Wilhelm II ląduje w Tangerze

31 marca 1905 roku cesarz Niemiec Wilhelm II zszedł na ląd w Tangerze, marokańskim porcie u wejścia do Cieśniny Gibraltarskiej. Spędził w mieście zaledwie kilka godzin, ale jego słowa, że przybywa do sułtana jako do władcy w pełni niezależnego, zabrzmiały w Paryżu jak wyzwanie. Niemcy po raz pierwszy otwarcie zakwestionowały francuskie plany wobec Maroka i porozumienie, które Francja zawarła rok wcześniej z Wielką Brytanią. Tak zaczął się pierwszy kryzys marokański.

Maroko i porozumienia Francji

Maroko, rządzone przez młodego sułtana Abd al-Aziza IV, było jednym z ostatnich niezależnych państw Afryki. Francja, która władała sąsiednią Algierią, chciała je sobie podporządkować. Minister spraw zagranicznych Théophile Delcassé przygotował do tego grunt dyplomatyczny: w porozumieniu z 8 kwietnia 1904 roku Wielka Brytania zostawiła Francji wolną rękę w Maroku w zamian za Egipt, a jesienią Paryż porozumiał się z Hiszpanią. Niemiec nikt formalnie nie pytał o zdanie. W rozmowie z brytyjskim ambasadorem 22 marca 1905 roku Delcassé tłumaczył, że Berlin znał treść umów i nie zgłaszał zastrzeżeń, a kanclerz Bernhard von Bülow publicznie zapewniał, że Niemcy mają w Maroku tylko interesy handlowe. Nie rozumiał więc, czego Niemcy chcą osiągnąć wizytą cesarza.

W Berlinie widziano to inaczej. Francuski poseł Saint-René Taillandier, który przedstawiał sułtanowi program reform, miał według Niemców twierdzić, że mówi w imieniu całej Europy, i sułtan zapytał w Berlinie, czy to prawda. Wizyta cesarza miała być odpowiedzią. Według wspomnień Wilhelma II to Bülow nakłonił go do zawinięcia do Tangeru w czasie rejsu po Morzu Śródziemnym na parowcu „Hamburg”. Cesarz pisał, że uważał sprawę marokańską za zbyt wybuchową, z Lizbony telegrafował, że rezygnuje z wizyty, ale kanclerz nalegał, powołując się na oczekiwania niemieckiej opinii publicznej i Reichstagu. Wilhelm ustąpił, jak sam pisał, „z ciężkim sercem”.

Kilka godzin w Tangerze

Lądowanie na otwartej redzie było trudne, a brytyjski ambasador w Madrycie jeszcze kilka dni wcześniej radził Niemcom, by cesarz obejrzał miasto z pokładu. Na molo powitał go stryjeczny dziadek sułtana Mulaj Abd al-Malik. Według relacji, którą niemiecki chargé d’affaires przekazał prasie, cesarz odpowiedział, że składa wizytę sułtanowi jako niezależnemu władcy i ufa, że pod jego zwierzchnictwem Maroko pozostanie wolne i otwarte dla pokojowej konkurencji wszystkich narodów, „bez monopoli i wyłączności”. Konno przejechał przez miasto do niemieckiego poselstwa, gdzie odebrał list sułtana i oświadczył, że przybył, by skutecznie chronić niemieckie interesy w Maroku, a porozumienia w tej sprawie będzie szukał z sułtanem jako władcą „całkowicie niezależnym”.

Mocniej brzmiały słowa, których nie przeznaczono do druku. Kaid Maclean, Brytyjczyk w służbie sułtana, przekazał w tajemnicy posłowi brytyjskiemu w Tangerze, że gdy został przedstawiony cesarzowi, ten powiedział mu: „Nie uznaję żadnego zawartego porozumienia. Przybywam jako jeden władca składający wizytę drugiemu, w pełni niezależnemu. Możecie to powtórzyć sułtanowi”. Francuskiemu chargé d’affaires oznajmił podniesionym głosem: „Co do mnie, jestem zdecydowany sprawić, by interesy niemieckiego handlu były szanowane”.

Skutki

Już w Gibraltarze, gdzie zawinął po wizycie, cesarz odczuł chłód Brytyjczyków. Niemcy zażądały konferencji międzynarodowej w sprawie Maroka i odmawiały rozmów z Delcassé, który chciał ją odrzucić razem z Wielką Brytanią i Hiszpanią. Premier Maurice Rouvier nie chciał ryzykować wojny. Rada ministrów nie poparła Delcassé, który 6 czerwca 1905 roku podał się do dymisji, a Francja zgodziła się na konferencję. Niemcy wymusiły ustępstwo, ale wizyta w Tangerze zamiast rozbić porozumienie brytyjsko-francuskie zbliżyła oba państwa jeszcze bardziej.