nad Niemnem25 września 1914 niemiecka 8 Armia zaatakowała rosyjskie pozycje nad Niemnem, między Grodnem a Kownem. Walki toczyły się m.in. w rejonie Druskienik i Grodna.
- 26
- Koniec pierwszej bitwy w Pikardii26 września 1914 zakończyła się pierwsza bitwa w Pikardii. Francuzi nie obeszli niemieckiego skrzydła, a front między Oise a Sommą zastygł w okopach.
- Pierwsze oddziały indyjskie lądują w Marsylii26 września 1914 w Marsylii zeszły na ląd pierwsze oddziały Indyjskiego Korpusu Ekspedycyjnego „A”. Miesiąc później walczyły już we Flandrii.
- 27
- Kluczowe wydarzeniePoczątek oblężenia Antwerpii27 września 1914 Niemcy rozpoczęli oblężenie Antwerpii, ostatniej twierdzy Belgii. Następnego dnia ciężkie moździerze zaczęły burzyć zewnętrzne forty.
- Alianci zdobywają Dualę27 września 1914 wojska brytyjskie i francuskie zajęły Dualę, główny port Kamerunu Niemieckiego. Niemcy wycofali się w głąb kolonii i walczyli tam do 1916.
październik
- 03
- Niemiecka kawaleria w YpresBrytyjska kronika notuje 3 października 1914 zajęcie Ypres przez niemiecką kawalerię. Jej główne siły weszły do miasta kilka dni później.
- Brytyjska piechota morska przybywa do Antwerpii3 października 1914 do Antwerpii przyjechał Winston Churchill. W nocy dotarła tam Brygada Piechoty Morskiej, która zajęła pozycje nad Nete pod Lier.
- Koniec odwrotu Austro-Węgier w GalicjiNa początku października 1914 armie austro-węgierskie zatrzymały się nad Dunajcem i Białą. Po trzech tygodniach odwrotu szykowały się do kontrofensywy.
- Rosjanie zajmują SyhotNa początku października 1914 rosyjska kawaleria, która przeszła przez przełęcze Karpat, zajęła Syhot, stolicę węgierskiego komitatu Marmarosz.
- 04
- Koniec bitwy pod Arras4 października 1914 Maud'huy rozważał odwrót spod Arras, ale Joffre go zabronił i wysłał na północ Focha. Arras ocalało, Niemcy zajęli Lens.
- Austro-Węgry rozpoczynają kontrofensywę w GalicjiNa początku października 1914 armie austro-węgierskie ruszyły znad Dunajca na wschód. Odrzuciły Rosjan za San i uwolniły Przemyśl, ale utknęły nad Sanem.
- 07
- Rząd belgijski przenosi się do Ostendy7 października 1914 rząd Belgii opuścił Antwerpię i przeniósł się do Ostendy. Armia wycofywała się za Skaldę, a mieszkańcy uciekali przed bombardowaniem.
- Japończycy zajmują Yap7 października 1914 japońska eskadra zajęła wyspę Yap na Karolinach, ważny węzeł niemieckich kabli telegraficznych i łączności radiowej na Pacyfiku.
- 09
- Niemcy zajmują Armentières, Hazebrouck, Merville i EstairesBrytyjska kronika notuje 9 października 1914 zajęcie przez Niemców czterech miast francuskiej Flandrii. W rzeczywistości były to rajdy kawalerii.
- Upadek ostatnich fortów Antwerpii9 października 1914 Niemcy znaleźli opuszczone forty wewnętrznego pierścienia i weszli do Antwerpii. Burmistrz podpisał w Kontich akt poddania twierdzy.
- Odsiecz Przemyśla9 października 1914 do Przemyśla dotarła kawaleria 3 Armii generała Boroevicia. Rosjanie po nieudanym szturmie odeszli od twierdzy i cofnęli się za San.
- 10
- Kapitulacja Antwerpii10 października 1914 Antwerpia formalnie skapitulowała. Gubernator Deguise poddał się w forcie Sainte-Marie, a tysiące żołnierzy internowano w Holandii.
- Kluczowe wydarzeniePoczątek bitwy pod La Bassée10 października 1914 brytyjski II Korpus, przerzucony znad Aisne, maszerował w stronę Béthune i La Bassée. Tak zaczęły się walki Brytyjczyków we Flandrii.
- 11
- Brytyjczycy odbijają MervilleBrytyjska kronika notuje 11 października 1914 odbicie Merville. Miasto nad Lys zajęła brytyjska 1 Dywizja Kawalerii, łącząc się z Francuzami.
- Australijczycy zdobywają jacht Komet11 października 1914 australijski patrolowiec Nusa zaskoczył w zatoce na Nowej Brytanii niemiecki jacht rządowy Komet i zdobył go bez jednego strzału.
- 12
- Kluczowe wydarzeniePoczątek bitwy pod Messines12 października 1914 brytyjska kawaleria Allenby'ego zdobyła wzgórze Mont des Cats we Flandrii. Zaczęła się bitwa o grzbiet Messines na południe od Ypres.
- Belgowie opuszczają Ostendę i Zeebrugge12 października 1914 Belgowie opuścili Ostendę i Zeebrugge. Król i rząd wyjechali, armia cofała się nad Yser, a porty zostały bez obrony.
- Niemcy zajmują Gandawę12 października 1914 Niemcy wkroczyli do Gandawy, opuszczonej przez aliantów po walkach pod Melle. Miasto pozostało pod okupacją do listopada 1918 roku.
- 13
- Alianci wracają do YpresW połowie października 1914 do Ypres dotarł brytyjski IV Korpus Rawlinsona, cofający się spod Gandawy. Obok stanęły francuskie dywizje terytorialne.
- Początek bitwy pod Chyrowem13 października 1914 armie austro-węgierskie ruszyły do ogólnego natarcia na rosyjską 8 Armię pod Chyrowem i Starym Samborem. Zaczęła się ciężka bitwa.
- Rząd belgijski w Hawrze13 października 1914 rząd Belgii odpłynął z Ostendy do Hawru. Osiadł w Sainte-Adresse, a Francja przyznała zajętym przez niego budynkom eksterytorialność.
- 14
- Niemcy zajmują Brugię14 października 1914 Niemcy bez walki weszli do Brugii. Miasto stało się wkrótce stolicą niemieckiej marynarki we Flandrii i zapleczem okrętów podwodnych.
- Brytyjczycy zdobywają Yabassi14 października 1914 wojska brytyjskie zdobyły niemiecki posterunek Yabassi nad rzeką Wouri w Kamerunie. Pierwszy atak tydzień wcześniej się nie powiódł.
- 15
- Niemcy docierają do wybrzeża Belgii15 października 1914 Niemcy dotarli do Morza Północnego w Belgii. Wyścig do morza dobiegał końca, a Belgowie okopali się nad Yser między Nieuport a Dixmude.
- Kanadyjczycy schodzą na ląd w Anglii15 października 1914 w Plymouth zaczął się wyładunek pierwszego kontyngentu kanadyjskiego. Trwał ponad tydzień, a żołnierze jechali stąd na Salisbury Plain.
- 16
- Kluczowe wydarzeniePoczątek bitwy nad Yser16 października 1914 Niemcy uderzyli na Diksmuide. Tak według Belgów zaczęła się bitwa nad Yser, w której bronili ostatniego skrawka swojego kraju.
- Indyjski Korpus Ekspedycyjny „B” wypływa do Afryki16 października 1914 z Bombaju wypłynął Indyjski Korpus Ekspedycyjny „B” gen. Aitkena. Około 8 tysięcy żołnierzy miało zdobyć Niemiecką Afrykę Wschodnią.
- 17
- Brytyjczycy odbijają Armentières17 października 1914 brytyjski III Korpus wkroczył do Armentières, w pośpiechu opuszczonego przez Niemców. Miasto pozostało w rękach aliantów do 1918 roku.
- Bitwa koło Texel17 października 1914 brytyjski krążownik Undaunted i cztery niszczyciele zatopiły koło Texel cztery niemieckie torpedowce, które płynęły stawiać miny.
- Alarm w Scapa Flow16–17 października 1914 w bazie Grand Fleet w Scapa Flow ogłoszono alarm z powodu rzekomego U-Boota. Flota wyszła w morze, choć okrętu nigdy nie znaleziono.
- Australijczycy wypływają na wojnęW połowie października 1914 pierwsze oddziały australijskie weszły na statki i popłynęły do Albany. Stamtąd 1 listopada konwój ruszył do Egiptu.
- 18
- Niemcy zajmują Roeselare18–19 października 1914 Niemcy zajęli Roeselare po walce z Francuzami. Wzięli mieszkańców za partyzantów i zamordowali dziesiątki cywilów.
- Grand Fleet opuszcza Scapa Flow18 października 1914 Grand Fleet w obawie przed U-Bootami zaczęła przenosiny ze Scapa Flow do Lough Swilly w Irlandii i Loch na Keal na wyspie Mull.
- 19
- Kluczowe wydarzeniePoczątek pierwszej bitwy pod Ypres19 października 1914 brytyjskie natarcie na Menin zderzyło się z nowymi korpusami niemieckimi. Tak zaczęła się pierwsza bitwa pod Ypres.
- Pierwsi żołnierze indyjscy na froncieBrytyjska kronika notuje 19 października 1914 przybycie na front pierwszych żołnierzy z Indii. Do okopów pod Messines weszli 22–23 października.
- 26
- Niemcy atakują AngolęPod koniec października 1914 Niemcy z Afryki Południowo-Zachodniej postanowili pomścić incydent pod Naulilą i uderzyli na portugalskie posterunki w Angoli.
- Wolfe Murray szefem Imperialnego Sztabu Generalnego26 października 1914 szefem Imperialnego Sztabu Generalnego został gen. sir James Wolfe Murray. W cieniu Kitchenera nie odegrał znaczącej roli.
- 29
- Kluczowe wydarzeniePoczątek bitwy pod Gheluvelt29 października 1914 Niemcy zaatakowali we mgle skrzyżowanie pod Gheluvelt przy drodze z Menin do Ypres. Następnego dnia ruszyło wielkie natarcie grupy Fabecka.
- Kluczowe wydarzenieFlota turecka atakuje rosyjskie porty29 października 1914 okręty osmańskie admirała Souchona bez wypowiedzenia wojny ostrzelały rosyjskie porty nad Morzem Czarnym. Turcja weszła do wojny.
- 30
- Rosjanie zajmują StanisławówBrytyjska kronika notuje 30 października 1914 zajęcie Stanisławowa przez Rosjan. Miasto było jednak w ich rękach od początku września.
- Ultimatum aliantów wobec Turcji30 października 1914 Londyn dał Turcji 12 godzin na wydalenie niemieckich misji i załóg Goebena i Breslau. W przeciwnym razie groził zerwaniem stosunków.
- Ententa zrywa stosunki z Turcją30 października 1914 ambasadorowie Rosji, Wielkiej Brytanii i Francji zażądali w Konstantynopolu paszportów. Do wojny z Turcją zostały już tylko dni.
- Fisher wraca do Admiralicji30 października 1914 73-letni admirał John Fisher ponownie został Pierwszym Lordem Morskim. Zastąpił księcia Ludwika Battenberga.
- 31
- Kluczowe wydarzenieKrytyczny dzień pod Ypres31 października 1914 Niemcy przerwali linię brytyjską pod Gheluvelt. Kontratak 2 Batalionu Worcestershire zamknął wyłom. Tak zakończyła się bitwa pod Gheluvelt.
- Admiralicja nakazuje działania przeciw Turcji31 października 1914 brytyjska Admiralicja poleciła okrętom natychmiast rozpocząć działania wojenne przeciw Turcji, choć wojny jeszcze nie wypowiedziano.
- Aitken zastępuje StewartaPod koniec października 1914 gen. Arthur Aitken objął naczelne dowództwo w Afryce Wschodniej. Gen. Stewart i jego Korpus „C” znaleźli się pod jego rozkazami.
- Kitchener pisze do szarifa Mekki31 października 1914 lord Kitchener obiecał szarifowi Mekki ochronę i pomoc, jeśli Arabowie poprą Wielką Brytanię w wojnie z Turcją.
listopad
- 01
- Niemcy zdobywają MessinesW nocy i nad ranem 1 listopada 1914 Niemcy zdobyli Wytschaete i grzbiet Messines. Brytyjska kawaleria opuściła miasteczko i cofnęła się pod Wulverghem.
- Bitwa pod Coronelem1 listopada 1914 u wybrzeży Chile eskadra admirała von Spee zatopiła dwa brytyjskie krążowniki pancerne. Zginął admirał Cradock i około 1600 marynarzy.
- Stan wojenny w EgipcieNa początku listopada 1914 generał John Maxwell ogłosił w Egipcie stan wojenny. Brytyjczycy zapewnili, że nie wezwą Egipcjan do walki.
- 02
- Koniec bitew pod Messines i Armentières2 listopada 1914 Niemcy wyparli Francuzów z Wytschaete, a Francuzi przejęli odcinek brytyjskiej kawalerii. Kończą się bitwy pod Messines i Armentières.
- Zatonięcie krążownika Kaiserin Elisabeth2 listopada 1914 załoga austro-węgierskiego krążownika Kaiserin Elisabeth zatopiła go w porcie Tsingtao. Marynarze walczyli dalej na lądzie.
- Indie gwarantują nietykalność świętych miejsc islamu2 listopada 1914 wicekról Indii ogłosił, że Brytyjczycy nie zaatakują świętych miejsc Arabii i Mezopotamii ani Dżuddy, jeśli Turcy nie utrudnią pielgrzymek.
- Kluczowe wydarzenieRosja wypowiada wojnę Turcji2 listopada 1914 Mikołaj II ogłosił manifest o wojnie z Turcją. Car zapowiadał, że otworzy ona Rosji drogę do celów nad Morzem Czarnym, czyli do cieśnin.
- Morze Północne strefą wojenną2 listopada 1914 Admiralicja ogłosiła całe Morze Północne obszarem wojskowym. Od 5 listopada statki neutralne miały płynąć przez kanał La Manche.
- Początek bitwy pod Tangą2 listopada 1914 brytyjski krążownik ostrzegł Niemców w Tandze o zerwaniu rozejmu. Wieczorem Korpus „B” zaczął desant na plażach na wschód od miasta.
- 03
- Grand Fleet wraca do Scapa Flow3 listopada 1914 Admiralicja nakazała Grand Fleet powrót z Irlandii do Scapa Flow. Pancerniki dotarły tam 7–9 listopada, choć baza wciąż nie miała zapór.
- Pierwsze ostrzelanie Dardaneli3 listopada 1914 okręty brytyjskie i francuskie ostrzelały forty u wejścia do Dardaneli. Wybuch magazynu zniszczył fort Sedd el Bahr, ale ostrzegł Turków.
- Sonnino ministrem spraw zagranicznych WłochNa początku listopada 1914 baron Sidney Sonnino objął włoskie MSZ. Pół roku później podpisał z Ententą tajny traktat londyński.
- 04
- Zagłada krążownika Karlsruhe4 listopada 1914 wewnętrzny wybuch rozerwał niemiecki krążownik Karlsruhe, płynący zaatakować Barbados. Zginęło około 260 ludzi, w tym dowódca.
- Rosjanie wkraczają do TurcjiNa początku listopada 1914 wojska rosyjskie przekroczyły granicę turecką na Kaukazie. Do 4 listopada doszły pod Azap, około 25 km w głąb Turcji.
- 05
- Kluczowe wydarzenieWielka Brytania i Francja wypowiadają wojnę Turcji5 listopada 1914 Wielka Brytania i Francja wypowiedziały wojnę Turcji. Londyn porzucił wiekową politykę obrony Imperium Osmańskiego przed Rosją.
- Koniec bitwy pod Tangą5 listopada 1914 pobity Korpus „B” wrócił na statki spod Tangi, zostawiając na brzegu broń i amunicję. Klęska kosztowała gen. Aitkena dowództwo.
- 06
- Brytyjczycy lądują w Fao6 listopada 1914 wojska indyjskie po ostrzale z okrętów wylądowały w Fao u ujścia Szatt al-Arab i zajęły turecki fort. Zaczęła się kampania mezopotamska.
- Rosjanie zajmują KöprüköyW pierwszym tygodniu listopada 1914 wojska rosyjskie doszły do Köprüköy na drodze do Erzurum. Brytyjska chronologia podaje, że zajęły je 6 listopada.
- 09
- Zagłada Emdena9 listopada 1914 australijski krążownik Sydney rozbił koło Wysp Kokosowych niemiecki rajder Emden. Skończył się najsłynniejszy rajd tej wojny.
- Konwencja brytyjsko-francuska o pryzach9 listopada 1914 Wielka Brytania i Francja podpisały w Londynie konwencję, która określiła, czyje sądy orzekają o statkach zajętych przez okręty obu państw.
- 10
- Niemcy zdobywają Diksmuide10 listopada 1914 Niemcy zdobyli Diksmuide nad Yser, bronione od połowy października przez francuskich marynarzy i Belgów. Obrońcy cofnęli się za Yser.
- Początek drugiego oblężenia Przemyśla10 listopada 1914 Rosjanie ponownie zamknęli pierścień wokół twierdzy Przemyśl. W okrążeniu zostało około 130 tysięcy żołnierzy i tysiące cywilów.
- 11
- Kluczowe wydarzenieAtak gwardii pruskiej pod Nonne Bosschen11 listopada 1914 gwardia pruska wdarła się w linię brytyjską pod Ypres. Artylerzyści i kontratak batalionu Oxfordshire zatrzymali ostatni wielki atak Niemców.
- Zatonięcie HMS Niger11 listopada 1914 niemiecki U-12 storpedował koło Deal brytyjską kanonierkę torpedową Niger, służącą jako trałowiec. Większość załogi uratowano.
- 13
- Holandia protestuje przeciw zmianom deklaracji londyńskiej13 listopada 1914 rząd Holandii zaprotestował przeciw zmianom deklaracji londyńskiej, które zaostrzały alianckie kontrole handlu neutralnych.
- Barrett obejmuje dowództwo w MezopotamiiW połowie listopada 1914 nad Szatt al-Arab przybył gen. Arthur Barrett z 18 Brygadą. Objął dowództwo i otrzymał rozkaz zajęcia Basry.
- 14
- Turcy odbijają KöprüköyW połowie listopada 1914 kontrofensywa osmańskiej 3 Armii zepchnęła Rosjan spod Köprüköy niemal do granicy. Był to pierwszy turecki sukces na Kaukazie.
- Umiera lord Roberts14 listopada 1914 w Saint-Omer zmarł na zapalenie płuc marszałek polny lord Roberts, bohater wojen w Afganistanie i Afryce Południowej.
- Sułtan ogłasza dżihad14 listopada 1914 w Konstantynopolu ogłoszono uroczyście wezwanie sułtana-kalifa do świętej wojny z Ententą. Niemcy liczyli na powstania muzułmanów.
- 15
- Początek bitwy pod KrakowemW połowie listopada 1914 Rosjanie podeszli pod twierdzę Kraków. 16 listopada austro-węgierska 4 Armia wyszła z miasta i uderzyła w bok ich 9 Armii.
- Potyczka pod Saihan15 listopada 1914 brygada gen. Delamaina rozbiła tureckie zgrupowanie pod Saihan nad Szatt al-Arab. Był to pierwszy krok na drodze do Basry.
- 17
- Zatonięcie krążownika Friedrich CarlW nocy 17 listopada 1914 niemiecki krążownik pancerny Friedrich Carl wszedł na rosyjskie miny pod Kłajpedą i zatonął. Zginęło siedmiu lub ośmiu marynarzy.
- Potyczka pod Sahil17 listopada 1914 dwie brygady gen. Barretta rozbiły w deszczu i błocie główne tureckie siły pod Sahil nad Szatt al-Arab. Droga do Basry stanęła otworem.
- 22
- Koniec pierwszej bitwy pod Ypres22 listopada 1914 skończyła się pierwsza bitwa pod Ypres. Francuzi przejęli łuk wokół miasta, a wykrwawiona armia brytyjska odcinek dalej na południe.
- Brytyjczycy zajmują Basrę22 listopada 1914 wojska brytyjskie i indyjskie weszły do opuszczonej przez Turków Basry. Dzień później uroczyście ogłoszono zajęcie miasta.
grudzień
- 01
- Początek bitwy pod Limanową1 grudnia 1914 wojska austro-węgierskie zebrane w dolinie Raby ruszyły z gór, by uderzyć w bok rosyjskiej 3 Armii, która podeszła pod Kraków.
- Australijczycy i Nowozelandczycy w Suezie1 grudnia 1914 pierwsze statki konwoju z Australii i Nowej Zelandii stanęły w Suezie. Żołnierze, którzy płynęli do Anglii, mieli zostać w Egipcie.
- 04
- Początek walk o Al-Kurnę4 grudnia 1914 wojska indyjskie wylądowały pod Al-Kurną i wyparły Turków z wioski Muzaira, ale nie zdołały przeprawić się przez Tygrys i wróciły do obozu.
- Wapshare zastępuje AitkenaPo klęsce pod Tangą gen. Arthur Aitken został odwołany. Dowództwo wojsk brytyjskich w Afryce Wschodniej przejął gen. Richard Wapshare.
- 06
- Rumunia odmawia gwarancji dla GrecjiWedług brytyjskiej chronologii 6 grudnia 1914 Rumunia odmówiła gwarancji dla Grecji. Bez nich Ateny nie chciały pomóc Serbii w obawie przed Bułgarią.
- Niemcy zajmują Łódź6 grudnia 1914 do opuszczonej przez Rosjan Łodzi weszły wojska niemieckie. Dla mieszkańców zaczęła się trwająca prawie cztery lata okupacja.
- 17
- Koniec bitwy pod LimanowąBrytyjska chronologia kończy bitwę pod Limanową 17 grudnia 1914. Walki ustały kilka dni wcześniej, ale tego dnia Wiedeń ogłosił ogólny odwrót Rosjan.
- Turecka ofensywa na KaukazieBrytyjska chronologia notuje 17 grudnia 1914 początek tureckiej ofensywy na Kaukazie. W rzeczywistości Enver Pasza kończył wtedy przygotowania do natarcia.
- 18
- Brytyjski protektorat nad Egiptem18 grudnia 1914 Wielka Brytania ogłosiła protektorat nad Egiptem. Skończyło się w ten sposób formalne zwierzchnictwo sułtana osmańskiego nad krajem.
- Początek walk nad Rawką i Bzurą18 grudnia 1914 Niemcy zaatakowali nowe pozycje Rosjan nad Rawką i Bzurą. Zaczęły się walki, które przeszły w wojnę okopową trwającą do lipca 1915.
- 26
- Włosi lądują we WlorzePod koniec grudnia 1914 neutralne Włochy obsadziły albański port Wlora. Rzym zapewnił Wiedeń, że okupacja jest tymczasowa.
- Legion Garibaldiego w Argonnach26 grudnia 1914 włoscy ochotnicy Peppina Garibaldiego po raz pierwszy poszli do ataku w Argonnach. Zginął jego brat Bruno, wnuk bohatera zjednoczenia Włoch.
1915
styczeń
- 08
- Turcy zajmują Tebriz8 stycznia 1915 do opuszczonego przez Rosjan Tebrizu weszły oddziały kurdyjskie i tureckie. Okupacja stolicy perskiego Azerbejdżanu trwała trzy tygodnie.
- Początek bitwy pod Kara UrganNa początku stycznia 1915 osmański XI Korpus atakował Rosjan pod Kara Urgan, na drodze z Erzurum do Sarykamyszu. W tych dniach Enver Pasza opuścił front.
- Porozumienie w sprawie kauczuku8 stycznia 1915 Londyn zgodził się wysyłać kauczuk do USA w zamian za gwarancje amerykańskich fabryk, że surowiec ani wyroby z niego nie trafią do Niemiec.
- 14
- Koniec bitwy pod Soissons14 stycznia 1915 Francuzi, zepchnięci z wzgórz pod Crouy niemieckim kontratakiem, wycofali się przez wezbraną Aisne. Niemcy wzięli ponad 5 tysięcy jeńców.
- Zajęcie SwakopmundW połowie stycznia 1915 wojska Związku Południowej Afryki zajęły bez walki Swakopmund, główny port Niemieckiej Afryki Południowo-Zachodniej.
- 24
- Murray odchodzi ze sztabu BEF24 stycznia 1915 John French odesłał na urlop zdrowotny szefa sztabu BEF, gen. Archibalda Murraya. Nazajutrz zażądał jego dymisji.
- Brytyjska oferta dla Grecji24 stycznia 1915 Londyn obiecał Grecji nabytki w Azji Mniejszej za pomoc dla Serbii. Wenizelos od razu zaproponował królowi oddanie Kawali Bułgarii.
- 25
- Robertson szefem sztabu BEF25 stycznia 1915 gen. William Robertson został szefem sztabu generalnego BEF. Kandydaturę Henry'ego Wilsona, faworyta Frencha, zablokował rząd.
- Pimenta de Castro premierem Portugalii25 stycznia 1915, po proteście oficerów, prezydent Arriaga powierzył rząd Portugalii generałowi Pimencie de Castro. Generał rządził bez parlamentu.
- 28
- Ostateczna decyzja o ataku na Dardanele28 stycznia 1915 brytyjska Rada Wojenna ostatecznie zatwierdziła atak floty na Dardanele. Admirał Fisher próbował odejść, ale ustąpił.
- Zatopienie żaglowca William P. Frye28 stycznia 1915 niemiecki krążownik pomocniczy Prinz Eitel Friedrich zatopił amerykański bark William P. Frye, pierwszy statek USA stracony w tej wojnie.
- 29
- U-21 ostrzeliwuje wyspę Walney29 stycznia 1915 niemiecki okręt podwodny U-21 ostrzelał wyspę Walney pod Barrow-in-Furness. Był to pierwszy wypad U-Bootów na Morze Irlandzkie.
- Grecja odmawia pomocy SerbiiWedług brytyjskiej chronologii 29 stycznia 1915 Grecja odmówiła interwencji na rzecz Serbii. Bez Rumunii król i sztab generalny uznali wojnę za zbyt ryzykowną.
- 30
- Rosjanie odbijają Tebriz30 stycznia 1915 oddziały generała Czernozubowa, po walkach pod Sufianem, ponownie weszły do Tebrizu. Okupacja turecko-kurdyjska trwała trzy tygodnie.
- Admiralicja zaleca neutralne banderyPod koniec stycznia 1915 Admiralicja zaleciła brytyjskim statkom, by w pobliżu Wysp Brytyjskich podnosiły bandery neutralne albo nie podnosiły żadnej.
luty
- 03
- Początek walk nad Kanałem SueskimPrzed świtem 3 lutego 1915 Turcy próbowali przeprawić się na pontonach przez Kanał Sueski pod Tussum. Hindusi, Egipcjanie i okręty odparli atak.
- Niemiecka pożyczka dla BułgariiWedług brytyjskiej chronologii 3 lutego 1915 Bułgaria wynegocjowała w Niemczech 3 mln funtów. W Atenach i stolicach Ententy uznano to za zły znak.
- 04
- Początek zimowej bitwy na MazurachBrytyjska chronologia notuje 4 lutego 1915 początek zimowej bitwy na Mazurach. Niemcy kończyli wtedy koncentrację, a natarcie ruszyło 7 lutego.
- Niemcy ogłaszają strefę wojenną wokół Wysp Brytyjskich4 lutego 1915 Niemcy ogłosili wody wokół Wysp Brytyjskich strefą wojenną. Od 18 lutego U-Booty miały niszczyć tam statki handlowe nieprzyjaciela.
- 15
- Ententa namawia Grecję do pomocy Serbii15 lutego 1915 posłowie Wielkiej Brytanii i Francji wezwali Grecję do pomocy Serbii, obiecując dywizje w Salonikach. Wenizelos od razu odmówił.
- Bunt w Singapurze15 lutego 1915 zbuntowała się część indyjskiego 5 Pułku Lekkiej Piechoty w Singapurze. Zanim bunt stłumiono, zginęło ponad 30 żołnierzy i cywilów.
- 16
- Brytyjska dywizja dla Dardaneli16 lutego 1915 brytyjscy ministrowie postanowili wysłać 29 Dywizję na Lemnos, by wsparła flotę pod Dardanelami. Trzy dni później Kitchener się wycofał.
- Rozszerzenie zakazu handlu z wrogiem16 lutego 1915 proklamacja króla Jerzego V objęła zakazem handlu z wrogiem ziemie okupowane przez Niemców, a zdobyte kolonie zrównała z terytorium aliantów.
- 19
- Austriacy zdobywają StanisławówBrytyjska kronika notuje 19 lutego 1915 zajęcie Stanisławowa przez Austriaków. Według innych źródeł weszli do miasta dzień później i utrzymali je dwa tygodnie.
- Storpedowanie tankowca Belridge19 lutego 1915 niemiecki okręt podwodny storpedował w Cieśninie Kaletańskiej norweski tankowiec Belridge. Uszkodzony statek zdołał dotrzeć do portu.
- 20
- Australijczycy i Nowozelandczycy dla Dardaneli20 lutego 1915 Kitchener polecił przygotować do działań pod Dardanelami około 30 tysięcy Australijczyków i Nowozelandczyków generała Birdwooda.
- Nowy minister spraw zagranicznych PersjiWedług brytyjskiej chronologii 20 lutego 1915 Moawen od-Dole zastąpił Ala os-Saltane na czele perskiej dyplomacji. Kraj z trudem bronił swej neutralności.
- 22
- Koniec zimowej bitwy na Mazurach22 lutego 1915 Niemcy ogłosili koniec zimowej bitwy na Mazurach. Rosyjska 10 Armia opuściła Prusy Wschodnie, ale większość jej korpusów uniknęła okrążenia.
- Siły Północne ruszają na WindhukPod koniec lutego 1915 wojska Bothy ruszyły ze Swakopmund w górę doliny Swakopu. Zaczął się marsz przez pustynię Namib na stolicę kolonii, Windhuk.
- 27
- Koniec bitwy pod Przasnyszem27 lutego 1915 rosyjskie korpusy syberyjskie odbiły Przasnysz, zdobyty przez Niemców trzy dni wcześniej. Gallwitz nakazał odwrót w stronę granicy.
- Francuzi zajmują Dacię27 lutego 1915 francuski krążownik pomocniczy Europe zatrzymał u wejścia do La Manche amerykański parowiec Dacia z bawełną i odprowadził go do Brestu.
marzec
- 01
- Austriacy ostrzeliwują AntivariW nocy z 1 na 2 marca 1915 austro-węgierskie okręty wdarły się do portu w Antivari. Zniszczyły molo i składy żywności, zatopiły też jacht króla Czarnogóry.
- Brytyjsko-francuska deklaracja przeciw handlowi Niemiec1 marca 1915 Londyn i Paryż w odwecie za niemiecką strefę wojenną zapowiedziały zatrzymywanie statków z towarami płynącymi do Niemiec lub z Niemiec.
- 04
- Francja wysyła korpus nad DardaneleNa początku marca 1915 z portów Francji i Afryki Północnej wyruszył Korpus Ekspedycyjny Wschodu generała d'Amade'a, francuska dywizja dla Dardaneli.
- Rosja żąda Konstantynopola4 marca 1915 Siergiej Sazonow zażądał od Wielkiej Brytanii i Francji zgody na przyłączenie do Rosji po wojnie Konstantynopola i cieśnin.
- 17
- Francja zgłasza roszczenia do Syrii i CylicjiW połowie marca 1915 Francja zażądała dla siebie po wojnie Syrii i Cylicji. Była to jej cena za zgodę na rosyjskie panowanie nad Konstantynopolem.
- Hamilton obejmuje dowództwo nad Dardanelami17 marca 1915 generał Ian Hamilton przybył na Tenedos i naradził się z admirałem de Robeckiem. Flota chciała jeszcze spróbować sforsować cieśninę sama.
- Koniec pierwszej bitwy w Szampanii17 marca 1915 Francuzi przerwali ofensywę w Szampanii. Po trzech miesiącach walk zdobyli pas ziemi o głębokości 2–3 km, tracąc ponad 90 tysięcy ludzi.
- 18
- Atak floty w Dardanelach odparty18 marca 1915 alianci uderzyli na forty w Przesmyku Dardaneli. Na tureckich minach zatonęły pancerniki Bouvet, Irresistible i Ocean, a flota się wycofała.
- Rosjanie zajmują Kłajpedę18 marca 1915 rosyjskie oddziały pospolitego ruszenia wkroczyły z Kurlandii do Kłajpedy. Wzięły zakładników i plądrowały miasto oraz okoliczne wsie.
- 20
- Potyczka pod Jakalswater20 marca 1915 wojska Bothy zaatakowały Niemców pod Riet, Pforte i Jakalswater. Zdobyły kluczowe studnie na skraju pustyni Namib i wzięły ponad 200 jeńców.
- Wielka Brytania obiecuje Grecji Lemnos20 marca 1915 Londyn zagwarantował Grecji, że po wojnie Turcja zrzeknie się na jej rzecz wyspy Lemnos, na której powstała baza aliantów pod Dardanelami.
- 25
- Liman von Sanders dowódcą nad DardanelamiPod koniec marca 1915 Enver Pasza powierzył generałowi Ottonowi Limanowi von Sandersowi nową 5 Armię, która miała bronić Dardaneli i półwyspu Gallipoli.
- Zatopienie holenderskiego parowca Medea25 marca 1915 niemiecki U-28 zatrzymał w kanale La Manche holenderski parowiec Medea z pomarańczami dla Londynu, przeszukał go i zatopił ogniem działa.
kwiecień
- 03
- Ustawa o samorządzie miejskim w Królestwie PolskimWiosną 1915 car Mikołaj II zatwierdził ustawę dającą miastom Królestwa Polskiego wybieralne rady. Rosjanie nie zdążyli jej wprowadzić w życie.
- Ukończenie zapory w Cieśninie KaletańskiejNa początku kwietnia 1915 zapora z min i sieci w Cieśninie Kaletańskiej zaczęła działać w pełni. Niemcy wkrótce zabronili U-Bootom tej drogi.
- 12
- Pierwszy marsz na JaundeW kwietniu 1915 kolumny płk. Mayera wyruszyły z Edei w stronę Jaunde, stolicy Kamerunu Niemieckiego. 14 kwietnia wywalczyły przeprawy przez rzekę Kele.
- Paryż godzi się na rosyjski KonstantynopolW kwietniu 1915 Francja jako ostatnia zgodziła się, by po wojnie Rosja otrzymała Konstantynopol i cieśniny. Zastrzegła, że spełnione muszą być też jej plany.
- 14
- Niemcy oskarżają Francuzów o użycie gazu14 kwietnia 1915 niemiecki komunikat zarzucił Francuzom użycie pod Verdun min z „duszącym” gazem. Takich oskarżeń było w tych dniach więcej.
- Koniec bitwy pod Szuajbą14 kwietnia 1915 Brytyjczycy i Hindusi zdobyli tureckie okopy pod lasem Bardżisijja. Turcy uciekli spod Basry, a ich dowódca Süleyman Askerî się zastrzelił.
- Grecja odrzuca ofertę Smyrny14 kwietnia 1915 Grecja odpowiedziała na ofertę Smyrny warunkami. Chciała walczyć z Turcją, jeśli Ententa zagwarantuje jej granice. Ententa tego nie przyjęła.
- Japonia ujawnia niemieckie sondaże pokojoweWedług brytyjskiej chronologii 14 kwietnia 1915 Japonia powiadomiła Londyn o niemieckich próbach nakłonienia jej do odrębnego pokoju.
- 17
- Alianci ruszają na GaruęW kwietniu 1915 płk Cunliffe przyprowadził pod Garuę posiłki i działo okrętowe. Alianci zaczęli zaciskać pierścień wokół niemieckiej twierdzy w Kamerunie.
- Potyczka pod Hafiz KorW połowie kwietnia 1915 plemiona Mohmandów wtargnęły na terytorium Indii Brytyjskich pod Śabkadarem. Wojska z Peszawaru odparły je pod Hafiz Kor.
- 25
- Kluczowe wydarzenieAlianci lądują na Gallipoli25 kwietnia 1915 Brytyjczycy, Australijczycy, Nowozelandczycy i Francuzi wylądowali pod Dardanelami. Turcy stawili im zacięty opór.
- Rosjanie ponownie ostrzeliwują Bosfor25 kwietnia 1915, w dniu desantu aliantów na Gallipoli, rosyjska Flota Czarnomorska ostrzelała forty Bosforu, by związać tureckie siły pod Konstantynopolem.
- 26
- Włochy podpisują pakt londyński26 kwietnia 1915 Włochy podpisały w Londynie tajny układ z Ententą. Za obietnicę ziem nad Adriatykiem zobowiązały się wejść do wojny w ciągu miesiąca.
- Internowanie Kronprinz Wilhelm26 kwietnia 1915 w Newport News internowano niemiecki krążownik pomocniczy Kronprinz Wilhelm, ostatni rajder Kaiserliche Marine działający wtedy na oceanach.
- Zatopienie krążownika Léon GambettaW nocy z 26 na 27 kwietnia 1915 austro-węgierski okręt podwodny U-5 zatopił u wejścia do Adriatyku francuski krążownik Léon Gambetta. Zginęło 684 ludzi.
- Dymisja rządu Moszira od-DoleWedług brytyjskiej chronologii 26 kwietnia 1915 ustąpili premier Persji Moszir od-Dole i minister spraw zagranicznych Moawen od-Dole. Naciskała na to Ententa.
maj
- 01
- Kluczowe wydarzeniePoczątek bitwy pod Gorlicami1 maja 1915 działa niemieckie i austro-węgierskie zaczęły ostrzał Rosjan pod Gorlicami, a 2 maja ruszyło natarcie armii Mackensena, które przełamało front.
- Bitwa pod Dilmanem1 maja 1915 pod Dilmanem w perskim Azerbejdżanie Rosjanie i ormiańscy ochotnicy generała Nazarbekowa odparli korpus Halila Beja. Nocą Turcy się wycofali.
- 07
- Niemcy zajmują Lipawę7 maja 1915 Niemcy przy wsparciu floty wkroczyli do Lipawy, portu wojennego w Kurlandii. Rosyjski garnizon wycofał się, wysadzając forty i magazyny.
- Grey obiecuje Serbii Bośnię i HercegowinęWedług brytyjskiej chronologii 7 maja 1915 Edward Grey zapewnił posła Serbii, że po zwycięstwie Serbia dostanie Bośnię i Hercegowinę z dostępem do Adriatyku.
- 08
- Kluczowe wydarzeniePoczątek bitwy o grzbiet Frezenberg8 maja 1915 Niemcy po huraganowym ostrzale przerwali brytyjski front na grzbiecie Frezenberg pod Ypres. Wyrwę zamknęły w nocy ostatnie odwody.
- Koniec drugiej bitwy o Kritię8 maja 1915 Nowozelandczycy, Australijczycy i Francuzi ponowili natarcie na Kritię. Tysiące zabitych i rannych dały zdobycz liczoną w setkach metrów.
- Początek bitwy pod Sanokiem i Rzeszowem8 maja 1915 Rosjanie, wyparci znad Wisłoki, próbowali zatrzymać pościg państw centralnych nad Wisłokiem. Mieli ginąć na pozycjach, ale nie cofać się.
- 09
- Kluczowe wydarzenieBrytyjczycy atakują grzbiet Aubers9 maja 1915 brytyjska 1 Armia uderzyła na grzbiet Aubers, by wesprzeć Francuzów w Artois. Ogień karabinów maszynowych zatrzymał natarcie w ziemi niczyjej.
- Kluczowe wydarzeniePoczątek drugiej bitwy w Artois9 maja 1915 francuska 10 Armia uderzyła pod Arras. Korpus Pétaina w dwie godziny dotarł na grzbiet Vimy, ale bez odwodów nie zdołał go utrzymać.
- Pierwsza dywizja Nowych Armii płynie do FrancjiW dniach 9–12 maja 1915 do Francji przeprawiła się 9 (Szkocka) Dywizja, pierwsza dywizja ochotniczych Nowych Armii Kitchenera, która dotarła na front.
- 13
- Koniec bitwy o grzbiet Frezenberg13 maja 1915 Niemcy po raz ostatni uderzyli pod Ypres w bitwie o grzbiet Frezenberg. Spieszona kawaleria i piechota brytyjska utrzymały front.
- Zatopienie pancernika GoliathW nocy 12/13 maja 1915 turecki niszczyciel Muavenet-i Milliye zakradł się w głąb Dardaneli i storpedował brytyjski pancernik Goliath. Zginęło około 570 ludzi.
- 14
- Ostatnie posiedzenie Rady Wojennej14 maja 1915 brytyjska Rada Wojenna obradowała nad impasem na Gallipoli. Kitchener oskarżał flotę, Fisher nie wytrzymał. Było to jej ostatnie posiedzenie.
- Koniec bitwy pod Sanokiem i RzeszowemW połowie maja 1915 Rosjanie wycofali się z Galicji Zachodniej za San. Państwa centralne zajęły Sanok i Rzeszów i wzięły 130–140 tysięcy jeńców.
- 24
- Początek walk o odbicie Przemyśla24 maja 1915 armia Mackensena uderzyła pod Radymnem, by odciąć Przemyśl od wschodu. Rosjanie stracili Radymno, a tysiące ich żołnierzy poszły do niewoli.
- Początek bitwy nad Stryjem24 maja 1915 Armia Południowa zaczęła ostrzał rosyjskich pozycji przed Stryjem. Linsingen skupił siły do jednego uderzenia, ale piechota utknęła w zasiekach.
- Włosi przekraczają granicę austriacką24 maja 1915 wojska włoskie przekroczyły granicę Austro-Węgier niemal na całej długości. Austriacy cofali się za Soczę, wysadzając za sobą mosty.
- Niemcy zrywają stosunki z Włochami24 maja 1915 Niemcy zerwały stosunki dyplomatyczne z Włochami, które wypowiedziały wojnę Austro-Węgrom. Wojny między sobą Berlin i Rzym jednak nie wszczęły.
- Rosjanie odbijają Urmię24 maja 1915 Rosjanie wrócili do Urmii, opuszczonej kilka dni wcześniej przez Turków i Kurdów. Skończyła się tragiczna dla chrześcijan okupacja.
- Deklaracja Ententy w sprawie rzezi Ormian24 maja 1915 Francja, Wielka Brytania i Rosja nazwały rzezie Ormian zbrodniami „przeciwko ludzkości” i zagroziły karą członkom rządu osmańskiego.
- 25
- Zatopienie pancernika Triumph25 maja 1915 niemiecki U-21 Ottona Hersinga storpedował pod Gaba Tepe brytyjski pancernik Triumph. Okręt zatonął na oczach żołnierzy ANZAC.
- Flota włoska rozpoczyna działania na Adriatyku25 maja 1915 włoscy marynarze zajęli austriacki posterunek Porto Buso. Dzień wcześniej flota austro-węgierska ostrzelała Ankonę i włoskie wybrzeże.
- Rząd koalicyjny Asquitha25 maja 1915 Herbert Asquith utworzył rząd z konserwatystami i Partią Pracy. Skończyły się rządy samych liberałów, Lloyd George objął Ministerstwo Amunicji.
- 26
- Włochy ogłaszają blokadę wybrzeża austro-węgierskiego26 maja 1915 Włochy ogłosiły blokadę całego wybrzeża Austro-Węgier, a także neutralnej Albanii. Statki neutralne dostały czas na opuszczenie strefy.
- Brytyjska eskadra zbiera się na MalcieCztery brytyjskie pancerniki zabrane spod Dardaneli zebrały się na Malcie. 26 maja 1915 kontradmirał Cecil Thursby wyprowadził je do Włoch.
- 27
- Brytyjska eskadra dołącza do floty włoskiej27 maja 1915 cztery brytyjskie pancerniki kontradmirała Thursby'ego weszły do Tarentu i dołączyły do floty włoskiej. Lekkie krążowniki skierowano do Brindisi.
- Zatopienie pancernika MajesticRankiem 27 maja 1915 U-21 storpedował pod przylądkiem Helles brytyjski pancernik Majestic. Był to drugi pancernik zatopiony przez Hersinga w ciągu trzech dni.
- Churchill odchodzi z AdmiralicjiPod koniec maja 1915 Winston Churchill przestał być pierwszym lordem Admiralicji. Obwiniany za Dardanele, został kanclerzem Księstwa Lancaster.
- Wybuch stawiacza min Princess Irene27 maja 1915 na Medway pod Sheerness wyleciał w powietrze stawiacz min Princess Irene. Zginęło około 350 ludzi, w tym kilkudziesięciu stoczniowców.
- 28
- Arthur Balfour pierwszym lordem AdmiralicjiPod koniec maja 1915 były premier Arthur Balfour zastąpił Churchilla na czele Admiralicji. Był jedynym konserwatystą z realnym wpływem na prowadzenie wojny.
- Henry Jackson pierwszym lordem morskimPod koniec maja 1915 admirał Henry Jackson, pionier radiotelegrafii i planista wypraw zamorskich, zastąpił Fishera jako zawodowy szef Royal Navy.
czerwiec
- 03
- Państwa centralne odbijają Przemyśl3 czerwca 1915 nad ranem wojska niemieckie i austro-węgierskie weszły do opuszczonego przez Rosjan Przemyśla. Rosyjskie rządy w mieście trwały 73 dni.
- Brytyjczycy zajmują Al-Amarę3 czerwca 1915 kilka brytyjskich kutrów z Townshendem dopłynęło Tygrysem do Al-Amary. Ponad tysiąc tureckich żołnierzy poddało się garstce marynarzy.
- Pierwsza konferencja aliantów w sprawie wojny gospodarczej3 czerwca 1915 w Paryżu zebrali się delegaci Francji, Wielkiej Brytanii, Rosji i Włoch, by wspólnie uzgodnić walkę z kontrabandą płynącą do Niemiec.
- Koniec bitew pod Stryjem i DrohobyczemDo 3 czerwca 1915 Rosjanie wycofali się spod Stryja i Drohobycza w stronę Dniestru. Zagłębie naftowe było wolne, ale nad rzeką trzymali jeszcze przyczółek.
- 07
- Porozumienie z Kiachty7 czerwca 1915 Rosja, Chiny i Mongolia podpisały w Kiachcie układ. Mongolia Zewnętrzna dostała autonomię, ale musiała uznać zwierzchnictwo Chin.
- Pierwsze posiedzenie Komitetu Dardanelskiego7 czerwca 1915 po raz pierwszy obradował Komitet Dardanelski. Kitchener przekonał go, by wysłać Hamiltonowi trzy dywizje Nowej Armii i nowe okręty.
- 11
- Koniec bitwy o PrzemyślBrytyjska chronologia zamyka bitwę o Przemyśl 11 czerwca 1915. Po upadku twierdzy front stanął pod Mościskami, a Mackensen szykował uderzenie na Lwów.
- Koniec bitwy nad Stryjem11 czerwca 1915 Armia Południowa, odparta wcześniej za Dniestr, znów nacierała pod Żydaczowem. Brytyjska chronologia zamyka tego dnia bitwę nad Stryjem.
- 27
- Brytyjczycy ruszają w górę Eufratu27 czerwca 1915 flotylla i brygada gen. Gorringe'a przepłynęły jezioro Hammar i ruszyły w górę Eufratu na An-Nasirijję. Pierwszą przeszkodą była tama.
- Początek bitwy nad Gniłą Lipą27 czerwca 1915 Rosjanie po kilku dniach walk pod Bóbrką i Bukaczowcami cofnęli się nad Gniłą Lipę. Austriacy bez walki zajęli Halicz.
lipiec
- 02
- Koniec walk o wąwóz Gully2 lipca 1915 Turcy uderzyli przez otwarte pole na utracone okopy nad wąwozem Gully pod Helles. Ogień brytyjskich baterii i niszczyciela rozbił natarcie.
- Bitwa morska koło Gotlandii2 lipca 1915 rosyjskie krążowniki zmusiły niemiecki stawiacz min Albatross do wyrzucenia się na brzeg Gotlandii. Pod Rozewiem E9 storpedował Prinz Adalberta.
- 04
- Turcy zajmują Lahidż4 lipca 1915 wojska osmańskie z Jemenu wdarły się do Lahidżu pod Adenem. Wyczerpana upałem kolumna brytyjska cofnęła się, a sułtan został śmiertelnie ranny.
- Serbowie w środkowej AlbaniiBrytyjska chronologia notuje 4 lipca 1915 zajęcie Durrës przez Serbów. W rzeczywistości trzymali Tiranę i Elbasan, ale do miasta Esada nie weszli.
- 13
- Początek wielkiej ofensywy państw centralnych na wschodzie13 lipca 1915 Niemcy uderzyli znad Prus Wschodnich w stronę Narwi. Zaczęła się ofensywa, która miała wyprzeć Rosjan z Królestwa Polskiego.
- Początek bitwy nad Narwią i Biebrzą13 lipca 1915 armie Gallwitza i Scholtza zaatakowały rosyjski front między Wisłą a Biebrzą. Celem były przeprawy przez Narew i drogi na tyły Warszawy.
- 14
- Szarif Mekki rozpoczyna rozmowy z Brytyjczykami14 lipca 1915 z Mekki wysłano do Kairu list, w którym szarif Husajn żądał uznania niepodległości Arabów. Tak zaczęła się korespondencja z McMahonem.
- Początek bitwy pod Szawlami14 lipca 1915 niemiecka Armia Niemna sforsowała Windawę w Kurlandii i zaatakowała rosyjską 5 Armię. Ruszyła ofensywa na północnym skrzydle frontu.
- 19
- Koniec drugiej bitwy pod KraśnikiemW nocy na 19 lipca 1915 Rosjanie opuścili pozycje pod Kraśnikiem i Urzędowem i cofnęli się bliżej Lublina. Odchodząc, spalili Urzędów.
- Początek bitew pod Hrubieszowem i Wojsławicami19 lipca 1915 Rosjanie cofnęli się na nową linię od Hrubieszowa na zachód. Armia Bugu ruszyła za nimi i stanęła przed kolejnymi okopami.
- 25
- Brytyjczycy zdobywają An-Nasirijję25 lipca 1915 wojska gen. Gorringe'a weszły do An-Nasirijji, którą Turcy opuścili nocą po przegranej bitwie. Cały wilajet Basry był w rękach brytyjskich.
- Wielka Brytania obiecuje Grecji MitylenęWedług brytyjskiej chronologii 25 lipca 1915 Londyn zagwarantował Grecji, że po wojnie Turcja zrzeknie się Lesbos, na której Brytyjczycy mieli bazę.
- 29
- Ententa ostrzega CzarnogóręPod koniec lipca 1915 posłowie Ententy w Cetyni oświadczyli, że ich rządy nie uznają czarnogórskiej okupacji Szkodry i północnej Albanii.
- Początek bitwy pod Biskupicami29 lipca 1915 niemiecka 11 Armia przełamała front rosyjski pod Biskupicami i doszła do kolei Lublin–Chełm pod Trawnikami. Rosjanie zaczęli odwrót.
- 30
- Koniec bitew pod Hrubieszowem i Wojsławicami30 lipca 1915 rosyjska 13 Armia zaczęła odwrót spod Hrubieszowa. Armia Bugu po dwunastu dniach walk doszła pod Strzelce i Leszczany.
- Koniec bitwy pod Biskupicami30 lipca 1915 Rosjanie po klęsce pod Biskupicami cofnęli się na całym froncie między Wisłą a Bugiem. Austro-Węgrzy wkroczyli do Lublina.
- Początek bitwy pod Kupiszkami30 lipca 1915 rosyjska 5 Armia uderzyła pod Kupiszkami na Litwie w lukę między korpusami kawalerii Armii Niemna, które miały ruszyć na Wilno i Dyneburg.
sierpień
- 05
- Kluczowe wydarzenieNiemcy zajmują Warszawę5 sierpnia 1915 do Warszawy, opuszczonej nocą przez Rosjan, weszły wojska niemieckiej 9 Armii. Skończyło się trwające od 1815 roku rosyjskie panowanie.
- Państwa centralne zdobywają Iwangród5 sierpnia 1915 Wiedeń ogłosił zajęcie Iwangrodu. Austro-Węgrzy weszli dzień wcześniej do fortów porzuconych przez Rosjan na lewym brzegu Wisły.
- Sąd pryzowy uznaje zajęcie Dacii5 sierpnia 1915 francuska Rada Pryzowa uznała zajęcie parowca Dacia za ważne. Zmiana bandery z niemieckiej na amerykańską nie uchroniła statku.
- 06
- Początek bitwy o Sari Bair6 sierpnia 1915 Australijczycy zdobyli tureckie okopy na Lone Pine, a po zmroku kolumny z Anzac ruszyły nocą przez jary ku szczytom grzbietu Sari Bair.
- Bułgaria zaciąga pożyczkę w niemieckich bankach6 sierpnia 1915 bułgarski minister finansów ogłosił, że niemiecko-austriackie konsorcjum przejmuje pierwszą część pożyczki z 1914 roku i daje zaliczkę.
- 08
- Brytyjczycy zajmują Buszehr8 sierpnia 1915 Brytyjczycy zajęli perski port Buszehr i przejęli jego administrację. Była to odpowiedź na lipcowy atak plemion Tangestanu na rezydenturę.
- Zatopienie pancernika Barbaros Hayreddin8 sierpnia 1915 brytyjski okręt podwodny E11 storpedował na Morzu Marmara, koło Bolayır, turecki pancernik Barbaros Hayreddin. Zginęło około 250 ludzi.
- Początek niemieckiego ataku na Zatokę Ryską8 sierpnia 1915 niemieckie trałowce zaczęły przecierać drogę przez miny w Cieśninie Irbe. Straciły dwa okręty i po południu admirał Schmidt przerwał atak.
- 10
- Koniec bitwy o Sari Bair10 sierpnia 1915 o świcie Turcy pod wodzą Mustafy Kemala odbili Chunuk Bair i zepchnęli Brytyjczyków z grzbietu Sari Bair. Ofensywa spod Anzac się skończyła.
- Koniec drugiej bitwy nad IsonzoAustro-węgierska historia oficjalna kończy drugą bitwę nad Isonzo 10 sierpnia 1915. Po włoskim rozkazie z 3 sierpnia walki na Krasie tliły się jeszcze tydzień.
- 15
- Ententa oferuje Serbii nabytki terytorialne15 sierpnia 1915 posłowie Rosji, Wielkiej Brytanii i Francji obiecali Serbii Bośnię, Srem, Baczkę i część Dalmacji w zamian za ustępstwa w Macedonii.
- Dzień rejestracji narodowejW niedzielę 15 sierpnia 1915 Brytyjczycy w wieku 15–65 lat wypełniali formularze rejestru narodowego. Rozdano ich około 29 milionów.
- 19
- E1 torpeduje krążownik liniowy Moltke19 sierpnia 1915 brytyjski okręt podwodny E1 storpedował na Bałtyku niemiecki krążownik liniowy Moltke. Okręt nie zatonął, ale na miesiąc wypadł ze służby.
- Atak na okręt podwodny E1319 sierpnia 1915 niemieckie torpedowce ostrzelały brytyjski okręt podwodny E13, który osiadł na mieliźnie na duńskich wodach w Sundzie. Zginęło 15 Brytyjczyków.
- 21
- Kluczowe wydarzenieWłochy wypowiadają wojnę Turcji20 sierpnia 1915 włoski ambasador wręczył wielkiemu wezyrowi wypowiedzenie wojny. Od 21 sierpnia Włochy były w stanie wojny z Imperium Osmańskim.
- Koniec niemieckiego ataku na Zatokę Ryską21 sierpnia 1915 niemieckie okręty opuściły Cieśninę Irbe. Wdarły się do Zatoki Ryskiej, ale nie zniszczyły pancernika Sława ani nie zaminowały Moonsundu.
wrzesień
- 05
- Kluczowe wydarzenieMikołaj II obejmuje naczelne dowództwo5 września 1915 car Mikołaj II przyjechał do Stawki w Mohylewie i sam stanął na czele armii. Wielki książę Mikołaj odszedł, a szefem sztabu został Aleksiejew.
- Druga potyczka pod Hafiz Kor5 września 1915 wojska brytyjskie i indyjskie rozbiły pod Śabkadarem i Hafiz Kor tysiące Mohmandów. Była to największa bitwa na pograniczu od 1897 roku.
- 09
- Początek bitwy pod Dźwińskiem9 września 1915 prawe skrzydło niemieckiej Armii Niemna ruszyło na Dźwińsk, by wyjść nad Dźwinę i osłonić od północy natarcie na Wilno.
- Początek bitwy pod Wilnem9 września 1915 niemiecka 10 Armia uderzyła na północ od Wilna, w lukę między dwiema armiami rosyjskimi. W wyrwę weszła kawaleria generała Garniera.
- Ponowny atak na Buszehr9 września 1915 kilkuset Tangestańczyków zaatakowało brytyjskie linie pod Buszehrem. Odparto ich po kilkugodzinnej walce, w której szarżowała kawaleria.
- 16
- Niemcy zajmują PińskW połowie września 1915 niemiecka Armia Bugu zajęła Pińsk na Polesiu. Rosjanie cofnęli się za Jasiołdę i Kanał Ogińskiego, w głąb nadprypeckich bagien.
- Koniec bitwy pod Tarnopolem16 września 1915 Iwanow zakończył kontrnatarcie i cofnął wojska nad Seret. Rosjanie zatrzymali austro-węgierską ofensywę w Galicji Wschodniej.
- 23
- Grecja ogłasza mobilizację23 września 1915 król Konstantyn I podpisał dekret o powszechnej mobilizacji armii greckiej. Wenizelos szykował się do wojny, król chciał zbrojnej neutralności.
- Porozumienie z Holenderskim Trustem Zamorskim23 września 1915 Londyn i Holenderski Zamorski Trust uzgodnili limity importu paszy, tłuszczów, olejów i wełny. Holandia trafiła na brytyjskie racje.
- 25
- Kluczowe wydarzeniePoczątek bitwy pod Loos25 września 1915 Brytyjczycy uderzyli pod Loos za chmurą chloru. Zdobyli wieś, wzgórze 70 i Redutę Hohenzollernów, ale odwody stały za daleko.
- Dymisja Jamesa Wolfe'a Murraya25 września 1915 gen. James Wolfe Murray przestał być szefem Imperialnego Sztabu Generalnego. Przez blisko rok pozostawał w cieniu Kitchenera.
- 28
- Brytyjczycy wygrywają pod Al-Kutem28 września 1915 dywizja Townshenda obeszła nocą mokradła i zdobyła tureckie reduty pod Es-Sinn. W nocy Turcy porzucili pozycję i odeszli w górę Tygrysu.
- Subwencja dla Persji28 września 1915 Wielka Brytania i Rosja zgodziły się na prośbę Persji o comiesięczną subwencję. Pieniądze miały utrzymać rząd w Teheranie przy Entencie.
październik
- 02
- Koniec bitwy pod Wilnem2 października 1915 front na wschód od Wilna ustalił się między jeziorami Dryświaty i Narocz a Smorgoniami. Niemieckie oskrzydlenie Rosjan nie powiodło się.
- Wenizelos prosi o wylądowanie w Salonikach2 października 1915 Wenizelos poprosił Francję i Wielką Brytanię, by natychmiast wysłały wojska do Salonik. Dzień wcześniej kazał zawrócić płynące tam statki.
- 05
- Kluczowe wydarzenieLądowanie Ententy w Salonikach5 października 1915 w Salonikach zaczęły lądować francuska 156 Dywizja i brytyjska 10 Dywizja. Miały ratować Serbię, ale tego dnia upadł rząd Wenizelosa.
- Wenizelos ponownie podaje się do dymisji5 października 1915 król Konstantyn I odmówił poparcia polityki Wenizelosa, choć parlament dał mu wotum zaufania. Premier znów podał się do dymisji.
- 07
- Forsowanie Sawy i Dunaju7 października 1915 Niemcy i Austriacy przeprawili się przez Sawę i Dunaj w kilku miejscach od Progaru po Ram. Serbowie nie zdołali zepchnąć ich do rzek.
- Brytyjczycy zajmują Birdżand7 października 1915 wojska indyjskie kordonu wschodnioperskiego stanęły w Birdżandzie. Tu ich odcinek łączył się z rosyjskim, a podpułkownik Dale miał kwaterę.
- 11
- Początek walk bułgarsko-serbskich11 października 1915 na granicy bułgarsko-serbskiej padły pierwsze strzały. Bułgaria jeszcze nie wypowiedziała wojny, ale jej armie były gotowe do ataku.
- Zdobycie Smedereva11 października 1915 niemiecka 25 Dywizja Rezerwowa zdobyła Smederevo nad Dunajem. Brytyjska chronologia przypisuje to Austriakom, ale miasto wzięli Niemcy.
- 13
- Pierwsze starcia Francuzów z BułgaramiW połowie października 1915 Francuzi z Salonik ruszyli w górę Wardaru do Serbii. Pierwszą walkę z Bułgarami stoczyli 21 października pod stacją Strumica.
- Kikujirō Ishii ministrem spraw zagranicznych13 października 1915 ambasador w Paryżu Kikujirō Ishii został ministrem spraw zagranicznych Japonii. Zwolennik zbliżenia z Ententą, przejął resort od Ōkumy.
- 15
- Rumunia odmawia pomocy SerbiiWedług brytyjskiej chronologii 15 października 1915 Rumunia odmówiła pomocy Serbii. Brătianu nie chciał wojny bez wielkiej armii Ententy na Bałkanach.
- Bułgarzy zajmują VranjeW połowie października 1915 bułgarska 2 Armia wyszła pod Vranje nad Morawą Południową i przecięła kolej z Nisza do Salonik, główną drogę Serbii do aliantów.
- Charles Monro następcą Hamiltona15 października 1915 Kitchener zawiadomił gen. Iana Hamiltona, że rząd odwołuje go z Gallipoli. Jego następcą miał zostać gen. Charles Monro.
- 16
- Wielka Brytania oferuje Grecji Cypr16 października 1915 Londyn zaproponował oddanie Grecji Cypru. Jedynym warunkiem było natychmiastowe wysłanie greckiej armii na pomoc Serbii.
- Blokada egejskiego wybrzeża Bułgarii16 października 1915 o 6.00 rano flota Ententy rozpoczęła blokadę bułgarskiego wybrzeża Morza Egejskiego. Statki neutralne dostały 48 godzin na odpłynięcie.
- 21
- Ostrzelanie Dedeagacz21 października 1915 okręty brytyjskie, francuskie i rosyjskie ostrzelały bułgarski port Dedeagacz i wybrzeże po Porto Lagos. Zniszczyły koszary i tabor.
- Bułgarzy zajmują WełesOkoło 20 października 1915 bułgarska kawaleria zajęła Wełes nad Wardarem. Kolej z Salonik do Skopje została przecięta, a Serbowie odcięci od Francuzów.
- 22
- Bułgarzy zajmują Kumanowo i Skopje22 października 1915 bułgarska 3 Dywizja weszła do Skopje, dwa dni po zajęciu Kumanowa. Serbia straciła najważniejszy węzeł dróg na południu kraju.
- Austro-Węgrzy zajmują ŠabacBrytyjska chronologia notuje pod 22 października 1915 zajęcie Šabacu. Austro-węgierski landszturm wszedł do miasta bez walki już 20 października.
- 24
- Bułgarzy zajmują Negotin24 października 1915 Bułgarzy zajęli Negotin nad dolnym Timokiem. Dwa dni później połączyli się z Austriakami nad Dunajem, otwierając drogę rzeczną do Turcji.
- Początek walk pod KrivolakiemPod koniec października 1915 francuska 57 Dywizja dotarła nad Wardarem do Krivolaku, 30 km od Wełesu. Natknęła się tam na Bułgarów, ale do Serbów nie doszła.
- 28
- Bryan Mahon dowódcą wojsk brytyjskich na Bałkanach28 października 1915 gen. Bryan Mahon został dowódcą wojsk brytyjskich na Bałkanach. Jego Irlandczycy z Salonik dopiero szykowali się do wyjścia do Serbii.
- Charles Monro obejmuje dowództwo na Gallipoli28 października 1915 gen. Charles Monro objął na Imbros dowództwo wojsk na Gallipoli. Po trzech dniach zalecił Londynowi ewakuację półwyspu.
- 30
- Druga potyczka pod KrivolakiemPod koniec października 1915 Bułgarzy zaatakowali francuski przyczółek na wzgórzach Kara Hodżali nad Wardarem. Po walce na granaty zostali odparci.
- Aristide Briand premierem Francji30 października 1915 Francja miała nowy rząd. Aristide Briand został premierem i ministrem spraw zagranicznych, a do gabinetu wprowadził weteranów polityki.
- Joseph Gallieni ministrem wojny30 października 1915 generał Joseph Gallieni, obrońca Paryża z 1914 roku, został ministrem wojny w rządzie Brianda. Stanowisko przyjął bardzo niechętnie.
- Ostatnie posiedzenie Komitetu Dardanelskiego30 października 1915 ostatni raz obradował Komitet Dardanelski. Pod naciskiem Joffre’a zgodził się wesprzeć Francuzów w Macedonii.
listopad
- 01
- Zdobycie Kragujevca1 listopada 1915 Niemcy i Austriacy weszli do Kragujevca. Serbowie opuścili miasto bez walki, a dzień wcześniej wysadzili w powietrze jedyny arsenał kraju.
- Koniec bitwy pod Dźwińskiem1 listopada 1915 wygasło niemieckie natarcie na Dźwińsk. Rosjanie utrzymali miasto i przedmościa na Dźwinie, a front zastygł na niej na ponad dwa lata.
- 03
- Rząd serbski opuszcza Kraljevo3 listopada 1915, gdy padł Kragujevac, rząd Pašicia i naczelne dowództwo uszli z Kraljeva do Raški. Nisz, wojenną stolicę, rząd opuścił tydzień wcześniej.
- Pierwsze posiedzenie Komitetu Wojennego3 listopada 1915 zebrał się nowy Komitet Wojenny brytyjskiego rządu. Nie zdecydował o ewakuacji Gallipoli i wysłał nad Dardanele Kitchenera.
- 05
- Bułgarzy zajmują Nisz5 listopada 1915 bułgarska 1 Armia weszła do Niszu, wojennej stolicy Serbii. Państwa centralne opanowały kolej z Europy Środkowej do Sofii i Konstantynopola.
- Początek bitwy pod KačanikiemNa początku listopada 1915 Bułgarzy ruszyli przez wąwóz Kačanik na Kosowe Pole, by zamknąć Serbom ostatnią drogę na południe. Serbskie dywizje stawiły im opór.
- 10
- Początek czwartej bitwy nad Isonzo10 listopada 1915, po krótkim, skupionym ostrzale, Włosi znów ruszyli na Gorycję i Monte San Michele. Do wieczora obrońcy odparli niemal wszystkie natarcia.
- Korpus Indyjski opuszcza Francję10 listopada 1915 Korpus Indyjski został ostatecznie zluzowany na froncie we Francji. Jego dwie dywizje piechoty ruszyły przez Marsylię do Mezopotamii.
- Rekwizycja statków do przewozu żywności10 listopada 1915 Zarząd Handlu otrzymał prawo kierowania statków po zboże. Komitet do spraw przewozu żywności miał zwiększyć dostawy pszenicy.
- 17
- Brytyjsko-francuska konferencja w Paryżu17 listopada 1915 w Paryżu brytyjscy i francuscy ministrowie omówili Grecję i Saloniki, odrzucili plan Kitchenera i zgodzili się na wspólną radę wojenną.
- Zatonięcie statku szpitalnego Anglia17 listopada 1915 statek szpitalny Anglia z rannymi z Francji wszedł pod Folkestone na minę postawioną przez UC-5. Zginęło od ok. 130 do ponad 160 osób.
- 22
- Początek bitwy pod Ktezyfonem22 listopada 1915 dywizja Townshenda zdobyła pierwszą linię tureckich okopów pod Ktezyfonem, ale kontratak zatrzymał ją przed drugą. Straty były ogromne.
- Smith-Dorrien dowódcą w Afryce Wschodniej22 listopada 1915 Londyn wybrał gen. Horace'a Smith-Dorriena na dowódcę wyprawy przeciw Niemieckiej Afryce Wschodniej. Choroba nie dała mu objąć funkcji.
- 23
- Zdobycie Mitrowicy i Prisztiny23 listopada 1915 Niemcy weszli do Prisztiny, a w nocy Austro-Węgrzy do Mitrowicy. Armia serbska, ściśnięta na Kosowym Polu, zaczęła odwrót ku Adriatykowi.
- Brytyjczycy opuszczają As-Sallum23 listopada 1915 egipski garnizon opuścił As-Sallum i odpłynął do Marsa Matruh. Tam zbierały się Siły Zachodniej Granicy do walki z bractwem Sanusijja.
- Nota Ententy do Grecji23 listopada 1915 posłowie czterech mocarstw Ententy zażądali od Grecji zapewnienia, że nie rozbroi ich wojsk. Obiecali zwrot zajętych ziem i odszkodowania.
- 24
- Grecja przyjmuje żądania Ententy24 listopada 1915 rząd Skuludisa odpowiedział na notę Ententy. Zapewnił, że wojska greckie nie rozbroją ani nie internują żołnierzy sprzymierzonych.
- Porozumienie z duńskimi kupcamiW listopadzie 1915 duńscy kupcy i przemysłowcy zagwarantowali Londynowi, że sprowadzane towary nie trafią do Niemiec. W zamian blokada miała ich omijać.
- 25
- Odwrót spod KtezyfonuWieczorem 25 listopada 1915 Townshend wycofał wykrwawioną dywizję spod Ktezyfonu do Lajj. Marsz na Bagdad się skończył, a odwrót zaprowadził go do Al-Kutu.
- Monro naczelnym dowódcą na Morzu ŚródziemnymPod koniec listopada 1915 gen. Monro objął dowództwo wojsk brytyjskich na wschodzie Morza Śródziemnego, a gen. Birdwood – Armię Dardanelską.
- 30
- Początek odwrotu Serbów przez AlbanięPod koniec listopada 1915 pobita armia serbska z królem, rządem i tłumem uchodźców ruszyła przez zaśnieżone góry Czarnogóry i Albanii ku Adriatykowi.
- Włochy przystępują do paktu londyńskiego30 listopada 1915 Włochy jawnie przystąpiły do paktu londyńskiego. Pięć mocarstw Ententy przyrzekło w Londynie, że żadne nie zawrze odrębnego pokoju.
grudzień
- 03
- Brytyjczycy docierają do Al-Kutu3 grudnia 1915 wyczerpana dywizja Townshenda weszła do Al-Kutu po odwrocie spod Ktezyfonu. Townshend postanowił bronić miasta i czekać na odsiecz.
- Joffre naczelnym wodzem armii francuskich3 grudnia 1915 ogłoszono dekret, który czynił Joffre'a wodzem wszystkich armii francuskich, także w Salonikach i nad Dardanelami, poza Afryką Północną.
- Rząd serbski w SzkodrzeNa początku grudnia 1915 serbski rząd i naczelne dowództwo zaczęły działać w Szkodrze, mieście zajętym przez Czarnogórę, do którego ściągały resztki armii.
- 07
- Kluczowe wydarzeniePoczątek oblężenia Al-Kutu7 grudnia 1915 wojska osmańskie zaczęły otaczać Al-Kut, w którym broniła się dywizja Townshenda. Nureddin wezwał Brytyjczyków do kapitulacji.
- Walki pod Kosturino7 grudnia 1915 Bułgarzy w gęstej mgle przełamali front brytyjskiej 10 Dywizji pod Kosturino. Zaczął się odwrót Brytyjczyków z serbskiej Macedonii.
- Doniesienia o porozumieniu Francji z Holenderskim Trustem ZamorskimBrytyjska chronologia podaje, że 7 grudnia 1915 Francja zawarła porozumienie z Holenderskim Zamorskim Trustem. Inne źródła tego nie potwierdzają.
- 10
- Koniec czwartej bitwy nad Isonzo10 grudnia 1915 brytyjska chronologia kończy czwartą bitwę nad Isonzo. Dzień wcześniej załamało się ostatnie większe natarcie Włochów na Monte San Michele.
- Castelnau szefem sztabu Joffre'a10 grudnia 1915 generał Noël de Castelnau, dowódca ofensywy w Szampanii, został szefem sztabu i zastępcą naczelnego wodza armii francuskich Joffre'a.
- 11
- Bułgarzy zajmują Dojran i Gewgeliję11 i 12 grudnia 1915 Francuzi i Brytyjczycy wycofali się za grecką granicę, a Bułgarzy weszli do Dojranu i Gewgeliji. Na granicy pościg się zatrzymał.
- Grecja odrzuca żądanie Ententy11 grudnia 1915 do Salonik dotarła odpowiedź Aten. Grecy nie oddali miasta i fortu Kara Burun, ale obiecali, że nie przeszkodzą sprzymierzonym w jego obronie.
- 14
- Rosjanie zajmują Hamadan14 grudnia 1915 korpus Baratowa zajął Hamadan. Perscy żandarmi i ochotnicy, rozbici na przełęczy Sultan Bulagh, oddali miasto bez dalszej walki.
- Bułgarsko-grecka strefa neutralnaW połowie grudnia 1915 Bułgaria i Grecja uzgodniły pas neutralny wzdłuż granicy. Wojska obu stron miały się cofnąć o dwa kilometry, by uniknąć starć.
- 23
- Brytyjskie łodzie na jeziorze Tanganika23 grudnia 1915 nad jeziorem Tanganika zwodowano brytyjskie motorówki Mimi i Toutou, przywiezione z Anglii przez pół Afryki koleją, traktorami i rzeką.
- William Robertson szefem Imperialnego Sztabu Generalnego23 grudnia 1915 gen. William Robertson został szefem Imperialnego Sztabu Generalnego. Postawił warunek, że to on, a nie Kitchener, doradza rządowi w strategii.
- 25
- Starcie w Wadi MadżidW Boże Narodzenie 1915 Siły Zachodniej Granicy zaatakowały obóz bractwa Sanusijja pod Marsa Matruh i wyparły jego wojska z Wadi Madżid.
- Farmanfarma premierem PersjiPod koniec grudnia 1915 premierem Persji został książę Abdolhosejn Mirza Farmanfarma z rodu Kadżarów, od lat związany z Brytyjczykami.
- 29
- Austro-węgierski rajd na Durrës29 grudnia 1915 krążownik Helgoland i pięć niszczycieli napadły na Durrës. Dwa niszczyciele zatonęły na minach, a reszta zespołu ledwie uszła pościgowi.
- Projekt regulaminu międzysojuszniczej rady wojennej29 grudnia 1915 brytyjska chronologia notuje przyjęcie projektu regulaminu rady wojennej sprzymierzonych. Briand wykreślił z niego stały sekretariat.
- Möwe wypływa w pierwszy rejs29 grudnia 1915 z Wilhelmshaven wyszedł w morze krążownik pomocniczy Möwe, przebrany za frachtowiec. Miał stawiać miny i topić alianckie statki.
1916
styczeń
- 08
- Kluczowe wydarzenieKoniec ewakuacji GallipoliW nocy z 8 na 9 stycznia 1916 ostatni żołnierze brytyjscy odpłynęli spod Helles. Po ośmiu miesiącach walk kampania gallipolijska skończyła się klęską Ententy.
- Koniec bitwy pod Szejk Saad8 stycznia 1916 wyczerpane wojska Aylmera nie ponowiły ataku pod Szejk Saad. W nocy Turcy się wycofali, a Brytyjczycy stracili około 4000 ludzi.
- 10
- Ententa zawiadamia Grecję o przewiezieniu Serbów na Korfu10 stycznia 1916 posłowie Ententy w Atenach zawiadomili Grecję, że resztki armii serbskiej zostaną przewiezione z Albanii na grecką wyspę Korfu.
- Kluczowe wydarzenieAustriacy zdobywają Lovćen10 stycznia 1916 austro-węgierska piechota weszła na szczyt Lovćenu, górskiej twierdzy Czarnogórców nad Kotorem. Droga na Cetynię stanęła otworem.
- 13
- Grecja odmawia zgody na zajęcie Korfu13 stycznia 1916 rząd Skuludisa zaprotestował przeciw zajęciu Korfu przez Francuzów. Powołał się na wieczystą neutralność wyspy, ale Ententa nie ustąpiła.
- Rosjanie zajmują Kangawar13 stycznia 1916 korpus Baratowa po ciężkiej walce zdobył Kangawar w zachodniej Persji. Rozbił oddziały Kanitza i wspierający je batalion turecki.
- 14
- Walki nad Wadi14 stycznia 1916 Brytyjczycy zastali puste tureckie okopy nad Wadi. Turcy wymknęli się nocą do przesmyku Hanna, a Korpus Tygrysu stracił ponad 1600 ludzi.
- Percy Lake mianowany dowódcą w Mezopotamii14 stycznia 1916 szef sztabu armii w Indiach gen. Percy Lake został mianowany dowódcą w Mezopotamii w miejsce ciężko chorego gen. Johna Nixona.
- 15
- Möwe zdobywa statek Appam15 stycznia 1916 rajder Möwe zdobył koło Madery brytyjski liniowiec Appam. Niemiecka załoga pryzowa poprowadziła go z jeńcami do Stanów Zjednoczonych.
- Rząd serbski przenosi się do BrindisiW połowie stycznia 1916 rząd Pašicia opuścił zagrożoną Szkodrę i odpłynął do włoskiego Brindisi. Po kilku dniach przeniósł się stamtąd na Korfu.
- Król Piotr opuszcza Saloniki15 stycznia 1916 król Serbii Piotr I odpłynął z Salonik na francuskim okręcie. Udał się na kurację do uzdrowiska Edipsos na greckiej wyspie Eubea.
luty
- 10
- Ustawa o służbie wojskowej wchodzi w życie10 lutego 1916 brytyjska ustawa o służbie wojskowej weszła w życie. Kawalerowie mieli trzy tygodnie na zgłoszenie się lub wniosek o zwolnienie z poboru.
- Niemiecka nota o uzbrojonych statkach handlowych10 lutego 1916 Berlin przekazał neutralnym memorandum, że uzbrojone statki handlowe wroga będą od końca lutego traktowane jak okręty wojenne.
- 16
- Kluczowe wydarzenieRosjanie zdobywają Erzurum16 lutego 1916 Kozacy wjechali do opuszczonego przez Turków Erzurum. Upadek twierdzy uchodzącej za nie do zdobycia był największym sukcesem Rosji na Kaukazie.
- Ministerstwo Wojny przejmuje obronę przeciwlotniczą16 lutego 1916 obrona przeciwlotnicza Londynu przeszła z Admiralicji pod dowództwo marszałka Johna Frencha, a wkrótce potem obrona całego kraju.
- Ministerstwo Wojny przejmuje kampanię mezopotamskąW połowie lutego 1916 kierowanie działaniami w Mezopotamii przeszło z rąk rządu Indii i India Office do brytyjskiego Ministerstwa Wojny w Londynie.
- 17
- Proaustriaccy Albańczycy zajmują BeratW połowie lutego 1916 ludzie Esada Paszy oddali Berat. Miasto zajęły albańskie oddziały sprzymierzone z Austriakami, a wkrótce pojawili się tam Bułgarzy.
- Niemcy przechodzą do Gwinei Hiszpańskiej17 lutego 1916 gubernator Kamerunu zawiadomił Berlin, że z całym wojskiem schronił się w hiszpańskim Muni. Ostatnie oddziały przeszły granicę dwa dni wcześniej.
- 21
- Kluczowe wydarzeniePoczątek bitwy pod Verdun21 lutego 1916 ponad 1200 niemieckich dział otworzyło ogień na francuskie pozycje pod Verdun. Zaczęła się bitwa, która trwała do grudnia 1916 roku.
- Macready odchodzi ze sztabu BEF21 lutego 1916 gen. Nevil Macready przestał być generałem adiutantem BEF. Odpowiadał za ludzi w korpusie od pierwszych dni wojny we Francji.
- 23
- Portugalia zajmuje niemieckie statki23 lutego 1916, na prośbę Wielkiej Brytanii, Portugalczycy zajęli 36 statków niemieckich i austriackich, które od początku wojny stały w Tagu pod Lizboną.
- Robert Cecil ministrem blokady23 lutego 1916 Asquith ogłosił, że lord Robert Cecil, z rangą członka gabinetu, pokieruje całą blokadą Niemiec. Tak powstało Ministerstwo Blokady.
- 29
- Starcie Alcantary z Greifem29 lutego 1916 krążownik pomocniczy Alcantara starł się koło Szetlandów z niemieckim rajderem Greif. Zatonęły oba okręty, zginęło ponad 200 marynarzy.
- Zniesienie blokady Kamerunu29 lutego 1916, po zakończeniu walk w Kamerunie, alianci znieśli blokadę jego wybrzeża, ogłoszoną w kwietniu 1915 roku.
- Niemcy nie odkładają wojny podwodnejPod koniec lutego 1916 Berlin oznajmił Waszyngtonowi, że nie odroczy rozkazów przeciw uzbrojonym statkom. Od 1 marca weszła w życie zaostrzona wojna podwodna.
marzec
- 06
- Newton Baker sekretarzem wojny USA6 marca 1916 Wilson ogłosił, że nowym sekretarzem wojny USA zostanie Newton Baker, były burmistrz Clevelandu, uważany za pacyfistę. Zastąpił L. Garrisona.
- Sepahsalar premierem PersjiNa początku marca 1916 premierem Persji został Mohammad Wali Chan Tonekaboni, Sepahsalar, bohater rewolucji 1909 roku i zwolennik zgody z Rosją.
- 12
- Koniec walk pod Latema Nek12 marca 1916 o świcie Brytyjczycy zobaczyli swoich żołnierzy na grzbiecie Latemy. Niemcy w nocy opuścili przełęcz i cofnęli się ku Kahe.
- Doniesienia o zajęciu KerenduWedług źródeł brytyjskich 12 marca 1916 Rosjanie zajęli Kerend na drodze z Kermanszahu do Bagdadu. Nie utrzymali go: w kwietniu bronili się tam Turcy.
- 14
- Brytyjczycy odzyskują As-Sallum14 marca 1916 wojska generała Peytona weszły bez walki do As-Sallum, a samochody pancerne księcia Westminsteru rozbiły uchodzące siły bractwa Sanusijja.
- Dymisja Alfreda von TirpitzaW połowie marca 1916 wielki admirał Alfred von Tirpitz, twórca niemieckiej floty wojennej, odszedł z urzędu po przegranym sporze o wojnę podwodną.
- 15
- Austro-Węgry zrywają stosunki z Portugalią15 marca 1916, sześć dni po niemieckim wypowiedzeniu wojny, Austro-Węgry zerwały stosunki dyplomatyczne z Portugalią. Ich poseł opuścił Lizbonę.
- Kluczowe wydarzenieAustro-Węgry w stanie wojny z Portugalią15 marca 1916 Austro-Węgry poszły za Niemcami i zerwały z Portugalią. Odtąd oba kraje były w stanie wojny, choć według źródeł z epoki bez osobnej deklaracji.
- 16
- Wojska sudańskie wkraczają do Darfuru16 marca 1916 konne oddziały podpułkownika Kelly'ego wyruszyły z An-Nuhud ku granicy Darfuru. Do końca miesiąca zajęły studnie Umm Szanga i Dżabal al-Hilla.
- Roques zastępuje Gallieniego16 marca 1916 ciężko chory Gallieni ustąpił z urzędu ministra wojny. Zastąpił go generał Pierre Roques, dowódca 1 Armii i stary przyjaciel Joffre'a.
- Rosjanie zajmują Mamahatun16 marca 1916 rosyjski oddział oskrzydlający wkroczył do Mamahatunu na drodze z Erzurum do Erzincanu, biorąc według Allena i Muratowa 800 jeńców i pięć dział.
kwiecień
- 17
- Kluczowe wydarzenieRosjanie zdobywają TrapezuntW połowie kwietnia 1916 Turcy bez walki opuścili Trapezunt, najważniejszy port północnej Anatolii. 18 kwietnia weszli do niego Rosjanie generała Lachowa.
- Włochy zapowiadają odwet gospodarczy16 kwietnia 1916 Sonnino zapowiedział w Izbie Deputowanych dekret o odwecie na majątku poddanych wroga. Handlu z Niemcami wtedy jeszcze całkiem nie zakazano.
- 18
- Walki pod Bajt Isa17 kwietnia 1916 Brytyjczycy zdobyli turecką pozycję Bajt Isa nad Tygrysem. W nocy odparli wielki kontratak, ale stracili 1600 ludzi i utknęli na prawym brzegu.
- Nota USA w sprawie Sussexa18 kwietnia 1916 Waszyngton zagroził Niemcom zerwaniem stosunków, jeśli nie porzucą obecnych metod wojny podwodnej. Nazajutrz Wilson mówił przed Kongresem.
- 20
- Zatopienie statku Aud20 kwietnia 1916 statek Libau, udający norweski Aud, przywiózł broń dla irlandzkich powstańców. Brytyjczycy go przechwycili, a 22 kwietnia załoga go zatopiła.
- Aresztowanie Rogera Casementa21 kwietnia 1916 niemiecki U-19 wysadził Rogera Casementa na irlandzkiej plaży Banna Strand. Kilka godzin później zatrzymała go policja.
- 24
- Kluczowe wydarzenieWybuch powstania wielkanocnego24 kwietnia 1916 irlandzcy ochotnicy i Armia Obywatelska zajęli centrum Dublina. Przed gmachem poczty Patrick Pearse odczytał proklamację Republiki Irlandzkiej.
- Zapora minowa u wybrzeży Belgii24 kwietnia 1916 okręty admirała Bacona postawiły przed Zeebrugge podwójną linię min i pas sieci minowych przeciw okrętom podwodnym z Flandrii.
- 26
- Kluczowe wydarzeniePorozumienie Sykes-Picot26 kwietnia 1916 Rosja i Francja wymieniły tajne noty. Rosja przyjęła brytyjsko-francuski plan podziału azjatyckiej Turcji, a sobie zapewniła Armenię.
- Doniesienia o porozumieniu w sprawie jeńców w SzwajcariiBrytyjska chronologia notuje 26 kwietnia 1916 porozumienie o wysyłaniu chorych jeńców do Szwajcarii. Inne źródła wskazują na początek maja.
maj
- 03
- Utrata sterowca L 203 maja 1916 sterowiec L 20, któremu po nalocie na Szkocję zabrakło paliwa, rozbił się w fiordzie koło Stavanger. Załogę internowała Norwegia.
- Pierwsze egzekucje przywódców powstania3 maja 1916 o świcie w dublińskim więzieniu Kilmainham rozstrzelano Patricka Pearse’a, Thomasa Clarke’a i Thomasa MacDonagha, skazanych przez sąd wojskowy.
- 09
- Brytyjsko-francuska wymiana not o Azji Mniejszej9 maja 1916 ambasador Francji Paul Cambon przesłał Greyowi notę z warunkami podziału ziem osmańskich. Był to francuski tekst umowy Sykes-Picot.
- Niemiecki atak na Kondoa IrangiW nocy z 9 na 10 maja 1916 askarysi Lettow-Vorbecka kilka razy szturmowali pozycje van Deventera pod Kondoa Irangi. Wszystkie ataki odparto.
- 15
- Blokada wybrzeża HidżazuW połowie maja 1916 brytyjskie okręty zaczęły blokować porty Hidżazu. O blokadę prosił sam szarif Mekki, który szykował powstanie przeciw Turkom.
- Rosjanie zatrzymują się przed ChanakinemW połowie maja 1916 Baratow stanął przed Chanakinem, ale miasta nie zajął. Turcy ściągali tam posiłki spod Al-Kutu, a Rosjanie dostali rozkaz, by nie atakować.
- 31
- Kluczowe wydarzeniePoczątek bitwy jutlandzkiej31 maja 1916 u wybrzeży Jutlandii starły się Grand Fleet i Flota Pełnomorska. Za dnia Brytyjczycy stracili trzy krążowniki liniowe, ale odcięli Niemcom drogę.
- Protest Ententy w sprawie Fortu RupelNa przełomie maja i czerwca 1916 Francja i jej sojusznicy uznali oddanie Fortu Rupel za koniec życzliwej neutralności Grecji i zagrozili jej konsekwencjami.
czerwiec
- 05
- Kluczowe wydarzeniePoczątek powstania arabskiego5 czerwca 1916 synowie szarifa Mekki, Ali i Fajsal, ogłosili pod Medyną niezależność Arabów od Turków. Tak zaczęło się powstanie arabskie.
- Kluczowe wydarzenieŚmierć Kitchenera5 czerwca 1916 krążownik Hampshire, wiozący lorda Kitchenera do Rosji, wszedł na minę u Orkadów. Minister wojny zginął z niemal całą załogą, ocalało 12 ludzi.
- 21
- Rosjanie zajmują Radowce21 czerwca 1916 Piotrogród ogłosił zajęcie Radowców w południowej Bukowinie. Kozacy tereccy przeszli przez miasto już dzień wcześniej, ścigając Austriaków.
- Ultimatum Ententy wobec Grecji21 czerwca 1916 posłowie Francji, Wielkiej Brytanii i Rosji zażądali od Grecji demobilizacji, rządu urzędniczego i wyborów. Ateny ustąpiły bez oporu.
- Zaimis ponownie premierem Grecji21 czerwca 1916 król Konstantyn powierzył rząd Aleksandrosowi Zaimisowi. Nowy premier przyjął wszystkie żądania Ententy i utworzył gabinet urzędniczy.
- 30
- Koniec bitwy nad StrypąBrytyjska chronologia kończy bitwę nad Strypą 30 czerwca 1916. Bothmer obronił górną Strypę, a ostatni duży atak Szczerbaczowa załamał się już 21 czerwca.
- Nowe porozumienie z Holenderskim Trustem ZamorskimPod koniec czerwca 1916 Londyn i Holenderski Zamorski Trust objęli racjonowaniem kolejne towary, między innymi kakao, cynę, skóry i azbest.
lipiec
- 01
- Kluczowe wydarzeniePierwszy dzień bitwy nad Sommą1 lipca 1916 Brytyjczycy i Francuzi uderzyli nad Sommą. Francuzi i prawe skrzydło brytyjskie odnieśli sukces, ale armia brytyjska straciła 57 tysięcy ludzi.
- Pierwsze patrole kontaktowe RFC1 lipca 1916 nad Sommą lotnicy RFC śledzili z bliska postępy piechoty, wypatrując flar i błysków lusterek. Próby takiej współpracy trwały od 1915 roku.
- Wojska osmańskie odbijają Kermanszah1 lipca 1916 XIII Korpus osmański wkroczył do Kermanszahu, opuszczonego nocą przez Rosjan Baratowa. Do miasta wrócili perscy nacjonaliści.
- 07
- Brytyjczycy zajmują Tangę7 lipca 1916 oddział indyjski wszedł bez walki do Tangi, gdzie w 1914 roku Brytyjczycy ponieśli klęskę. Niemcy wycofali się, niszcząc port i kolej.
- Lloyd George ministrem wojnyNa początku lipca 1916 David Lloyd George zastąpił Kitchenera w Ministerstwie Wojny. Na strategię miał jednak mały wpływ, bo decydował o niej gen. Robertson.
- 14
- Kluczowe wydarzeniePoczątek bitwy o grzbiet Bazentin14 lipca 1916 o świcie, po nocnym podejściu i pięciu minutach ostrzału, Brytyjczycy zdobyli drugą pozycję niemiecką od Longueval po Bazentin-le-Petit.
- Międzysojusznicza konferencja finansowa w Londynie14–15 lipca 1916 w Londynie obradowali przedstawiciele Ententy w sprawie finansowania wojny. Rosja zabiegała o nowe brytyjskie kredyty na zakupy za granicą.
sierpień
- 11
- Brytyjczycy zajmują Mpwapwa11 sierpnia 1916 dywizja van Deventera po dwóch dniach marszu i walk weszła do Mpwapwa. Niemiecka straż tylna obroniła wzgórza i nocą się wymknęła.
- Rosjanie ponownie zdobywają StanisławówRano 11 sierpnia 1916 rosyjska 9 Armia Leczyckiego weszła do Stanisławowa, opuszczonego nocą przez Austriaków po przegranej czterodniowej bitwie.
- Włosi lądują w Salonikach11 sierpnia 1916 w Salonikach zaczęła się wyładowywać włoska 35 Dywizja gen. Petittiego di Roreto. Do armii Sarraila dołączył piąty kontyngent narodowy.
- 19
- Zatopienie HMS Falmouth i HMS Nottingham19 sierpnia 1916 flota Scheera płynęła na Sunderland, a Grand Fleet ruszyła jej naprzeciw. Do bitwy nie doszło, ale U-Booty storpedowały dwa krążowniki.
- Koniec bitwy pod Floriną19 sierpnia 1916 Serbowie po nieudanym kontrataku pod Banicą cofnęli się na wzgórza nad jeziorem Ostrowo. Tam bułgarskie natarcie zaczęło grzęznąć.
- 27
- Kluczowe wydarzenieRumunia wypowiada wojnę Austro-Węgrom27 sierpnia 1916 rada koronna zatwierdziła wejście Rumunii do wojny. Wieczorem poseł rumuński wręczył w Wiedniu notę, a wojska ruszyły przez Karpaty.
- Rosjanie wkraczają do Dobrudży27 sierpnia 1916, w dniu wejścia Rumunii do wojny, pierwsze oddziały rosyjskiego korpusu Zajonczkowskiego przeprawiły się przez Dunaj do Dobrudży.
- 29
- Kluczowe wydarzenieHindenburg szefem Sztabu Generalnego29 sierpnia 1916 Wilhelm II odwołał Falkenhayna. Szefem Sztabu Generalnego Armii Polowej został Hindenburg, a jego zastępcą Ludendorff.
- Rumuni zajmują Braszów29 sierpnia 1916 straże przednie rumuńskiej 2 Armii weszły do Braszowa, drugiego co do wielkości miasta Siedmiogrodu, opuszczonego przez obrońców i urzędy.
- Brytyjczycy zajmują Iringę29 sierpnia 1916 policjanci z kolumny Murraya, części wojsk Northeya, weszli do opuszczonej Iringi. Niemcy odeszli na południowy wschód, ku Mahenge.
wrzesień
- 01
- Kluczowe wydarzenieBułgaria wypowiada wojnę Rumunii1 września 1916 Bułgaria wypowiedziała wojnę Rumunii, by odzyskać Dobrudżę utraconą w 1913 roku. Car Ferdynand wzywał do walki z „podstępnym sąsiadem”.
- Wejście w życie poboru w Nowej Zelandii1 września 1916 gubernator Nowej Zelandii ogłosił zapis do rezerwy sił ekspedycyjnych. Ustawa o służbie wojskowej zaczęła działać w praktyce.
- Alianci przejmują niemieckie statki w Pireusie1 września 1916 eskadra Ententy stanęła pod Salaminą i zajęła niemieckie i austriackie statki w Pireusie. Nazajutrz posłowie zażądali kontroli telegrafów.
- 06
- Bułgarzy zdobywają Tutrakan6 września 1916 skapitulowała rumuńska twierdza Turtucaia (Tutrakan). Komendant uciekł przez Dunaj, a do niewoli trafiło około 28 tysięcy żołnierzy.
- Koniec bitwy pod Guillemont6 września 1916 skończyła się bitwa pod Guillemont. Brytyjczycy zdobyli farmę Falfemont i las Leuze, połączyli się z Francuzami, ale nie wzięli Ginchy.
- 07
- Walka pod Kisaki7–8 września 1916 dwie kolumny Smutsa uderzyły osobno na Niemców pod Kisaki, na południe od gór Uluguru. Obie odparto, a pościg za Lettow-Vorbeckiem utknął.
- Brytyjczycy zajmują Kilwę7 września 1916 brytyjskie okręty wysadziły wojsko w Kilwa Kisiwani i Kilwa Kivinje na południe od Dar es Salaam. Oba porty zajęto prawie bez walki.
- 19
- Belgowie zajmują Taborę19 września 1916 belgijskie wojska kolonialne weszły do Tabory, opuszczonej nocą przez Niemców. Idący na miasto Brytyjczycy dowiedzieli się o tym po 6 dniach.
- Blokada wybrzeża Macedonii greckiejWe wrześniu 1916 sprzymierzeni ogłosili blokadę greckiego wybrzeża od Strumy po Mestę, zajętego przez Bułgarów. Objęła też Kawalę i jej zatokę.
- 25
- Kluczowe wydarzeniePoczątek bitwy pod Morval25 września 1916 brytyjska 4 Armia uderzyła nad Sommą w samo południe i w trzy godziny zdobyła Morval i Lesbœufs. Pod Gueudecourt atak się załamał.
- Wenizelos opuszcza AtenyW nocy z 24 na 25 września 1916 Elefterios Wenizelos i admirał Kunduriotis potajemnie odpłynęli z Aten na Kretę, by stanąć na czele ruchu Obrony Narodowej.
październik
- 09
- Początek ósmej bitwy nad Isonzo9 października 1916 włoska artyleria od świtu biła w austriackie pozycje na Krasie. Austriacy uznali to za początek bitwy, choć szturm ruszył dzień później.
- Państwa centralne odbijają Braszów9 października 1916 po dwóch dniach walk ulicznych wojska niemieckie i węgierskie zajęły Braszów. Rumuńska 2 Armia nocą wycofała się ku przełęczom Karpat.
- Terauchi premierem Japonii9 października 1916 marszałek Masatake Terauchi, generalny gubernator Korei, zastąpił Ōkumę na czele rządu Japonii. Jego gabinet nie opierał się na partiach.
- 22
- Bułgarzy i Niemcy zdobywają Konstancę22 października 1916, po trzech dniach ofensywy Mackensena w Dobrudży, wojska bułgarskie i niemieckie weszły do Konstancy, głównego portu Rumunii.
- Koniec walk w oazie Dachla22 października 1916 Brytyjczycy zakończyli przeczesywanie oazy Dachla. Do niewoli trafiło ponad 130 ludzi bractwa Sanusijja, reszta uciekła na zachód.
listopad
- 21
- Niemcy zdobywają Krajowę21 listopada 1916 niemiecka kawaleria i piechota weszły bez walki do Krajowy, stolicy Oltenii. Rumuni oddali miasto z wielkimi zapasami mąki.
- Zatonięcie statku szpitalnego Britannic21 listopada 1916 statek szpitalny Britannic, siostrzany statek Titanica, wszedł na minę u wyspy Kea i zatonął w 55 minut. Zginęło 30 osób.
- Motono ministrem spraw zagranicznych Japonii21 listopada 1916 premier Terauchi oddał resort spraw zagranicznych wicehrabiemu Ichirō Motono, od dziesięciu lat przedstawicielowi Japonii w Rosji.
- 23
- Mackensen przekracza Dunaj23 listopada 1916 we mgle wojska niemieckie, bułgarskie i austro-węgierskie przeprawiły się przez Dunaj spod Swisztowa pod Zimnicea i ruszyły na Bukareszt.
- Möwe wypływa w drugi rejs23 listopada 1916 rajder Möwe wyruszył w drugi rejs, by znów przedrzeć się przez brytyjską blokadę na Atlantyk. Był to jego najskuteczniejszy rejs.
grudzień
- 01
- Walki w Atenach1 grudnia 1916 greckie wojsko otworzyło ogień do desantu Ententy w Atenach, a francuskie okręty ostrzelały miasto. Wieczorem król oddał sześć baterii.
- Rząd rumuński przenosi się do JassNa przełomie listopada i grudnia 1916 ministerstwa, dwór i poselstwa sojusznicze wyjechały z Bukaresztu do Jass. Rząd Brătianu opuścił stolicę 3 grudnia.
- 03
- Porozumienie Clémentela3 grudnia 1916 Londyn i Paryż zawarły układ żeglugowy. Brytyjczycy obiecali Francji stały tonaż, a statki neutralne miało frachtować wspólne biuro.
- Ostrzał Funchal3 grudnia 1916 niemiecki U-38 wpłynął na redę Funchal na Maderze, zatopił trzy alianckie statki i barkę, a potem ostrzelał miasto z działa pokładowego.
- 08
- Blokada Grecji8 grudnia 1916 o ósmej rano Ententa zaczęła blokadę wybrzeży królewskiej Grecji, ogłoszoną dzień wcześniej. Miała trwać do czasu zadośćuczynienia za Ateny.
- Otwarcie kolei murmańskiej8 grudnia 1916 oficjalnie otwarto kolej murmańską. Zbudowana w niespełna dwa lata, także rękami jeńców, połączyła Piotrogród z niezamarzającym portem.
- 11
- Rząd koalicyjny Lloyda George'a11 grudnia 1916 prasa podała skład rządu Lloyda George’a. Grey odszedł z Foreign Office, zastąpił go Balfour, Derby objął War Office, a Carson Admiralicję.
- Koniec bitwy nad Czarną Rzeką11 grudnia 1916 sprzymierzeni przerwali ofensywę w Macedonii. Ostatnie ataki Serbów i Rosjan na wzgórze 1050 w zakolu Czarnej Rzeki nic nie rozstrzygnęły.
- Zatonięcie pancernika Regina MargheritaW nocy z 11 na 12 grudnia 1916 włoski pancernik Regina Margherita wszedł na miny przy wyjściu z zatoki Wlory. Zginęło około 675 ludzi.
- 15
- Grecja przyjmuje grudniowe ultimatum15 grudnia 1916 rząd w Atenach przyjął ultimatum Ententy i zaczął wycofywać wojska z Tesalii na Peloponez. Blokada wybrzeży trwała jednak dalej.
- Wielka Brytania uznaje Husajna królem HidżazuW grudniu 1916 Wielka Brytania, Francja i Rosja uznały szarifa Husajna za króla Hidżazu, ale nie za króla Arabów, jak sam się tytułował.
- 26
- Odpowiedź państw centralnych na notę Wilsona26 grudnia 1916 Niemcy, Austro-Węgry i Turcja, a 30 grudnia Bułgaria odpowiedziały Wilsonowi. Proponowały konferencję, ale żadnych warunków nie podały.
- Joffre marszałkiem Francji26 grudnia 1916 Joffre zrezygnował z resztek władzy nad armią i został marszałkiem Francji, pierwszym od 1870 roku. Była to nagroda pocieszenia.
1917
styczeń
- 05
- Konferencja w Rzymie5–7 stycznia 1917 sprzymierzeni radzili w Rzymie. Lloyd George chciał posłać Włochom ciężkie działa na ofensywę nad Isonzo, ale plan odłożono.
- Koniec walk w Dobrudży5 stycznia 1917 ostatni Rosjanie z przyczółka pod Măcinem przeszli za Dunaj. Cała Dobrudża poza deltą znalazła się w rękach państw centralnych.
- 09
- Początek bitwy o Al-Kut (1917)9 stycznia 1917 indyjska 3 Dywizja szturmowała tureckie okopy w zakolu Chudajra pod Al-Kutem. Według chronologii zaczęła się wtedy bitwa o Kut 1917.
- Zatopienie HMS Cornwallis9 stycznia 1917 niemiecki U-32 storpedował na wschód od Malty brytyjski pancernik Cornwallis, weterana Dardaneli. Okręt zatonął, zginęło 15 marynarzy.
- 11
- Nota państw centralnych o odpowiedzialności za wojnę11 stycznia 1917 Niemcy i Austro-Węgry odpowiedziały w notach do neutralnych na odmowę Ententy. Winą za dalszą wojnę obarczyły przeciwników.
- Niemiecko-turecki traktat w Berlinie11 stycznia 1917 Niemcy i Turcja podpisały w Berlinie pakiet dziesięciu umów prawnych. Oparte na równości stron, miały zastąpić zniesione kapitulacje.
- 23
- Starcie flotylli Harwich z niemieckimi torpedowcamiW nocy 23 stycznia 1917 siły z Harwich próbowały przechwycić niemiecką 6 Flotyllę płynącą do Flandrii. Uszkodziły V69, ale straciły niszczyciel Simoom.
- Arabowie zdobywają Al-Wadżh23 stycznia 1917 arabscy powstańcy i marynarze wylądowali pod Al-Wadżh w Hidżazie i wdarli się do miasta. Fajsal zrobił z portu nową bazę powstania.
luty
- 01
- Początek nieograniczonej wojny podwodnej1 lutego 1917 niemieckie okręty podwodne zaczęły zatapiać bez ostrzeżenia statki wokół Wysp Brytyjskich. Neutralni armatorzy zatrzymali swoje statki w portach.
- Konferencja piotrogrodzka1 lutego 1917 w Piotrogrodzie zebrała się konferencja Rosji, Wielkiej Brytanii, Francji i Włoch. Miała uzgodnić ofensywy 1917 roku i dostawy broni dla Rosji.
- 25
- Początek pościgu do Bagdadu25 lutego 1917 wojska Maude'a i kanonierki ruszyły w górę Tygrysu za Turkami cofającymi się spod Al-Kutu. Pod Imam Mahdi zatrzymała je turecka straż tylna.
- Zatopienie Laconii25 lutego 1917 U-50 zatopił u wybrzeży Irlandii liniowiec Laconia. Zginęło 12 osób, w tym dwie Amerykanki, a w USA zapytano, czy to już powód do wojny.
marzec
- 12
- Kluczowe wydarzenieRewolucja lutowa12 marca 1917 garnizon Piotrogrodu przeszedł na stronę strajkujących. Władza cara w stolicy upadła, a w Pałacu Taurydzkim powstały Komitet Dumy i Rada.
- USA uzbrajają statki handlowe12 marca 1917 Departament Stanu zawiadomił obce rządy, że amerykańskie statki płynące przez strefę wojny dostaną działa i obsługę z marynarki wojennej.
- Konferencja londyńska w sprawie dowództwa12–13 marca 1917 w Londynie Brytyjczycy i Francuzi doprecyzowali porozumienie z Calais. Haig miał przekazywać Nivelle'owi informacje, ale nie oddawał mu armii.
- 14
- Początek głównego odwrotu na Linię Hindenburga14 marca 1917 Brytyjczycy zauważyli, że Niemcy opuszczają okopy w lesie Saint-Pierre-Vaast. Zaczynał się główny odwrót na Linię Hindenburga.
- Potyczka pod Muszahidą14 marca 1917 brytyjska 7 Dywizja wyparła turecką straż tylną spod stacji Muszahida na kolei z Bagdadu do Samarry. Black Watch stracił 43 procent ludzi.
- Rozkaz nr 114 marca 1917 Rada Piotrogrodzka wydała rozkaz nr 1. Żołnierze mieli wybierać komitety, kontrolować broń i słuchać przede wszystkim Rady, a nie oficerów.
- 17
- Francuzi zajmują Roye17 marca 1917 francuska straż przednia weszła do zrujnowanego przez Niemców Roye. Na żołnierzy czekało około 800 mieszkańców, których okupant nie wywiózł.
- Dymisja rządu Brianda17 marca 1917 Aristide Briand, premier Francji od października 1915, złożył dymisję rządu. Po odejściu Lyauteya nie zdołał znaleźć nowego ministra wojny.
- Zniszczenie sterowca L 3917 marca 1917 o świcie, po nieudanym nalocie na Anglię, francuska artyleria przeciwlotnicza zestrzeliła nad Compiègne sterowiec L 39. Zginęła cała załoga.
- 18
- Rajd na Ramsgate i BroadstairsW nocy 17/18 marca 1917 niemieckie torpedowce z Flandrii zatopiły w Cieśninie Kaletańskiej niszczyciel Paragon, a potem ostrzelały Ramsgate i Broadstairs.
- Zatopienie trzech amerykańskich statkówMiędzy 16 a 18 marca 1917 niemieckie okręty podwodne zatopiły statki Vigilancia, City of Memphis i Illinois. Na Vigilancii zginęło 15 ludzi.
- 22
- Uznanie Rządu Tymczasowego22 marca 1917 Stany Zjednoczone jako pierwsze oficjalnie uznały rosyjski Rząd Tymczasowy. Dwa dni później zrobiły to Wielka Brytania, Francja i Włochy.
- Möwe wraca z drugiego rejsu22 marca 1917 rajder Möwe wrócił do Kilonii po czterech miesiącach na Atlantyku. W drodze do domu stoczył zaciętą walkę z nowozelandzkim statkiem Otaki.
- 30
- Kluczowe wydarzenieOdezwa Rządu Tymczasowego do Polaków30 marca 1917 ogłoszono odezwę Rządu Tymczasowego Rosji, który uznał prawo Polaków do niepodległego państwa, związanego z Rosją sojuszem wojskowym.
- Storpedowanie statku szpitalnego Gloucester CastleW nocy z 30 na 31 marca 1917 niemiecki UB-32 storpedował w kanale La Manche statek szpitalny Gloucester Castle z rannymi. Statek ocalał, zginęły 3 osoby.
kwiecień
- 09
- Kluczowe wydarzeniePoczątek bitwy pod Arras (1917)9 kwietnia 1917, w Poniedziałek Wielkanocny, Brytyjczycy i Kanadyjczycy uderzyli pod Arras. W jeden dzień posunęli się o 5 km i wzięli tysiące jeńców.
- Admirał Sims przybywa do Anglii9 kwietnia 1917 do Liverpoolu przypłynął w cywilnym ubraniu kontradmirał William Sims. W Londynie Jellicoe pokazał mu prawdziwe straty w tonażu.
- Rząd Tymczasowy o celach wojny9 kwietnia 1917 Rząd Tymczasowy uchwalił deklarację, że celem wolnej Rosji nie jest podbój, lecz trwały pokój. Był to kompromis z Radą Piotrogrodzką.
- 19
- Koniec drugiej bitwy o Gazę19 kwietnia 1917 brytyjski szturm na Gazę, mimo czołgów i gazu, rozbił się o tureckie reduty. Brytyjczycy stracili ponad 6 tysięcy ludzi i nie zdobyli miasta.
- Konferencja w Saint-Jean-de-Maurienne19 kwietnia 1917 premierzy Wielkiej Brytanii, Francji i Włoch uzgodnili włoską strefę w Azji Mniejszej. Sonnino odrzucił odrębny pokój z Austrią.
- 20
- Załamanie ofensywy Nivelle'aOkoło 20 kwietnia 1917 Francuzi przestali liczyć na przełom nad Aisne. Mieli 20 tysięcy jeńców i ogromne straty, a walki o Chemin des Dames trwały dalej.
- Starcie Swifta i Broke'aW nocy 20/21 kwietnia 1917 brytyjskie lidery Swift i Broke dopadły w Cieśninie Kaletańskiej niemieckie torpedowce i zatopiły dwa z nich, G 42 i G 85.
maj
- 03
- Kluczowe wydarzeniePoczątek trzeciej bitwy nad Scarpe3 maja 1917 o 3.45, jeszcze po ciemku, trzy armie brytyjskie znów uderzyły pod Arras. Prawie wszędzie poniosły klęskę. Sukces mieli tylko Kanadyjczycy.
- Kluczowe wydarzeniePoczątek buntów w armii francuskiej3 maja 1917 pod Soissons około tysiąca żołnierzy 2 Dywizji Kolonialnej krzyczało „Precz z wojną!”. Po klęsce Nivelle'a armię francuską ogarniały bunty.
- Kryzys kwietniowy3 maja 1917 gazety ogłosiły notę Milukowa o wojnie do zwycięstwa. Żołnierze wyszli pod siedzibę rządu, a Piotrogród przeżył dwa dni demonstracji.
- 17
- Koniec bitwy pod Bullecourt17 maja 1917 Londyńczycy z 58 Dywizji zdobyli ostatni skrawek ruin Bullecourt. Dwutygodniowy bój kosztował Australijczyków i Brytyjczyków ponad 14 tys. ludzi.
- Komitet do spraw konwojów17 maja 1917 Admiralicja powołała komitet, który miał opracować plan konwojów na oceanach. Pierwszy próbny konwój z Gibraltaru był wtedy w drodze.
- 18
- Ustawa o poborze wchodzi w życie18 maja 1917 Wilson podpisał ustawę o poborze i wyznaczył na 5 czerwca rejestrację mężczyzn od 21 do 30 lat. Odmówił też Rooseveltowi ochotniczych dywizji.
- Nikaragua zrywa stosunki z Niemcami18 maja 1917 Kongres Nikaragui zerwał stosunki z Niemcami i pozwolił prezydentowi Chamorro oddać Stanom Zjednoczonym porty i wody terytorialne kraju.
czerwiec
- 04
- Dekret o utworzeniu Armii Polskiej we Francji4 czerwca 1917 prezydent Poincaré podpisał dekret o utworzeniu we Francji autonomicznej armii polskiej, walczącej pod polskim sztandarem.
- Portugalczycy w walce na froncie zachodnimW nocy z 3 na 4 czerwca 1917 Niemcy po raz pierwszy uderzyli na okopy Portugalczyków pod Neuve-Chapelle. Wypad odparł 35 Batalion Piechoty z Coimbry.
- 11
- Ultimatum Jonnarta11 czerwca 1917 wysoki komisarz Charles Jonnart zażądał od premiera Zaimisa abdykacji króla Konstantyna w ciągu doby. Król jeszcze tego dnia się ugiął.
- Dominikana zrywa stosunki z NiemcamiW czerwcu 1917 amerykański rząd wojskowy w Santo Domingo cofnął exequatur niemieckim konsulom. Tak okupowana Dominikana zerwała stosunki z Niemcami.
- 14
- Zniszczenie sterowca L 43Rano 14 czerwca 1917 brytyjska łódź latająca z Felixstowe zestrzeliła koło wyspy Vlieland sterowiec marynarki L 43. Zginęła cała załoga.
- Admiralicja zatwierdza system konwojów14 czerwca 1917 admirał Jellicoe formalnie zatwierdził plan komitetu do spraw konwojów. Regularne konwoje z Ameryki ruszyły jednak dopiero na początku lipca.
lipiec
- 01
- Restauracja mandżurska w Chinach1 lipca 1917 generał Zhang Xun zajął Pekin i ogłosił powrót na tron jedenastoletniego Puyi. Prezydent Li Yuanhong odmówił poparcia zamachu.
- Kluczowe wydarzeniePoczątek ofensywy Kiereńskiego1 lipca 1917, po dwóch dniach ognia artylerii, rosyjska piechota ruszyła do natarcia w Galicji Wschodniej. Pod Koniuchami przełamała front austro-węgierski.
- 09
- Wybuch na pancerniku Vanguard9 lipca 1917 przed północą w Scapa Flow wyleciał w powietrze brytyjski drednot Vanguard. Z 845 ludzi na pokładzie przeżyło tylko dwóch.
- Kryzys przysięgowy9 lipca 1917 legioniści I i III Brygady na wezwanie Piłsudskiego odmówili przysięgi na braterstwo broni z Niemcami i Austro-Węgrami. Czekało ich internowanie.
- 19
- Bitwa pod Narungombe19 lipca 1917 kolumny z Kilwy cały dzień szturmowały niemieckie okopy pod Narungombe. Niemcy odeszli w nocy, ale Brytyjczycy stracili ponad 600 ludzi.
- Carson opuszcza AdmiralicjęW lipcu 1917 Edward Carson przeszedł z Admiralicji do Gabinetu Wojennego. Pierwszym Lordem Admiralicji został kolejarz i organizator Eric Geddes.
- Początek kontrofensywy w Galicji Wschodniej19 lipca 1917 Niemcy uderzyli pod Złoczowem na rosyjską 11 Armię. W kilka godzin przeszli wszystkie jej linie, a rosyjscy żołnierze zaczęli uciekać.
- 22
- Kluczowe wydarzenieSyjam wypowiada wojnę Niemcom i Austro-Węgrom22 lipca 1917 król Vajiravudh wypowiedział wojnę Niemcom i Austro-Węgrom. O świcie Syjamczycy internowali Niemców i zajęli dziewięć niemieckich statków.
- Kluczowe wydarzenieAresztowanie PiłsudskiegoW nocy z 21 na 22 lipca 1917 Niemcy aresztowali w Warszawie Józefa Piłsudskiego i Kazimierza Sosnkowskiego. Komendant trafił na ponad rok do Magdeburga.
- 28
- Koniec kontrofensywy w Galicji Wschodniej28 lipca 1917 Niemcy doszli pod Husiatynem do granicznego Zbrucza, a ich grupa uderzeniowa zatrzymała się pod Tarnopolem. Rosjanie stracili prawie całą Galicję.
- Utworzenie Korpusu Pancernego28 lipca 1917 brytyjskie oddziały czołgów wyodrębniono z Korpusu Karabinów Maszynowych jako samodzielny Tank Corps. Dowodził nim generał Hugh Elles.
sierpień
- 17
- Początek jedenastej bitwy nad Isonzo17 sierpnia 1917 włoskie baterie nad Soczą prowadziły już ogień niemal jak w nawale. Zaczynała się jedenasta bitwa nad Isonzo, największa ofensywa Włochów.
- Métin podsekretarzem do spraw blokady17 sierpnia 1917 radykał Albert Métin zastąpił katolika Denysa Cochina na czele francuskiej blokady. Odejście Cochina było rysą na „świętej jedności”.
- 21
- Wekerle premierem WęgierW sierpniu 1917 premierem Węgier po raz trzeci został 68-letni Sándor Wekerle. Przejął ministrów Esterházy’ego i obietnicę reformy wyborczej.
- Zniszczenie sterowca L 2321 sierpnia 1917 u wybrzeży Danii Sopwith Pup wystartowany z krążownika HMS Yarmouth zestrzelił sterowiec L 23. Cała załoga zginęła.
- 25
- Koniec bitwy o wzgórze 7025 sierpnia 1917 Kanadyjczycy zajęli okop Aloof pod Lens, kończąc bitwę o wzgórze 70. Wzgórze utrzymali, ale ataki na samo Lens nie przyniosły sukcesu.
- Narada Państwowa w Moskwie25–28 sierpnia 1917 w moskiewskim Teatrze Wielkim obradowała Narada Państwowa. Zamiast zjednoczyć Rosję wokół Kiereńskiego, pokazała jej rozłam.
wrzesień
- 04
- Pierwszy nocny nalot Gothów na LondynW nocy 4 września 1917 Gothy po raz pierwszy zbombardowały Londyn po zmroku. Bomba trafiła tramwaj przy Igle Kleopatry. W stolicy zginęło 16 osób.
- Konferencja londyńska w sprawie pomocy dla Włoch4 września 1917 w Londynie Foch prosił o zgodę na wysłanie Włochom stu francuskich ciężkich dział z Flandrii. Gabinet Wojenny zostawił decyzję Haigowi.
- 12
- Rząd Painlevégo12 września 1917 premierem Francji został Paul Painlevé, a Ribot ministrem spraw zagranicznych. Po raz pierwszy od 1914 roku w rządzie zabrakło socjalistów.
- Kluczowe wydarzeniePatent o Radzie Regencyjnej12 września 1917 Niemcy i Austro-Węgry wydały patent, który oddawał władzę w Królestwie Polskim trzyosobowej Radzie Regencyjnej. Pod ścisłą kontrolą okupantów.
październik
- 15
- Powołanie Rady Regencyjnej15 października 1917 Berlin i Wiedeń zatwierdziły regentów Królestwa Polskiego. Zostali nimi arcybiskup Kakowski, książę Lubomirski i Józef Ostrowski.
- Wielka Brytania uznaje Komitet Narodowy Polski15 października 1917 rząd brytyjski uznał paryski Komitet Narodowy Polski za oficjalną organizację polską. Był drugim po Francji mocarstwem Ententy.
- 17
- Atak na konwój norweski17 października 1917 niemieckie krążowniki Brummer i Bremse rozbiły na wschód od Szetlandów konwój z Norwegii. Zatonęły dwa brytyjskie niszczyciele i 9 statków.
- Zatopienie pancernika SławaW bitwie w Moonsundzie drednot König ciężko uszkodził rosyjski pancernik Sława. Zbyt zanurzony, by ujść płytkim kanałem, okręt wysadziła załoga.
listopad
- 01
- Ministerstwo Służby Narodowej przejmuje pobór1 listopada 1917 Ministerstwo Służby Narodowej Aucklanda Geddesa przejęło od War Office pobór do armii, a rekrutów zaczęły badać cywilne komisje lekarskie.
- Hertling kanclerzem Rzeszy1 listopada 1917 cesarz zwolnił Georga Michaelisa i mianował kanclerzem Rzeszy 74-letniego premiera Bawarii Georga von Hertlinga, polityka Centrum.
- 02
- Rajd na Kattegat2 listopada 1917 brytyjskie niszczyciele wdarły się w Kattegat i zatopiły niemiecki statek-pułapkę K oraz osiem lub dziewięć osłanianych przez niego trawlerów.
- Porozumienie Lansing–Ishii2 listopada 1917 w Waszyngtonie Robert Lansing i Kikujirō Ishii wymienili noty o Chinach. USA uznały „szczególne interesy” Japonii, obie strony – otwarte drzwi.
- 06
- Kanadyjczycy zdobywają Passchendaele6 listopada 1917 dwie dywizje kanadyjskie w niecałe trzy godziny zdobyły ruiny Passchendaele, cel ofensywy od 31 lipca, a także Mosselmarkt i Goudberg.
- Brytyjczycy zajmują TikritW nocy na 6 listopada 1917 Turcy opuścili Tikrit nad Tygrysem, paląc zapasy. Brytyjczycy zajęli miasto, ale kilka dni później wrócili do Samarry.
- 13
- Szarża pod El Mughar13 listopada 1917 jeomaneria z Buckingham, Dorset i Berkshire zdobyła szarżą grzbiet pod El Mughar, a szkocka piechota wsie El Mughar i Katrę.
- Upadek rządu Painlevégo13 listopada 1917 Izba Deputowanych odmówiła rządowi Painlevégo odroczenia interpelacji w sprawie afer. Gabinet upadł po zaledwie dwóch miesiącach.
- 17
- Początek bitwy o Nabi Samwil17 listopada 1917 Allenby szykował marsz w Góry Judzkie. Chciał obejść Jerozolimę od północy i przeciąć drogę do Nablusu, nie walcząc o samo Święte Miasto.
- Druga bitwa w Zatoce Helgolandzkiej17 listopada 1917 brytyjskie krążowniki zaskoczyły niemieckie trałowce w Zatoce Helgolandzkiej. Pościg przerwały pola minowe i dwa niemieckie pancerniki.
- 30
- Niemieckie kontrnatarcie pod Cambrai30 listopada 1917 niemiecka 2 Armia uderzyła na brytyjski występ pod Cambrai. Na południu zajęła Gouzeaucourt i 158 dział, pod Bourlon została odparta.
- Austro-Węgry przyjmują propozycję rokowań30 listopada 1917 minister Czernin zawiadomił depeszą rząd Lenina, że Austro-Węgry przystąpią do rokowań o rozejm i pokój, które miały ruszyć 2 grudnia.
grudzień
- 03
- Koniec bitwy pod Cambrai3 grudnia 1917 Niemcy zdobyli La Vacquerie i zakole kanału pod Marcoing, a Haig nakazał oddać występ z lasem Bourlon i cofnąć się na grzbiet Flesquières.
- Sojusznicza Rada Transportu Morskiego3 grudnia 1917 konferencja w Paryżu postanowiła, że sprzymierzeni będą wspólnie rozdzielać statki. Tak powstała Sojusznicza Rada Transportu Morskiego.
- Śmierć generała Duchonina3 grudnia 1917 oddziały Krylenki zajęły Stawkę w Mohylewie. Aresztowanego gen. Duchonina zlinczował na dworcu tłum żołnierzy i marynarzy.
- 11
- Allenby wkracza do Jerozolimy11 grudnia 1917 generał Allenby wszedł pieszo przez Bramę Jafską do Jerozolimy i ogłosił stan wojenny, obiecując ochronę miejsc świętych trzech religii.
- Niedoszłe otwarcie Zgromadzenia Ustawodawczego11 grudnia 1917 Konstytuanta miała zebrać się w Piotrogrodzie. Przyjechało kilkudziesięciu posłów, a Lenin tego wieczoru wyjął kadetów spod prawa.
- Deklaracja Taryby11 grudnia 1917 litewska Taryba w Wilnie ogłosiła odbudowę niepodległego państwa ze stolicą w Wilnie, związanego „wieczystym” sojuszem z Niemcami.
- 26
- Koniec pierwszej bitwy nad Piawą26 grudnia 1917 Austriacy opuścili przyczółek pod Zenson za Piawą. Po ostatnich natarciach na Asolone i Col del Rosso jesienne walki we Włoszech wygasły.
- Początek obrony JerozolimyW nocy z 26 na 27 grudnia 1917 Turcy uderzyli na Brytyjczyków pod Jerozolimą, by odbić miasto. Atak załamał się pod wzgórzem Tall al-Ful.
1918
styczeń
- 04
- Uznanie niepodległości Finlandii4 stycznia 1918 WCIK zatwierdził uznanie niepodległości Finlandii przez rząd Lenina. Tego dnia uznały ją też Francja, Szwecja i Niemcy, a potem kolejne państwa.
- Przesłanie HogarthaW styczniu 1918 komandor David Hogarth zapewnił w Dżuddzie króla Husajna, że żydowskie osadnictwo w Palestynie nie naruszy wolności jej mieszkańców.
- 08
- Brytyjczycy zajmują Kasr-e SzirinBrytyjska chronologia notuje 8 stycznia 1918 zajęcie Kasr-e Szirin przez Brytyjczyków. Ich kolumna miała osłaniać drogę do Persji, z której odchodzili Rosjanie.
- Trocki w Brześciu8 stycznia 1918 w Brześciu wznowiono rokowania pokojowe. Delegację radziecką prowadził już Lew Trocki, który zamienił obrady w pojedynek słowny z Kühlmannem.
- 28
- Zerwanie stosunków Rosji z Rumunią28 stycznia 1918 rumuński poseł musiał opuścić Piotrogród. Po wkroczeniu Rumunów do Besarabii rząd Lenina zerwał stosunki z Rumunią i zajął jej złoto w Moskwie.
- Arabowie zdobywają flotyllę na Morzu MartwymO świcie 28 stycznia 1918 beduini Abdullaha al-Faira napadli na przystań Al-Mazraa, zatopili turecką flotyllę zbożową na Morzu Martwym i wzięli 60 jeńców.
- Strajk styczniowy w Niemczech28 stycznia 1918 stanęły berlińskie zakłady zbrojeniowe. Strajkowało 400 tysięcy robotników, w całych Niemczech około miliona. Żądali pokoju i demokracji.
luty
- 11
- Cztery zasady Wilsona11 lutego 1918 Wilson odpowiedział przed Kongresem Hertlingowi i Czerninowi. Ogłosił cztery zasady pokoju, a samostanowienie nazwał nakazem działania.
- Samobójstwo Kaledina11 lutego 1918 ataman Kozaków dońskich Aleksiej Kaledin złożył władzę i zastrzelił się w Nowoczerkasku. Kozacy nie chcieli bronić Donu przed bolszewikami.
- Dymisja rządu Kucharzewskiego11 lutego 1918 rząd Jana Kucharzewskiego podał się do dymisji w proteście przeciw traktatowi brzeskiemu, który oddawał Ukrainie Chełmszczyznę.
- 15
- Ustanowienie Sojuszniczej Rady Transportu Morskiego15 lutego 1918 przedstawiciele czterech mocarstw ustalili w Foreign Office, jak ma działać Sojusznicza Rada Transportu Morskiego, i zwołali ją na marzec.
- Bitwa pod RarańcząW nocy z 15 na 16 lutego 1918 II Brygada Legionów pułkownika Hallera przebiła się pod Rarańczą przez front austriacki w proteście przeciw pokojowi z Ukrainą.
- 24
- Estonia ogłasza niepodległość24 lutego 1918, gdy uciekali bolszewicy, a nadciągali Niemcy, estoński Komitet Ocalenia ogłosił w Tallinnie manifest proklamujący Republikę Estońską.
- Początek rokowań w Bukareszcie24 lutego 1918 w Buftei pod Bukaresztem Kühlmann i Czernin rozpoczęli rozmowy pokojowe z premierem Rumunii. Averescu odmówił oddania Dobrudży.
- 25
- Niemcy zajmują Rewel i Psków25 lutego 1918 Niemcy weszli do Rewla (Tallinna), a w nocy po krótkiej walce zajęli Psków. Droga na Piotrogród stała przed nimi otworem.
- Brytyjskie uznanie EstoniiPod koniec lutego 1918 Londyn zakomunikował Tõnissonowi w Sztokholmie gotowość tymczasowego uznania estońskiej konstytuanty za de facto niezależny organ.
marzec
- 07
- Nalot gigantów na LondynW nocy 7 marca 1918 niemieckie olbrzymie bombowce zaatakowały Londyn bez światła księżyca. Bomba ważąca tonę zburzyła domy przy Warrington Crescent.
- Pokój niemiecko-fiński7 marca 1918 w Berlinie Hertling i wysłannicy białego rządu Finlandii podpisali traktat pokojowy i umowę handlową. Finlandia znalazła się w orbicie Niemiec.
- 09
- Brytyjczycy zajmują Hit9 marca 1918 brytyjsko-indyjska 15 Dywizja bez walki zajęła Hit nad Eufratem, opuszczony przez Turków. Dzień później weszła do Sahilii.
- Traktat rumuńsko-radziecki9 marca 1918 w Odessie Rakowski podpisał porozumienie z Rumunią. Rumuni obiecali opuścić Besarabię w ciągu dwóch miesięcy, ale nigdy tego nie zrobili.
- 11
- Pierwsze posiedzenie Sojuszniczej Rady Transportu Morskiego11–14 marca 1918 Sojusznicza Rada Transportu Morskiego obradowała w Londynie. Zatwierdziła plan dostaw węgla dla Włoch i uznała brak 10 mln ton importu.
- Nalot sterowca na NeapolW nocy z 10 na 11 marca 1918 niemiecki sterowiec L 59, który przyleciał z Bułgarii, zbombardował Neapol. Zginęło 16 osób, cele wojskowe ocalały.
- 21
- Kluczowe wydarzeniePoczątek operacji Michael21 marca 1918 po pięciogodzinnym ostrzale i w gęstej mgle trzy armie niemieckie przerwały front brytyjski nad Sommą. Brytyjczycy stracili ponad 38 tys. ludzi.
- Rekwizycja statków holenderskich20–21 marca 1918 Stany Zjednoczone i Wielka Brytania, powołując się na prawo angarii, zajęły holenderskie statki w swoich portach. Holandia zaprotestowała.
- 24
- Walki pod As-Salt24–25 marca 1918 londyńska piechota przełamała słabą obronę u stóp gór Moabu, a wieczorem 25 marca australijscy jeźdźcy bez walki wjechali do As-Saltu.
- Brytyjczycy zajmują Kermanszah24 marca 1918 do Kermanszahu dotarł pierwszy brytyjski oddział, pięćdziesięciu strzelców pułku Hampshire z podpułkownikiem Capperem i konsulem Kennionem.
- 25
- Kluczowe wydarzenieNiemcy zdobywają Noyon25 marca 1918 armia Hutiera rozbiła francuskie posiłki nad Oise i wieczorem weszła do Noyon. Luka między Francuzami a Brytyjczykami rosła.
- Białoruska Republika Ludowa25 marca 1918 w okupowanym przez Niemców Mińsku Rada Białoruskiej Republiki Ludowej ogłosiła niepodległość Białorusi. Niemcy nowego państwa nie uznali.
- 26
- Walki pod Chan al-Baghdadi26 marca 1918 piechota 15 Dywizji zdobyła tureckie okopy pod Chan al-Baghdadi nad Eufratem, a kawaleria i samochody pancerne zamknęły Turkom drogę odwrotu.
- Kluczowe wydarzenieKonferencja w Doullens26 marca 1918 w ratuszu w Doullens Francuzi i Brytyjczycy powierzyli gen. Fochowi koordynację działań armii sojuszniczych na froncie zachodnim.
kwiecień
- 04
- Kluczowe wydarzenieWalki nad Avre4 kwietnia 1918 w deszczu Niemcy uderzyli na Amiens. Pod wieczór stanęli pod Villers-Bretonneux, ale kontratak Australijczyków odrzucił ich od miasteczka.
- Zatopienie brytyjskich okrętów podwodnych w HelsinkachNa początku kwietnia 1918 Brytyjczycy zatopili pod Helsinkami siedem swoich okrętów podwodnych z Bałtyku, by nie wpadły w ręce Niemców lądujących w Finlandii.
- Rząd Steczkowskiego4 kwietnia 1918 Rada Regencyjna powołała rząd Jana Kantego Steczkowskiego, galicyjskiego bankowca. Zakończyło to pięciotygodniowe prowizorium Ponikowskiego.
- 05
- Desant we Władywostoku5 kwietnia 1918 po zabójstwie Japończyka japońscy marynarze zeszli na ląd we Władywostoku, a po nich Brytyjczycy. Był to pierwszy krok interwencji na Syberii.
- Turcy odbijają WanNa początku kwietnia 1918 wojska osmańskie wróciły do zrujnowanego Wanu, który od 1915 roku był w rękach Rosjan i Ormian. Ormianie odeszli z miasta wcześniej.
- 10
- Kluczowe wydarzenieNiemcy zdobywają Messines10 kwietnia 1918 niemiecka 4 Armia uderzyła we mgle na północ od Armentières i zdobyła Messines. Wieczorem Południowoafrykańczycy na chwilę odbili wieś.
- Trzecia ustawa o służbie wojskowej10 kwietnia 1918 Izba Gmin przyjęła w drugim czytaniu ustawę, która podnosiła wiek poborowy do 51 lat i pozwalała objąć poborem Irlandię.
- Pakt rzymski10 kwietnia 1918 zjazd narodów uciskanych przez Austro-Węgry przyjął w Rzymie wspólną deklarację i zatwierdził porozumienie Włochów z Jugosłowianami.
- 11
- Niemcy zajmują Armentières i Merville11 kwietnia 1918 Niemcy weszli do opuszczonego przez Brytyjczyków Armentières, a wieczorem wdarli się do Merville. Front nad Lys cofał się ku Hazebrouck.
- Afera Sykstusa11 kwietnia 1918 rząd francuski ogłosił tajny list cesarza Karola I z 1917 roku, popierający „słuszne roszczenia” Francji do Alzacji-Lotaryngii.
- 13
- Niemcy zajmują Helsinki12–13 kwietnia 1918 Dywizja Bałtycka po walkach ulicznych zdobyła czerwone Helsinki. Biały rząd ogłosił, że Niemcy przybyli do Finlandii na jego prośbę.
- Protesty przeciw zjednoczeniu Besarabii13 kwietnia 1918 Mała Rada w Kijowie potępiła przyłączenie Besarabii do Rumunii i odmówiła jego uznania. Kilka dni później zaprotestowała Rosja Radziecka.
- 15
- Niemcy zdobywają Bailleul15 kwietnia 1918 Niemcy zdobyli grzbiet Ravelsberg na wschód od Bailleul. W nocy Brytyjczycy opuścili miasto, które w kolejnych miesiącach legło w gruzach.
- Drugi rajd na Kattegat15 kwietnia 1918 brytyjskie lekkie siły znów wdarły się w Kattegat i zatopiły dziesięć niemieckich uzbrojonych trawlerów. Ich załogi uratowano.
- 23
- Kluczowe wydarzenieRajd na ZeebruggeW noc świętego Jerzego, 23 kwietnia 1918, Royal Navy zaatakowała Zeebrugge i Ostendę, by zamknąć Niemcom wyjście z Brugii. W Zeebrugge zatopiono dwa blokowce.
- Dymisja Motono23 kwietnia 1918 chory minister spraw zagranicznych Japonii Ichirō Motono podał się do dymisji. Zastąpił go Shinpei Gotō, też zwolennik interwencji na Syberii.
- 29
- Kluczowe wydarzenieWalki o Scherpenberg29 kwietnia 1918 Niemcy uderzyli na wzgórza Scherpenberg i Mont Rouge. Francuzi i Brytyjczycy odparli atak, a wieczorem Ludendorff wstrzymał ofensywę.
- Biali zajmują Wyborg29 kwietnia 1918 biali zdobyli Wyborg, ostatnią stolicę czerwonej Finlandii. Po zdobyciu miasta rozstrzelali setki jeńców i kilkuset Rosjan.
maj
- 07
- Brytyjczycy zajmują Kirkuk7 maja 1918 Brytyjczycy weszli bez walki do Kirkuku, który Turcy opuścili nocą. Brak zaopatrzenia sprawił, że do 24 maja wycofali się z miasta.
- Kluczowe wydarzeniePokój w Bukareszcie7 maja 1918 w Bukareszcie rząd Marghilomana podpisał pokój z państwami centralnymi. Rumunia traciła Dobrudżę i przełęcze w Karpatach, Niemcy brali jej ropę.
- 09
- Drugi rajd na OstendęW nocy z 9 na 10 maja 1918 Brytyjczycy zatopili stary krążownik Vindictive w wejściu do portu w Ostendzie. Wrak zamknął jednak tylko część toru wodnego.
- Sojuszniczy komitet handlowy w HolandiiWiosną 1918 przedstawiciele handlowi czterech państw Ententy utworzyli w Hadze komitet, który miał pilnować, by przywóz do Holandii nie szedł do Niemiec.
- 15
- Ostrzał St Kildy15 maja 1918 niemiecki okręt podwodny U-90 ostrzelał St Kildę, najdalej wysunięty archipelag Hebrydów. Zniszczył stację radiową Royal Navy. Nikt nie zginął.
- Dymisja portugalskiego premiera15 maja 1918 odszedł pierwszy rząd Sidónia Paisa. Prezydent sam stanął na czele gabinetu sekretarzy stanu, a urząd premiera przestał istnieć do grudnia.
- Turcy zajmują Aleksandropol15 maja 1918 Turcy bez czekania na odpowiedź na ultimatum przeszli Arpaçay i zajęli Aleksandropol. Ormianie cofnęli się ku Erywaniowi i Karakilisie.
- 28
- Amerykanie zdobywają Cantigny28 maja 1918 amerykańska 1 Dywizja zdobyła wieś Cantigny pod Montdidier i odparła niemieckie kontrataki. Było to pierwsze natarcie dywizji amerykańskiej.
- Niepodległość Armenii28 maja 1918 Ormiańska Rada Narodowa w Tyflisie postanowiła przejąć władzę nad ormiańskimi ziemiami. Ten dzień uznano za początek niepodległej Armenii.
- 29
- Pokój austro-fiński29 maja 1918 w Wiedniu Finlandia zawarła pokój z Austro-Węgrami. Był to ostatni z jej czterech traktatów pokojowych z państwami centralnymi.
- Niemcy zajmują Fère-en-Tardenois29 maja 1918 Niemcy zajęli Fère-en-Tardenois, węzeł kolejowy i ośrodek zaopatrzenia francuskiej 6 Armii. Clemenceau omal nie wpadł tam w ich ręce.
czerwiec
- 09
- Kluczowe wydarzeniePoczątek bitwy nad Matz9 czerwca 1918 niemiecka 18 Armia uderzyła między Montdidier a Noyon. Francuzi znali godzinę ataku, ale do wieczora stracili w centrum około 10 km.
- Konferencja haska o jeńcachW czerwcu 1918 w Hadze ruszyła druga konferencja brytyjsko-niemiecka o jeńcach. Londyn wysłał na nią ministra spraw wewnętrznych George'a Cave'a.
- 23
- Posiłki brytyjskie w Murmańsku23 czerwca 1918 do Murmańska przypłynęły oddziały „Syren” gen. Charlesa Maynarda i misja „Elope”, która miała ruszyć do Archangielska. Razem kilkuset ludzi.
- Kryzys rządu Seidlera23 czerwca 1918 premier Austrii Ernst Seidler, który stracił poparcie Koła Polskiego, uznał dymisję rządu za nieuniknioną i złożył ją cesarzowi Karolowi I.
lipiec
- 06
- Początek ofensywy w Albanii6 lipca 1918 Francuzi i Włosi zaatakowali Austriaków nad Devollem i Osumem. Nazajutrz Włosi przeszli Wjosę pod Wlorą i wdarli się na wzgórza Malakastry.
- Zabójstwo Mirbacha6 lipca 1918 lewicowi eserowcy Blumkin i Andriejew zastrzelili w Moskwie posła Niemiec Mirbacha. Zamach był sygnałem do ich nieudanego wystąpienia.
- 16
- Dymisja ConradaW połowie lipca 1918 Karol I odwołał feldmarszałka Conrada z dowództwa w Tyrolu, osładzając dymisję tytułem hrabiego. Zastąpił go arcyksiążę Józef August.
- Kluczowe wydarzenieZamordowanie rodziny carskiejW nocy z 16 na 17 lipca 1918 w Jekaterynburgu bolszewicy zamordowali byłego cara Mikołaja II, jego żonę, pięcioro dzieci i czworo ich towarzyszy.
- 18
- Worthington-Evans ministrem blokadyW lipcu 1918 Laming Worthington-Evans zastąpił lorda Roberta Cecila na stanowisku ministra blokady. Cecil został zastępcą ministra spraw zagranicznych.
- Kluczowe wydarzenieKontrofensywa Mangina18 lipca 1918 francuska 10 Armia Mangina z Amerykanami i setkami czołgów uderzyła bez przygotowania artyleryjskiego spod Villers-Cotterêts na skrzydło Niemców.
- 19
- Kluczowe wydarzenieHonduras wypowiada wojnę Niemcom19 lipca 1918 prezydent Francisco Bertrand ogłosił dekretem stan wojny z Niemcami. Honduras był ostatnim z ośmiu państw Ameryki Łacińskiej, które to zrobiły.
- Zatopienie „San Diego”19 lipca 1918 u Fire Island pod Nowym Jorkiem wszedł na minę postawioną przez U-156 krążownik pancerny San Diego. Zginęło sześciu marynarzy.
- 20
- Niemcy wycofują się za MarnęW nocy z 19 na 20 lipca 1918 Niemcy opuścili przyczółek na południowym brzegu Marny, zdobyty 15 lipca. Rano Francuzi zastali przed sobą pusty teren.
- Obrona Rasztu20 lipca 1918 około 2500 dżangalijczyków Kuczika Chana zaatakowało Brytyjczyków w Raszcie. Żołnierze z Hampshire i Gurkhowie odparli natarcie.
- 26
- Upadek Komuny Bakijskiej25 lipca 1918 Rada Baku przegłosowała wezwanie Brytyjczyków. Bolszewicy oddali władzę, a 1 sierpnia rządy objęła Dyktatura Centrokaspijska.
- Brytyjskie zapewnienie dla RosjiPod koniec lipca 1918 rząd brytyjski oświadczył, że nie zamierza naruszać integralności terytorialnej Rosji, a jego celem jest wyparcie z niej Niemców.
sierpień
- 07
- Koniec drugiej bitwy nad Marną6 sierpnia 1918 Pétain wstrzymał natarcia na niemiecką pozycję za Vesle, a 7 sierpnia ogłosił armii zwycięstwo. Amerykanie walczyli jeszcze o Fismette.
- Wosug od-Dole ponownie premieremNa początku sierpnia 1918 szach odprawił nieprzychylny Ententcie rząd Samsama os-Saltane. 7 sierpnia premierem Persji został Wosug od-Dole.
- Czechosłowacy zajmują Kazań7 sierpnia 1918 oddział Władimira Kappela i Czechosłowacy po dwudniowych walkach opanowali Kazań, zdobywając ponad połowę rosyjskiej rezerwy złota.
- 27
- Francuzi odbijają Roye27 sierpnia 1918 francuska 1 Armia Debeneya zajęła Roye, porzucone przez cofających się Niemców po dwóch tygodniach zaciętych walk o przedpola miasta.
- Brytyjczycy zajmują KrasnowodskPod koniec sierpnia 1918 brytyjska piechota z Enzeli stanęła w Krasnowodsku, porcie po wschodniej stronie Morza Kaspijskiego, za zgodą rządu zakaspijskiego.
- 30
- Koniec bitwy nad Scarpe30 sierpnia 1918 Kanadyjczycy zdobyli resztę linii Fresnes–Rouvroy pod Vis-en-Artois. Horne i Currie odłożyli szturm na linię Drocourt–Quéant do 2 września.
- Brytyjczycy odbijają Bailleul30 sierpnia 1918 brytyjskie patrole weszły do opuszczonego przez Niemców Bailleul. Miasto, stracone w kwietniu, leżało w gruzach. Niemcy cofali się znad Lys.
- Dymisja Macready'egoPod koniec sierpnia 1918, po strajku londyńskiej policji, gen. Nevil Macready oddał stanowisko generała adiutanta armii, by objąć komendę Metropolitan Police.
wrzesień
- 03
- Koniec drugiej bitwy nad Sommą3 września 1918 Niemcy oderwali się od Brytyjczyków między Sommą a Sensée i cofnęli za Canal du Nord. Skończyły się drugie bitwy nad Sommą i pod Arras.
- USA uznają Czechosłowaków3 września 1918 Stany Zjednoczone uznały stan wojny między Czechosłowakami a Niemcami i Austro-Węgrami, a ich Radę Narodową za faktyczny rząd wojujący.
- 11
- Bitwa pod Uchtą11 września 1918 Karelowie pułkownika Woodsa rozbili fińskich ochotników pod Uchtą w Karelii. Generał Maynard pisał o całkowitej klęsce ich głównej bazy.
- Macdonogh adiutantem generalnym11 września 1918 szef wywiadu wojskowego gen. George Macdonogh został generałem adiutantem armii brytyjskiej w miejsce Nevila Macready'ego.
- 15
- Początek bitwy pod Dobrym Polem15 września 1918 Serbowie i Francuzi zdobyli górski grzbiet Dobro Pole–Sokol–Vetrenik w Macedonii, a 16 września drugą pozycję Bułgarów na Kozjaku.
- Niemiecka oferta pokojowa dla Belgii15 września 1918 świat obiegła wieść, że Niemcy złożyły Belgii propozycję pokoju. Rząd w Hawrze ją odrzucił, a Berlin zaprzeczał, by oferta w ogóle padła.
- 25
- Serbowie odbijają Sztip i Wełes25 września 1918 serbska kawaleria weszła do opuszczonego przez Bułgarów Sztipu, a 26 września serbska 1 Armia zajęła Wełes nad Wardarem.
- Włochy a państwo jugosłowiańskiePod koniec września 1918 rząd Włoch ogłosił, że dążenie Jugosłowian do niepodległości i własnego państwa odpowiada zasadom, o które walczą sprzymierzeni.
- 29
- Kluczowe wydarzeniePoczątek bitwy o Kanał Saint-Quentin29 września 1918 brytyjska 46 Dywizja przeszła we mgle Kanał Saint-Quentin, a Amerykanie i Australijczycy szturmowali Linię Hindenburga nad tunelem Bellicourt.
- Alianci odbijają Passchendaele29 września 1918 Belgowie umocnili się na odbitym grzbiecie Passchendaele, wzięli Moorslede i odzyskali Diksmuide, utracone w listopadzie 1914 roku.
- Lettow-Vorbeck wraca za RovumęPod koniec września 1918 oddziały Lettow-Vorbecka przekroczyły Rovumę i po dziesięciu miesiącach w Mozambiku wróciły do Niemieckiej Afryki Wschodniej.
- Rząd Hary29 września 1918 przywódca partii Seiyūkai Takashi Hara został premierem Japonii. Był pierwszym szefem rządu spoza arystokracji, a jego gabinet był partyjny.
- 30
- Kluczowe wydarzenieRozejm w Salonikach29 września 1918 Bułgaria podpisała w Salonikach rozejm z Ententą. W południe 30 września ustały walki, a Bułgaria pierwsza z państw centralnych wyszła z wojny.
- Dymisja Hertlinga30 września 1918 cesarz przyjął dymisję kanclerza Georga von Hertlinga i zapowiedział, że do rządu wejdą ludzie cieszący się zaufaniem narodu.
październik
- 02
- Koniec bitwy o Kanał Saint-Quentin1–2 października 1918 brytyjska 4 Armia zdobyła Joncourt i resztę Linii Hindenburga pod Bony, wdarła się w linię Beaurevoir, ale nie utrzymała Sequehart.
- Bombardowanie Durrës2 października 1918 włoskie i brytyjskie krążowniki ostrzelały Durrës, bazę Austriaków w Albanii. Okręt podwodny U-31 storpedował brytyjski krążownik Weymouth.
- 03
- Kluczowe wydarzeniePoczątek bitwy o linię Beaurevoir3 października 1918 Brytyjczycy i Australijczycy przełamali linię Beaurevoir, ostatnią pozycję Linii Hindenburga. Montbrehain zdobyto, ale Niemcy je odbili.
- Abdykacja Ferdynanda3 października 1918 car Bułgarii Ferdynand I zrzekł się tronu na rzecz syna Borysa III i wyjechał z kraju. Dynastia przetrwała klęskę.
- Max Badeński kanclerzem3 października 1918 kanclerzem Rzeszy został książę Max Badeński. Do jego rządu po raz pierwszy w historii Cesarstwa weszli socjaldemokraci.
- Włosi odbijają Berat3 października 1918 Włosi, ścigając cofających się Austriaków, ponownie zajęli Berat w Albanii. Nieprzyjaciel uchodził na północ, paląc magazyny.
- 10
- Zatopienie „Leinstera”10 października 1918 UB-123 zatopił u wejścia do Zatoki Dublińskiej statek pocztowy Leinster. Zginęło ponad 500 osób, najwięcej w dziejach Morza Irlandzkiego.
- Francuzi odbijają PrisztinęW październiku 1918 francusko-grecki oddział gen. Tranié ruszył ze Skopje przez Kačanik na Kosowe Pole i zajął Prisztinę, opuszczoną przez Austriaków.
- 14
- Kluczowe wydarzeniePoczątek bitwy pod Kortrijk14 października 1918 Belgowie, Brytyjczycy i Francuzi ponownie uderzyli we Flandrii. Przełamali ostatnią niemiecką pozycję i odbili Roeselare.
- Izzet Pasza wielkim wezyrem14 października 1918 po dymisji Talata Paszy wielkim wezyrem został marszałek Ahmed İzzet Pasza. Jego zadaniem było wyprowadzenie imperium z wojny.
- Ironside dowódcą w Archangielsku14 października 1918 generał Poole odpłynął z Archangielska do Anglii i już nie wrócił. Dowództwo sił sojuszniczych objął jego szef sztabu Edmund Ironside.
- 15
- Koniec bitwy w Szampanii i Argonnach15 października 1918 zakończyła się według francuskiej nomenklatury bitwa w Szampanii i Argonnach. 4 Armia Gouraud doszła do Aisne, a Amerykanie walczyli dalej.
- Zajęcie HomsuW połowie października 1918 brytyjska 5 Dywizja Kawalerii i Arabowie Fajsala zajęli opuszczony przez Turków Homs. Otworzyła się droga na Aleppo.
- Wielka Brytania uznaje Armię Polską15 października 1918 Arthur Balfour zawiadomił Komitet Narodowy Polski, że Wielka Brytania uznaje Armię Polską za autonomiczną, sprzymierzoną i współwojującą.
- 26
- Zajęcie AleppoW nocy na 26 października 1918 Arabowie Fajsala wdarli się do Aleppo, a rano wjechał tam brytyjski generał Macandrew. Pod Haritanem zatrzymał ich Mustafa Kemal.
- Dymisja Ludendorffa26 października 1918 cesarz przyjął dymisję generała Ericha Ludendorffa. Kanclerz zażądał jej po rozkazie, w którym wojsko odrzuciło trzecią notę Wilsona.
- 30
- Kluczowe wydarzenieRozejm w Mudros30 października 1918 na pancerniku „Agamemnon” w Mudros Imperium Osmańskie podpisało rozejm z Ententą. Walki ustały w południe 31 października.
- Kapitulacja pod Szarkatem30 października 1918 nad Tygrysem pod Szarkatem skapitulowała otoczona turecka Grupa Tygrysu. Ismail Hakki Bej poddał się z kilkoma tysiącami żołnierzy.
- Rada Narodowa FiumePod koniec października 1918 Węgrzy opuścili Fiume. Władzę objął tam komisarz Państwa SHS, a włoska Rada Narodowa ogłosiła 30 października unię z Włochami.
listopad
- 01
- Kluczowe wydarzeniePoczątek bitwy pod Valenciennes1 listopada 1918 Kanadyjczycy zdobyli w niecałą godzinę wzgórze Mont Houy pod Valenciennes, wsparci ogniem, jakiego nie miała żadna inna brygada.
- Brytyjczycy zajmują Merw1 listopada 1918 wojska rządu zakaspijskiego i oddział indyjski weszli do Merwu, opuszczonego przez bolszewików po klęsce pod Duszakiem.
- Zatopienie „Viribus Unitis”1 listopada 1918 dwaj Włosi podłożyli w Puli minę pod drednot Viribus Unitis, przekazany dzień wcześniej Państwu SHS. Zginął admirał Vuković i setki marynarzy.
- Początek walk o LwówW nocy na 1 listopada 1918 ukraińscy żołnierze opanowali Lwów i ogłosili go stolicą państwa ukraińskiego. Jeszcze tego dnia polscy mieszkańcy chwycili za broń.
- 03
- Kluczowe wydarzenieRozejm w Villa Giusti3 listopada 1918 pod Padwą Austro-Węgry podpisały rozejm z aliantami. Walki ustały 4 listopada o 15.00, a monarchia Habsburgów wyszła z wojny.
- Bunt w Kilonii3 listopada 1918 patrol w Kilonii strzelał do pochodu marynarzy i robotników. Nazajutrz miasto było w rękach rad żołnierskich. Zaczęła się rewolucja.
- 04
- Koniec bitwy pod Vittorio Veneto4 listopada 1918 o 15.00 na froncie włoskim zamilkła broń. Przed tą godziną alianci przeszli Tagliamento, a całe dywizje austro-węgierskie szły do niewoli.
- Brytyjczycy zajmują Mosul3 listopada 1918, już po rozejmie z Turcją, brytyjska kawaleria stanęła w Mosulu. Ali Ihsan Pasza protestował, ale do 10 listopada Turcy opuścili miasto.
- 05
- Włosi w Fiume4 listopada 1918 do portu w Fiume wpłynęły włoskie okręty z pancernikiem „Emanuele Filiberto”. Miastem wciąż rządzili jednak Chorwaci.
- Zatonięcie „Campanii”5 listopada 1918 w zatoce Firth of Forth zatonęła Campania, dawny liniowiec przebudowany na okręt-bazę wodnosamolotów. Zerwana z kotwicy staranowała dwa okręty.
- Nota Lansinga5 listopada 1918 Lansing przekazał Niemcom zastrzeżenia aliantów co do wolności mórz i odszkodowań oraz wezwał ich, by po warunki rozejmu zgłosili się do Focha.
- 08
- Brytyjczycy odbijają MaubeugeW nocy z 8 na 9 listopada 1918 batalion Grenadierów Gwardii wszedł bez walki do Maubeuge, twierdzy nad Sambrą, którą Francuzi oddali Niemcom we wrześniu 1914.
- Dymisja MarghilomanaNa początku listopada 1918 król Ferdynand na żądanie ententy odprawił germanofilski rząd Marghilomana i Ariona. Premierem został generał Constantin Coandă.
- 09
- Lettow-Vorbeck zajmuje Kasamę9 listopada 1918 czołówka Lettow-Vorbecka zajęła opuszczoną Kasamę w Rodezji Północnej. Niemcy szli dalej na południe ku składom nad rzeką Chambeshi.
- Kluczowe wydarzenieRewolucja w Berlinie9 listopada 1918 rewolucja dotarła do Berlina. Kanclerz ogłosił abdykację cesarza i oddał władzę Ebertowi, a Scheidemann proklamował republikę.
- Deklaracja anglo-francuskaW pierwszych dniach listopada 1918 Wielka Brytania i Francja ogłosiły, że chcą „całkowitego wyzwolenia” ludów Syrii i Mezopotamii i rządów z ich wyboru.
- 10
- Francuzi odbijają MézièresNa dzień przed rozejmem Francuzi odzyskali Mézières nad Mozą, przez lata ważny ośrodek niemieckiego dowództwa. Nad rzeką walczono do 11 listopada.
- Piłsudski wraca do Warszawy10 listopada 1918 rano Józef Piłsudski, zwolniony z Magdeburga, przyjechał do Warszawy. Witało go kilkanaście osób, a do wieczora rozmawiał już z regentami.
- Zatopienie HMS Ascot10 listopada 1918 UB-67 storpedował u wysp Farne trałowiec Ascot. Zginęła cała załoga, ponad 50 ludzi. Był to ostatni okręt Royal Navy zatopiony przez wroga.
- 11
- Kluczowe wydarzenieRozejm w Compiègne11 listopada 1918 o świcie Niemcy podpisali w wagonie Focha w lesie Compiègne rozejm z Ententą. O 11.00 na froncie zachodnim ucichły działa.
- Kluczowe wydarzenieOdzyskanie niepodległości przez Polskę11 listopada 1918 Rada Regencyjna oddała Piłsudskiemu dowództwo nad wojskiem, a Warszawa rozbrajała Niemców. Ten dzień stał się Świętem Niepodległości.
- 15
- Krążownik „Königsberg” w zatoce Forth15 listopada 1918 krążownik Königsberg przywiózł do Firth of Forth kontradmirała Meurera, by ustalił z admirałem Beattym, jak Niemcy wydadzą swoją flotę.
- Powstanie Petlury15 listopada 1918 Dyrektoriat wezwał z Białej Cerkwi do powstania przeciw hetmanowi Skoropadskiemu, który dzień wcześniej ogłosił federację z Rosją.
- 16
- Notyfikacja Piłsudskiego16 listopada 1918 Józef Piłsudski depeszą radiową zawiadomił rządy państw wojujących i neutralnych o istnieniu niepodległego państwa polskiego.
- Niepodległość Węgier16 listopada 1918 przed parlamentem w Budapeszcie proklamowano Węgierską Republikę Ludową. Na czele państwa stanął premier Mihály Károlyi.
- 18
- Niemcy opuszczają FrancjęWedług brytyjskiej chronologii 18 listopada 1918 ostatni Niemcy przekroczyli z powrotem granicę Francji z 1914 roku. Okupacja północnego wschodu dobiegła końca.
- Zamach KołczakaW nocy z 17 na 18 listopada 1918 oficerowie kozaccy aresztowali w Omsku eserowców z Dyrektoriatu. Rada Ministrów ogłosiła Kołczaka Najwyższym Władcą.
- 19
- Francuzi wkraczają do Metzu19 listopada 1918 wojska 10 Armii wkroczyły do Metzu, stolicy niemieckiej Lotaryngii. Defiladę oglądał Pétain, który tego dnia dowiedział się o awansie.
- Belgowie wracają do Antwerpii19 listopada 1918 wojska belgijskie ponownie zajęły Antwerpię. Twierdza, która skapitulowała w październiku 1914, wróciła do Belgii po ponad czterech latach.
grudzień
- 01
- Kluczowe wydarzenieZgromadzenie w Alba Iulia1 grudnia 1918 Wielkie Zgromadzenie Narodowe w Alba Iulia ogłosiło połączenie Siedmiogrodu, Banatu i ziem rumuńskich na Węgrzech z Królestwem Rumunii.
- Kluczowe wydarzenieProklamacja Królestwa SHS1 grudnia 1918 w Belgradzie regent Aleksander przyjął adres delegacji Rady Narodowej z Zagrzebia i proklamował Królestwo Serbów, Chorwatów i Słoweńców.
- Islandia królestwem1 grudnia 1918 weszła w życie duńsko-islandzka ustawa o unii. Islandia stała się suwerennym królestwem, związanym z Danią tylko osobą króla.
- 11
- Ukraińcy zajmują Odessę11 grudnia 1918 do Odessy weszły wojska Dyrektoriatu. Rosyjscy ochotnicy wycofali się do portu, gdzie pod osłoną okrętów Ententy powstała strefa aliancka.
- Mannerheim regentem FinlandiiW grudniu 1918 proniemiecki regent Svinhufvud ustąpił, a parlament wybrał na jego miejsce generała Mannerheima. Finlandia zwróciła się ku Entencie.
- 14
- Przedłużenie rozejmu13 grudnia 1918 w Trewirze Foch i Erzberger podpisali przedłużenie rozejmu do 17 stycznia 1919. Alianci zastrzegli sobie prawo zajęcia strefy neutralnej.
- Wybory w Wielkiej Brytanii14 grudnia 1918 w Wielkiej Brytanii po raz pierwszy głosowały kobiety. Koalicja Lloyda George’a wygrała miażdżąco, a Irlandia poparła Sinn Féin.
- Upadek hetmanatu14 grudnia 1918 wojska Dyrektoriatu wdarły się do Kijowa, a hetman Pawło Skoropadski zrzekł się władzy i ukrył się pod opieką Niemców.
- 16
- Internowanie Mackensena16 grudnia 1918 w Budapeszcie zatrzymano pociąg feldmarszałka Mackensena, wracającego z Rumunii. Na żądanie Francuzów Węgrzy internowali go w Fót.
- Niemcy opuszczają Finlandię16 grudnia 1918 ostatnie oddziały Dywizji Bałtyckiej von der Goltza odpłynęły z Helsinek do Szczecina. Żegnały je tysiące mieszkańców stolicy.
- Zjazd Rad w Berlinie16 grudnia 1918 w Berlinie zebrał się pierwszy ogólnoniemiecki zjazd rad robotniczych i żołnierskich. Odrzucił republikę rad i wyznaczył wybory na 19 stycznia.
- 18
- Niemcy opuszczają Dorpat18 grudnia 1918 Niemcy wycofali się z Dorpatu (Tartu). Kilka dni później Estończycy oddali miasto bez walki i weszła do niego Armia Czerwona.
- Francuzi lądują w Odessie18 grudnia 1918 w Odessie lądowała francuska dywizja generała Boriusa. Na żądanie Francuzów wojska Dyrektoriatu zaczęły opuszczać miasto.
- 24
- Zdobycie PermuW nocy z 24 na 25 grudnia 1918 Armia Syberyjska Radoli Gajdy wkroczyła do Permu. Czerwona 3 Armia rozpadła się, a bolszewicy mówili o „katastrofie permskiej”.
- Walki bożonarodzeniowe w Berlinie24 grudnia 1918 wojsko ostrzelało z dział zamek w Berlinie, zajęty przez zbuntowanych marynarzy. Atak się nie powiódł, a koalicja socjalistów się rozpadła.