Konferencja w Algeciras kończy pierwszy kryzys marokański

7 kwietnia 1906 roku w hiszpańskim Algeciras, naprzeciw Gibraltaru, delegaci dwunastu państw podpisali akt generalny konferencji w sprawie Maroka. Obrady trwały od 16 stycznia, a zwołano je na żądanie Niemiec, które od wizyty Wilhelma II w Tangerze przed rokiem domagały się, by o losie Maroka zdecydowały wszystkie mocarstwa, a nie sama Francja. Konferencja zakończyła pierwszy kryzys marokański, ale nie tak, jak liczono w Berlinie. Niemcy znalazły się w izolacji, a Francja wyszła z niej z poparciem Wielkiej Brytanii, Rosji, Hiszpanii, a nawet Włoch, sojusznika Niemiec.

Spór o policję

Przy stole zasiadły Niemcy, Austro-Węgry, Belgia, Hiszpania, Stany Zjednoczone, Francja, Wielka Brytania, Włochy, Holandia, Portugalia, Rosja, Szwecja i samo Maroko. Najdłużej spierano się o bank państwowy i o policję w portach. Francja chciała, by policję organizowali francuscy i hiszpańscy instruktorzy, Niemcy dążyły do umiędzynarodowienia kontroli. 3 marca brytyjski delegat Arthur Nicolson wniósł, by przejść od sporów o bank do sprawy policji. Jak zameldował ministrowi Edwardowi Greyowi, za jego wnioskiem głosowały Francja, Hiszpania, Włochy, Portugalia, Rosja i Holandia, Stany Zjednoczone, Belgia i Szwecja przyłączyły się do większości, a sprzeciwiły się tylko Niemcy, Austro-Węgry i Maroko. Głosowanie w sprawie porządku obrad pokazało układ sił, który miał się utrzymać do końca.

26 marca niemiecki delegat Joseph von Radowitz zgodził się, by francuscy i hiszpańscy instruktorzy objęli wszystkie osiem portów. Niemcy żądały jeszcze, by policję nadzorował korpus dyplomatyczny w Tangerze, a ich delegaci dawali do zrozumienia, że inaczej opuszczą konferencję, ale skończyło się kompromisem: nadzór miał sprawować oficer armii szwajcarskiej. 31 marca załatwiono ostatnie sporne kwestie, a w następnym tygodniu redagowano tekst. Francuski „Le Temps”, wyrażający poglądy Quai d’Orsay, pisał z ulgą o układzie, w którym nikt nie jest „ani zwycięzcą, ani zwyciężonym”.

Akt generalny

Akt opierał reformy w Maroku na „potrójnej zasadzie suwerenności i niezależności Jego Wysokości Sułtana, integralności jego posiadłości i wolności gospodarczej bez żadnej nierówności”. Policja, od 2000 do 2500 ludzi, miała podlegać sułtanowi i składać się z marokańskich muzułmanów, ale przez pięć lat szkolili ją i kierowali jej administracją oficerowie francuscy i hiszpańscy: hiszpańscy w Tetuanie i Larache, francuscy w Rabacie i trzech innych portach, mieszani w Tangerze i Casablance. Szwajcarski inspektor generalny z siedzibą w Tangerze miał składać raporty sułtanowi i korpusowi dyplomatycznemu. Powstawał też Państwowy Bank Maroka z wyłącznym prawem emisji banknotów na 40 lat. Akt regulował ponadto przemyt broni, cła i podatki.

Delegaci Maroka nie podpisali dokumentu, bo z powodu odległości nie zdążyli dostać odpowiedzi od sułtana. Mocarstwa zobowiązały się w protokole dodatkowym, że włoski poseł Giulio Malmusi, dziekan korpusu dyplomatycznego, uzyska jego zgodę. Sułtan przystąpił do aktu 18 czerwca 1906 roku. Stany Zjednoczone zastrzegły, że nie mają w Maroku interesów politycznych i nie biorą na siebie odpowiedzialności za wykonanie postanowień.

Bilans

Formalnie Niemcy obroniły zasadę, że Maroko jest sprawą wszystkich mocarstw, ale Francja zachowała w nim pierwszeństwo, a próba rozbicia jej porozumienia z Wielką Brytanią się nie powiodła. W czasie kryzysu oba państwa zaczęły nawet nieformalne rozmowy sztabów o współpracy wojskowej i morskiej na wypadek wojny. W Berlinie konferencja przyniosła rozczarowanie. Na początku kwietnia do dymisji podał się Friedrich von Holstein, wpływowy urzędnik Auswärtiges Amt, który do końca lutego współprowadził politykę marokańską, a 5 kwietnia kanclerz Bernhard von Bülow zasłabł na sali Reichstagu. Sprawa Maroka pozostała otwarta i miała jeszcze powrócić.