Niemcy
Tag
(844)1914
lipiec
- 31
- Niemcy wysyłają ultimatum do Rosji31 lipca 1914 Niemcy zażądały od Rosji wstrzymania mobilizacji w ciągu 12 godzin. Równocześnie zapytały Francję, czy zachowa neutralność.
- Niemcy ogłaszają stan zagrożenia wojennego31 lipca 1914 w Niemczech ogłoszono „stan zagrożenia wojennego” (Kriegsgefahr), który oddawał władzę wojsku i poprzedzał mobilizację.
sierpień
- 01
- Kluczowe wydarzenieNiemcy ogłaszają mobilizację i wypowiadają wojnę Rosji1 sierpnia 1914 Niemcy ogłosiły mobilizację powszechną, a wieczorem wypowiedziały wojnę Rosji. Wojna przestała być konfliktem bałkańskim.
- Pierwsze walki na granicy Królestwa Polskiego1 sierpnia 1914 granica niemiecko-rosyjska, biegnąca przez ziemie polskie, stała się linią frontu. W kolejnych dniach Niemcy zajęli Kalisz i Częstochowę.
- 02
- Niemcy stawiają Belgii ultimatumWieczorem 2 sierpnia 1914 Niemcy zażądały od Belgii zgody na przemarsz swoich wojsk, dając jej 12 godzin na odpowiedź.
- Wojska niemieckie wkraczają do LuksemburgaRankiem 2 sierpnia 1914 wojska niemieckie zajęły neutralny Luksemburg, mimo protestów wielkiej księżnej Marii Adelajdy i rządu.
- Pierwsze walki na granicy francuskiej2 sierpnia 1914 w Joncherey zginęli pierwsi żołnierze na froncie zachodnim, Francuz Jules-André Peugeot i Niemiec Albert Mayer.
- Niemieckie krążowniki ostrzeliwują Lipawę2 sierpnia 1914 niemieckie krążowniki Augsburg i Magdeburg zaatakowały rosyjski port Lipawa (Libawa). Były to pierwsze strzały wojny na Bałtyku.
- Moltke szefem Sztabu Generalnego Armii Polowej2 sierpnia 1914 gen. Helmuth von Moltke, szef Wielkiego Sztabu Generalnego od 1906 roku, stanął na czele sztabu armii polowej Niemiec.
- 03
- Belgia odrzuca niemieckie żądaniaRano 3 sierpnia 1914 Belgia odrzuciła niemieckie ultimatum. Uznała, że zgoda na przemarsz wojsk oznaczałaby utratę honoru narodu.
- Kluczowe wydarzenieNiemcy wypowiadają wojnę Francji3 sierpnia 1914 Niemcy wypowiedziały wojnę Francji, powołując się na zmyślone francuskie naloty. Rozpoczęła się wojna na dwa fronty.
- 04
- Wielka Brytania stawia Niemcom ultimatum4 sierpnia 1914 Londyn zażądał od Niemiec poszanowania neutralności Belgii do północy. Kanclerz nazwał traktat „świstkiem papieru”.
- Kluczowe wydarzenieWielka Brytania wypowiada wojnę Niemcom4 sierpnia 1914 o godzinie 23 czasu londyńskiego minął termin ultimatum. Wielka Brytania i całe jej imperium znalazły się w stanie wojny z Niemcami.
- Belgia zrywa stosunki dyplomatyczne z Niemcami4 sierpnia 1914, po wkroczeniu wojsk niemieckich, Belgia zerwała stosunki z Niemcami i wręczyła niemieckiemu posłowi paszporty.
- Kluczowe wydarzenieNiemcy wypowiadają wojnę Belgii4 sierpnia 1914 Niemcy zapowiedziały Belgii użycie siły i wkroczyły na jej terytorium. Kanclerz przyznał, że łamie prawo międzynarodowe.
- Wojska niemieckie wkraczają do Belgii i atakują Liège4 sierpnia 1914 o 8:02 wojska niemieckie przekroczyły granicę Belgii w Gemmenich i ruszyły na twierdzę Liège. Zaczęła się bitwa o Liège.
- Niemieckie sterowce nad BrukseląÓwczesne kroniki podają, że w nocy 4 sierpnia 1914 nad Brukselą przeleciały dwa niemieckie sterowce. Wojna po raz pierwszy przeniosła się w powietrze.
- Goeben i Breslau ostrzeliwują porty w AlgieriiRano 4 sierpnia 1914 niemieckie okręty Goeben i Breslau ostrzelały francuskie porty Philippeville i Bône w Algierii, podnosząc rosyjskie bandery.
- Tajny sojusz Niemiec i Imperium OsmańskiegoÓwczesne kroniki notują pod 4 sierpnia 1914 zawarcie tajnego sojuszu Niemiec i Turcji. Traktat podpisano w Konstantynopolu już 2 sierpnia.
- Krążownik pomocniczy Kaiser Wilhelm der Grosse wypływa na Atlantyk4 sierpnia 1914 przebudowany liniowiec Kaiser Wilhelm der Grosse wypłynął z Bremy jako niemiecki krążownik pomocniczy, by atakować statki handlowe.
- 06
- Kluczowe wydarzenieSerbia wypowiada wojnę Niemcom6 sierpnia 1914 Serbia wypowiedziała wojnę Niemcom, sojusznikowi Austro-Węgier. Oba państwa nie graniczyły ze sobą, ale deklaracja miała wymowę polityczną.
- Kluczowe wydarzeniePoczątek bitwy granicznej we FrancjiNa początku sierpnia 1914 rozpoczęła się tzw. bitwa graniczna, czyli seria starć armii francuskich z niemieckimi, trwająca aż do bitwy nad Marną.
- 07
- Wojska niemieckie zajmują Liège7 sierpnia 1914 brygada dowodzona przez Ericha Ludendorffa wkroczyła do Liège i zajęła cytadelę. Otaczające miasto forty broniły się jednak dalej.
- Francuzi przekraczają granicę Alzacji7 sierpnia 1914 francuski VII Korpus przekroczył granicę niemieckiej Alzacji. Żołnierze zajęli Altkirch i Thann, a następnego dnia wkroczyli do Miluzy.
- 08
- Czarnogóra zrywa stosunki z Niemcami i jest z nimi w stanie wojny8 sierpnia 1914 Czarnogóra zerwała stosunki dyplomatyczne z Niemcami, a między oboma państwami rozpoczął się stan wojny.
- Kluczowe wydarzenieFrancuzi zajmują Miluzę8 sierpnia 1914 wojska francuskie wkroczyły do Miluzy w Alzacji. Francja świętowała, ale już po dwóch dniach niemiecki kontratak zmusił Francuzów do odwrotu.
- Brytyjczycy wkraczają do Togolandu i zajmują LoméNa początku sierpnia 1914 wojska brytyjskie ze Złotego Wybrzeża wkroczyły do niemieckiego Togolandu i zajęły jego stolicę, Lomé.
- 11
- Goeben i Breslau wpływają do DardaneliNiemieckie okręty Goeben i Breslau, ścigane przez Brytyjczyków, schroniły się w Dardanelach. Ich przybycie przybliżyło Turcję do wojny po stronie Niemiec.
- Niemcy odbijają MiluzęPo niemieckim kontrataku Francuzi wycofali się z Miluzy, zajętej zaledwie dwa dni wcześniej. Miasto wróciło w ręce niemieckie.
- 19
- Armia belgijska wycofuje się znad Gete do Antwerpii19 sierpnia 1914 armia belgijska wycofała się znad Gete do twierdzy Antwerpia. W opuszczonych miastach niemieckie wojska dopuszczały się zbrodni na cywilach.
- Francuzi ponownie zajmują Miluzę19 sierpnia 1914 Armia Alzacji generała Paula Pau po ciężkich walkach ponownie wkroczyła do Miluzy. Tym razem Francuzi utrzymali miasto przez tydzień.
- 20
- Niemcy zajmują Brukselę20 sierpnia 1914 wojska niemieckie wkroczyły do Brukseli, ogłoszonej miastem otwartym. Rozpoczęła się okupacja, która trwała do listopada 1918.
- Koniec bitew pod Morhange i Sarrebourgiem20 sierpnia 1914 niemiecki kontratak w Lotaryngii rozbił francuską ofensywę. Armie francuskie wycofały się pod Nancy, ponosząc ciężkie straty.
- Niemcy oblegają twierdzę Longwy20 sierpnia 1914 wojska niemieckie zamknęły pierścień wokół francuskiej twierdzy Longwy. Załoga broniła się pod ciężkim ostrzałem do 26 sierpnia.
- Bitwa pod Gąbinem w Prusach Wschodnich20 sierpnia 1914 rosyjska 1 Armia Rennenkampfa odparła pod Gąbinem (Gumbinnen) natarcie niemieckiej 8 Armii. Była to pierwsza wielka bitwa na froncie wschodnim.
- 21
- Niemcy atakują twierdzę Namur21 sierpnia 1914 niemiecka artyleria oblężnicza zaczęła ostrzał fortów Namuru. Twierdza, broniona przez belgijską 4 Dywizję, padła po pięciu dniach.
- Kluczowe wydarzeniePoczątek bitwy pod Charleroi21 sierpnia 1914 nad Sambrą starły się francuska 5 Armia i niemiecka 2 Armia. Niemcy zdobyli przeprawy przez rzekę, zanim Francuzi zdążyli je obsadzić.
- 22
- Kluczowe wydarzeniePoczątek bitwy w Ardenach22 sierpnia 1914 francuskie armie nacierające przez Ardeny wpadły na silne wojska niemieckie. Był to najkrwawszy dzień w historii armii francuskiej.
- Niemcy przyjmują propozycję neutralizacji kotliny Konga22 sierpnia 1914 Niemcy zgodziły się na belgijską propozycję neutralizacji afrykańskiej strefy wolnego handlu. Wielka Brytania i Francja jej nie poparły.
- 23
- Kluczowe wydarzenieBitwa pod Mons23 sierpnia 1914 Brytyjski Korpus Ekspedycyjny stoczył pod Mons swoją pierwszą bitwę. Zadał Niemcom ciężkie straty, ale musiał rozpocząć odwrót.
- Zestrzelenie sterowca Z VIII w Wogezach23 sierpnia 1914 niemiecki sterowiec wojskowy Z VIII, ostrzelany z ziemi podczas lotu nad francuskimi oddziałami, spadł w lesie koło Badonviller.
- Początek bitwy pod Tannenbergiem23 sierpnia 1914 rosyjska 2 Armia Samsonowa starła się z Niemcami na południu Prus Wschodnich. Rozpoczęły się walki zakończone jej okrążeniem.
- Niemcy zrywają stosunki dyplomatyczne z Japonią23 sierpnia 1914, po upływie japońskiego ultimatum, Niemcy zerwały stosunki z Japonią. Ambasador Arthur von Rex opuścił Tokio.
- Kluczowe wydarzenieJaponia wypowiada wojnę Niemcom23 sierpnia 1914 Japonia wypowiedziała wojnę Niemcom. Wojna objęła Daleki Wschód i Pacyfik, a Japonia sięgnęła po niemieckie posiadłości w Azji.
- Hindenburg obejmuje dowództwo 8 Armii23 sierpnia 1914 wezwany z emerytury generał Paul von Hindenburg objął dowództwo 8 Armii w Prusach Wschodnich. Szefem sztabu został Ludendorff.
- 24
- Brytyjczycy wycofują się spod Mons24 sierpnia 1914 Brytyjski Korpus Ekspedycyjny rozpoczął odwrót spod Mons. Tylne straże stoczyły ciężkie walki pod Elouges i Audregnies.
- Koniec bitwy pod Charleroi24 sierpnia 1914 francuska 5 Armia wycofywała się znad Sambry w kierunku granicy francuskiej. Bitwa pod Charleroi zakończyła się klęską Francuzów.
- Koniec bitwy w Ardenach24 sierpnia 1914 francuskie 3 i 4 Armia, pobite w Ardenach, na rozkaz Joffre'a wycofywały się za Mozę. Zakończyła się jedna z najkrwawszych bitew granicznych.
- 25
- Niemcy zdobywają Namur25 sierpnia 1914 skapitulowały ostatnie forty Namuru. Belgijska twierdza u zbiegu Sambry i Mozy padła po pięciu dniach oblężenia.
- Kluczowe wydarzeniePoczątek bitwy nad Mozą25 sierpnia 1914 francuska 4 Armia, wycofana z Ardenów, stanęła za Mozą między Mézières a Stenay. Rozpoczęła się bitwa o przeprawy przez rzekę.
- Początek bitwy pod Mechelen25 sierpnia 1914 armia belgijska wyszła z twierdzy Antwerpia i uderzyła na Niemców pod Mechelen. Był to pierwszy wypad Belgów z Antwerpii.
- Niemcy zajmują Valenciennes25 sierpnia 1914 wojska niemieckie wkroczyły do Valenciennes w północnej Francji. Miasto pozostało pod okupacją przez ponad cztery lata.
- Początek oblężenia Maubeuge25 sierpnia 1914 wojska niemieckie zaczęły okrążać francuską twierdzę Maubeuge nad Sambrą, pozostawioną w tyle przez wycofujących się aliantów.
- Kluczowe wydarzeniePoczątek bitwy nad Mortagne25 sierpnia 1914 armie Castelnau i Dubaila zatrzymały w Lotaryngii niemieckie natarcie na przesmyk Charmes i przeszły do kontrofensywy.
- Niemcy ponownie odbijają Miluzę25 sierpnia 1914, po wycofaniu się Francuzów, wojska niemieckie po raz drugi zajęły Miluzę. Miasto pozostało w ich rękach do końca wojny.
- Pierwszy lotniczy patrol nad odwrotem Brytyjczyków25 sierpnia 1914 brytyjscy lotnicy patrolowali niebo nad wycofującą się armią i zmusili do lądowania niemiecki samolot. To jedna z pierwszych walk w powietrzu.
- 26
- Niemcy niszczą LowaniumW nocy z 25 na 26 sierpnia 1914 Niemcy podpalili belgijskie Lowanium i jego słynną bibliotekę uniwersytecką. Zginęło około 250 cywilów.
- Kluczowe wydarzenieBitwa pod Le Cateau26 sierpnia 1914 II Korpus Smith-Dorriena stanął do walki pod Le Cateau wbrew woli dowództwa. Zapłacił wysoką cenę, ale powstrzymał pościg Niemców.
- Niemcy zajmują NoyonBrytyjska chronologia podaje, że 26 sierpnia 1914 Niemcy zajęli Noyon. Francuskie źródła datują wkroczenie Niemców do miasta na 30 sierpnia.
- Kapitulacja twierdzy Longwy26 sierpnia 1914 po wielodniowym ostrzale skapitulowała francuska twierdza Longwy. Jej załoga pod dowództwem ppłk. Darche'a trafiła do niewoli.
- Niemcy zajmują Cambrai26 sierpnia 1914 Niemcy po walkach ulicznych z francuskimi oddziałami terytorialnymi zajęli Cambrai. Okupacja miasta trwała ponad cztery lata.
- Niemcy zajmują DouaiBrytyjska chronologia notuje 26 sierpnia 1914 zajęcie Douai. Pierwsza okupacja miasta była krótka, na stałe Niemcy weszli tu 1 października.
- 27
- Koniec bitwy pod Mechelen27 sierpnia 1914 zakończył się pierwszy wypad armii belgijskiej z Antwerpii. Po trzech dniach walk pod Mechelen Belgowie wrócili za linię fortów.
- Niemiecka kawaleria u bram LillePod koniec sierpnia 1914 do pozbawionego obrony Lille docierały niemieckie patrole kawalerii. Prawdziwa okupacja miasta zaczęła się dopiero w październiku.
- Niemcy zajmują MézièresPod koniec sierpnia 1914 Niemcy opanowali Mézières i sąsiednie Charleville nad Mozą. We wrześniu miasto stało się siedzibą niemieckiej kwatery głównej.
- Pierwszy atak na Morę27 sierpnia 1914 oddział brytyjski z Nigerii zaatakował niemiecką placówkę na górze Mora w północnym Kamerunie. Atak odparto, a Mora broniła się do 1916 roku.
- 29
- Francuzi opuszczają ArrasPod koniec sierpnia 1914 francuskie oddziały terytorialne wycofały się z Arras. Miasto w Artois zostało bez obrony wobec zbliżających się Niemców.
- Kluczowe wydarzeniePoczątek bitwy pod Guise29 sierpnia 1914 francuska 5 Armia generała Lanrezaca przerwała odwrót i kontratakowała niemiecką 2 Armię Bülowa nad rzeką Oise.
- Niemcy zajmują SedanPod koniec sierpnia 1914 Niemcy zajęli Sedan nad Mozą, miasto, w którym w 1870 roku skapitulowała armia Napoleona III.
- Zestrzelenie sterowca Z V pod MławąPod koniec sierpnia 1914 niemiecki sterowiec Z V, trafiony przez Rosjan podczas nalotu na stację w Mławie, lądował awaryjnie. Załoga trafiła do niewoli.
- 30
- Niemcy zajmują Laon, La Fère i RoyeNa przełomie sierpnia i września 1914 niemieckie armie zajęły Laon, La Fère i Roye. Miasta te pozostały w ich rękach przez większą część wojny.
- Koniec bitwy pod Guise30 sierpnia 1914 francuska 5 Armia przerwała walkę z armią Bülowa i wycofała się za rzekę Serre. Bitwa pod Guise dobiegła końca.
- Pierwszy niemiecki nalot na Paryż30 sierpnia 1914 niemiecki samolot Taube zrzucił na Paryż kilka małych bomb i ulotkę wzywającą miasto do kapitulacji. Był to pierwszy nalot na stolicę Francji.
- Pierwszy atak na GaruęW nocy z 29 na 30 sierpnia 1914 Brytyjczycy z Nigerii zaatakowali niemieckie forty w Garui w Kamerunie. Atak odparto, a dowódca wyprawy zginął.
- 31
- Niemcy wkraczają do Amiens31 sierpnia 1914 oddziały armii Klucka weszły bez walki do Amiens. Okupacja miasta trwała niespełna dwa tygodnie i skończyła się po bitwie nad Marną.
- Koniec bitwy pod Tannenbergiem31 sierpnia 1914 Hindenburg zameldował cesarzowi o zniszczeniu rosyjskiej 2 Armii. Do niewoli trafiło ponad 90 tysięcy Rosjan, a Samsonow nie żył.
wrzesień
- 01
- Niemcy zajmują Craonne1 września 1914 wojska niemieckie ścigające Francuzów dotarły na wzgórza Chemin des Dames i zajęły wieś Craonne w departamencie Aisne.
- Niemcy zajmują Soissons1 września 1914 wojska niemieckie weszły do Soissons nad Aisne. Okupacja miasta trwała niespełna dwa tygodnie, do odwrotu Niemców po bitwie nad Marną.
- 04
- Kluczowe wydarzeniePoczątek bitwy o Grand Couronné4 września 1914 armia księcia Rupprechta uderzyła na wzgórza Grand Couronné przed Nancy. Francuzi generała Castelnau bronili miasta przez ponad tydzień.
- Niemcy akceptują deklarację londyńską4 września 1914 Niemcy potwierdziły, że będą przestrzegać deklaracji londyńskiej, jeśli zrobią to inne państwa, i przedstawiły swoją listę kontrabandy.
- 05
- Kluczowe wydarzeniePoczątek bitwy nad Ourcq5 września 1914 francuska 6 Armia Maunoury'ego uderzyła na flankę armii Klucka pod Meaux. Starcie pod Monthyon otworzyło wielką bitwę nad Marną.
- Niemcy docierają do ClayeNa początku września 1914 oddziały armii Klucka dotarły do Claye na wschód od Paryża. Brytyjska kronika uznała to za punkt najbliższy stolicy w tej wojnie.
- Niemcy zajmują ReimsNa początku września 1914 wojska niemieckie zajęły Reims. Okupacja miasta koronacyjnego królów Francji trwała nieco ponad tydzień.
- Niemcy opuszczają Lille5 września 1914 niemiecki oddział, który trzy dni wcześniej wkroczył do Lille, opuścił miasto. Na stałe Niemcy wrócili tu dopiero w październiku.
- Początek bitwy nad jeziorami mazurskimiNa początku września 1914 niemiecka 8 Armia Hindenburga ruszyła na rosyjską 1 Armię Rennenkampfa. Rozpoczęła się bitwa nad jeziorami mazurskimi.
- Obrona Abercorn5 września 1914 wojska z Niemieckiej Afryki Wschodniej przekroczyły granicę Rodezji Północnej. Mała załoga Abercorn obroniła się do nadejścia odsieczy.
- 09
- Kluczowe wydarzenieNiemcy wycofują się znad Marny9 września 1914 niemieckie 1 i 2 Armia rozpoczęły odwrót znad Marny. Decyzję przypieczętował wysłannik Moltkego, ppłk Hentsch. Upadł plan szybkiego zwycięstwa.
- Walki pod Karongą9 września 1914 wojska brytyjskie odparły niemiecki atak na Karongę w Niasie, dziś Malawi. Było to pierwsze poważne starcie wojny w tej części Afryki.
- 10
- Koniec bitwy nad Marną10 września 1914 Brytyjczycy i Francuzi ścigali wycofujących się Niemców. Brytyjska historiografia uznaje ten dzień za koniec bitwy nad Marną.
- Wydalenie przedstawicieli Niemiec i Austro-Węgier z EgiptuWe wrześniu 1914 władze Egiptu, pod naciskiem Brytyjczyków, wydaliły z kraju przedstawicieli dyplomatycznych i konsularnych Niemiec oraz Austro-Węgier.
- 12
- Koniec bitwy o Grand Couronné12 września 1914 zakończyła się bitwa o Grand Couronné. Niemiecka 6 Armia wycofała się spod Nancy, a Francuzi odzyskali Lunéville i Pont-à-Mousson.
- Kluczowe wydarzeniePoczątek bitwy nad Aisne12 września 1914 Brytyjczycy i Francuzi, ścigający Niemców po bitwie nad Marną, dotarli nad Aisne. Niemcy okopali się na wzgórzach za rzeką.
- 14
- Niemcy opuszczają ReimsW połowie września 1914 Niemcy wycofali się z Reims, ale okopali się na pobliskich wzgórzach. Już 14 września zaczął się ostrzał miasta, trwający cztery lata.
- Falkenhayn zastępuje Moltkego14 września 1914 załamany klęską nad Marną Helmuth von Moltke został odsunięty od dowodzenia. Kierowanie armią niemiecką przejął Erich von Falkenhayn.
- 15
- Koniec bitwy nad Aisne15 września 1914 zakończyła się według Brytyjczyków bitwa nad Aisne. Alianci nie zepchnęli Niemców ze wzgórz i obie strony zaczęły się okopywać.
- Koniec bitwy nad jeziorami mazurskimi15 września 1914 zakończyła się bitwa nad jeziorami mazurskimi. Rosyjska 1 Armia Rennenkampfa, pobita, ale nie okrążona, wycofała się z Prus Wschodnich.
- 17
- Kapitulacja Nowej Gwinei Niemieckiej17 września 1914 p.o. gubernatora Eduard Haber przyjął warunki kapitulacji Nowej Gwinei Niemieckiej. Kolonia przeszła pod okupację australijską.
- Admirał Souchon na czele floty tureckiejWe wrześniu 1914 niemiecki admirał Wilhelm Souchon przejął dowództwo floty osmańskiej. Kilka tygodni później wciągnął Turcję do wojny.
- 21
- Francuzi na krótko wkraczają do Noyon21 września 1914 wojska generała Castelnau wkroczyły do Noyon, ale nie zdołały się w nim utrzymać. Miasto pozostało w rękach Niemców aż do marca 1917.
- Kapitulacja wojsk niemieckich w Nowej Gwinei21 września 1914 w Herbertshöhe złożyły broń ostatnie oddziały niemieckie na Nowej Brytanii. Jeden niemiecki oficer ukrywał się w dżungli aż do 1919.
- 22
- Kluczowe wydarzeniePoczątek pierwszej bitwy w Pikardii22 września 1914 nowa francuska 2 Armia generała de Castelnau ruszyła do natarcia na północ od Oise. Zaczął się wyścig do morza.
- Kluczowe wydarzeniePoczątek pierwszej bitwy pod AlbertWe wrześniu 1914 Francuzi i Niemcy starli się pod Albert i Bapaume. Na wzgórzach nad Sommą powstał front, który przetrwał do bitwy nad Sommą w 1916.
- Pierwszy brytyjski nalot na Niemcy22 września 1914 lotnicy Royal Naval Air Service wystartowali z Antwerpii, by zbombardować hangary sterowców w Düsseldorfie i Kolonii. Przeszkodziła im mgła.
- 24
- Niemcy zajmują Péronne24 września 1914 wojska niemieckie ponownie zajęły Péronne nad Sommą. Miasto pozostało w ich rękach do marca 1917 roku.
- Niemcy zajmują Saint-Mihiel24 września 1914 Bawarczycy zajęli Saint-Mihiel nad Mozą, a nazajutrz fort Camp des Romains. Tak powstał występ, który Niemcy utrzymali do września 1918.
- 25
- Niemcy odbijają NoyonWedług brytyjskiej chronologii 25 września 1914 Niemcy odbili Noyon nad Oise. Front ustalił się tuż za miastem i trwał tam do marca 1917 roku.
- Koniec pierwszej bitwy pod AlbertBrytyjska chronologia zamyka pierwszą bitwę pod Albert 25 września 1914. Walki o wzgórza między Albert a Bapaume trwały jednak do końca września.
- Początek walk nad Niemnem25 września 1914 niemiecka 8 Armia zaatakowała rosyjskie pozycje nad Niemnem, między Grodnem a Kownem. Walki toczyły się m.in. w rejonie Druskienik i Grodna.
- 26
- Koniec pierwszej bitwy w Pikardii26 września 1914 zakończyła się pierwsza bitwa w Pikardii. Francuzi nie obeszli niemieckiego skrzydła, a front między Oise a Sommą zastygł w okopach.
- Niemcy zajmują Bapaume26 września 1914 wojska niemieckie zajęły Bapaume w Artois. Miasto pozostało w ich rękach do marca 1917 roku i stało się celem bitwy nad Sommą.
- 27
- Kluczowe wydarzeniePoczątek oblężenia Antwerpii27 września 1914 Niemcy rozpoczęli oblężenie Antwerpii, ostatniej twierdzy Belgii. Następnego dnia ciężkie moździerze zaczęły burzyć zewnętrzne forty.
- Kluczowe wydarzeniePoczątek pierwszej bitwy w Artois27 września 1914 wyścig do morza dotarł do Artois. Francuzi i Niemcy zaczęli walkę o Arras, Lens i wzgórza, które przez lata decydowały o losach frontu.
- 28
- Niemcy zajmują Mechelen28 września 1914, w pierwszych dniach oblężenia Antwerpii, Niemcy zajęli Mechelen, ostrzeliwane od sierpnia miasto arcybiskupów Belgii.
- Pierwsze oznaczenia na niemieckich samolotachPod koniec września 1914 odnotowano, że niemieckie samoloty noszą czarne krzyże. Znaki miały chronić lotników przed ogniem własnych żołnierzy.
październik
- 04
- Niemcy zajmują Lens i Bailleul4 października 1914 Niemcy wkroczyli do Lens, ośrodka zagłębia węglowego w Artois. Brytyjska kronika notuje też zajęcie Bailleul.
- Koniec bitwy pod Arras4 października 1914 Maud'huy rozważał odwrót spod Arras, ale Joffre go zabronił i wysłał na północ Focha. Arras ocalało, Niemcy zajęli Lens.
- 09
- Niemcy zajmują Armentières, Hazebrouck, Merville i EstairesBrytyjska kronika notuje 9 października 1914 zajęcie przez Niemców czterech miast francuskiej Flandrii. W rzeczywistości były to rajdy kawalerii.
- Niemcy zajmują MeninBrytyjska kronika notuje około 9 października 1914 zajęcie przez Niemców Menin nad Leie. Źródła belgijskie datują początek okupacji miasta na 14 października.
- Upadek ostatnich fortów Antwerpii9 października 1914 Niemcy znaleźli opuszczone forty wewnętrznego pierścienia i weszli do Antwerpii. Burmistrz podpisał w Kontich akt poddania twierdzy.
- Początek bitew pod Warszawą i Dęblinem9 października 1914 Niemcy stanęli nad Wisłą i ruszyli na Warszawę. Brytyjska chronologia datuje na ten dzień początek bitew pod Warszawą i Dęblinem.
- 10
- Kapitulacja Antwerpii10 października 1914 Antwerpia formalnie skapitulowała. Gubernator Deguise poddał się w forcie Sainte-Marie, a tysiące żołnierzy internowano w Holandii.
- Brytyjczycy odbijają Hazebrouck i EstairesBrytyjska kronika notuje 10 października 1914 odbicie Hazebrouck i Estaires. Do Hazebrouck weszła brytyjska kawaleria, Estaires wciąż było zagrożone.
- Kluczowe wydarzeniePoczątek bitwy pod La Bassée10 października 1914 brytyjski II Korpus, przerzucony znad Aisne, maszerował w stronę Béthune i La Bassée. Tak zaczęły się walki Brytyjczyków we Flandrii.
- 12
- Kluczowe wydarzeniePoczątek bitwy pod Messines12 października 1914 brytyjska kawaleria Allenby'ego zdobyła wzgórze Mont des Cats we Flandrii. Zaczęła się bitwa o grzbiet Messines na południe od Ypres.
- Koniec pierwszej bitwy w Artois12 października 1914 zakończyła się pierwsza bitwa w Artois. Francuzi utrzymali Arras, ale Lens oraz wzgórza Vimy i Lorette zostały w rękach Niemców.
- Kapitulacja Lille12 października 1914 po ciężkim bombardowaniu skapitulował francuski garnizon Lille. Dla miasta zaczęła się trwająca cztery lata niemiecka okupacja.
- Niemcy zajmują Gandawę12 października 1914 Niemcy wkroczyli do Gandawy, opuszczonej przez aliantów po walkach pod Melle. Miasto pozostało pod okupacją do listopada 1918 roku.
- 14
- Brytyjczycy zajmują Bailleul14 października 1914 brytyjski III Korpus wkroczył do Bailleul we francuskiej Flandrii. Niemcy opuścili miasto po niespełna tygodniu okupacji.
- Niemcy zajmują Brugię14 października 1914 Niemcy bez walki weszli do Brugii. Miasto stało się wkrótce stolicą niemieckiej marynarki we Flandrii i zapleczem okrętów podwodnych.
- 15
- Niemcy docierają do wybrzeża Belgii15 października 1914 Niemcy dotarli do Morza Północnego w Belgii. Wyścig do morza dobiegał końca, a Belgowie okopali się nad Yser między Nieuport a Dixmude.
- Niemcy zajmują Ostendę i Zeebrugge15 października 1914 Niemcy bez walki zajęli Ostendę i Zeebrugge. Oba porty stały się bazami okrętów podwodnych i torpedowców zagrażających żegludze.
- 18
- Brytyjskie okręty ostrzeliwują wybrzeże Belgii18 października 1914 flotylla admirała Hooda wsparła z morza Belgów nad Yser. Okręty ostrzeliwały Niemców na wybrzeżu między Nieuport a Ostendą.
- Niemcy zajmują Roeselare18–19 października 1914 Niemcy zajęli Roeselare po walce z Francuzami. Wzięli mieszkańców za partyzantów i zamordowali dziesiątki cywilów.
- 19
- Kluczowe wydarzeniePoczątek pierwszej bitwy pod Ypres19 października 1914 brytyjskie natarcie na Menin zderzyło się z nowymi korpusami niemieckimi. Tak zaczęła się pierwsza bitwa pod Ypres.
- Koniec bitwy pod WarszawąOkoło 19 października 1914 Niemcy zaczęli odchodzić spod Warszawy. Brytyjska chronologia kończy tego dnia bitwę pod Warszawą.
listopad
- 02
- Koniec bitew pod Messines i Armentières2 listopada 1914 Niemcy wyparli Francuzów z Wytschaete, a Francuzi przejęli odcinek brytyjskiej kawalerii. Kończą się bitwy pod Messines i Armentières.
- Koniec bitwy pod La Bassée2 listopada 1914 skończyła się bitwa pod La Bassée. Front między Givenchy a Fauquissart przejął od wyczerpanego II Korpusu brytyjskiego Korpus Indyjski.
- 10
- Koniec bitwy nad Yser10 listopada 1914 upadkiem Diksmuide zakończyła się bitwa nad Yser. Belgowie utrzymali skrawek swojego kraju, broniony przez cztery lata za zalaną równiną.
- Niemcy zdobywają Diksmuide10 listopada 1914 Niemcy zdobyli Diksmuide nad Yser, bronione od połowy października przez francuskich marynarzy i Belgów. Obrońcy cofnęli się za Yser.
- 11
- Kluczowe wydarzenieAtak gwardii pruskiej pod Nonne Bosschen11 listopada 1914 gwardia pruska wdarła się w linię brytyjską pod Ypres. Artylerzyści i kontratak batalionu Oxfordshire zatrzymali ostatni wielki atak Niemców.
- Rzekome zajęcie Kłajpedy przez RosjanBrytyjska chronologia notuje około 11 listopada 1914 zajęcie Kłajpedy przez Rosjan. Źródła tego nie potwierdzają. Rosjanie weszli do miasta w marcu 1915.
grudzień
- 15
- Koniec bitwy pod ŁodziąBrytyjska chronologia kończy bitwę pod Łodzią 15 grudnia 1914. Rosjanie oddali Łódź już 6 grudnia, ale w połowie miesiąca wciąż cofali się nad Bzurę i Rawkę.
- Kluczowe wydarzenieNiemiecki sterowiec u wybrzeży Anglii15 grudnia 1914 nad ujściem Humbera dostrzeżono niemiecki sterowiec. Była to pierwsza potwierdzona obecność wrogiego statku powietrznego u brzegów Anglii.
- 20
- Kluczowe wydarzeniePoczątek pierwszej bitwy w Szampanii20 grudnia 1914 francuska 4 Armia uderzyła na niemieckie okopy w Szampanii. Zaczęła się pierwsza wielka ofensywa przeciw umocnionym liniom na zachodzie.
- Kluczowe wydarzenieObrona Givenchy20 grudnia 1914 Niemcy wysadzili miny pod okopami Korpusu Indyjskiego pod Givenchy i przełamali jego linię. Wieś odbili wieczorem żołnierze z Manchesteru.
- 25
- Nalot na Cuxhaven25 grudnia 1914 siedem brytyjskich wodnosamolotów wystartowało z okrętów u Helgolandu, by zbombardować hangary zeppelinów. Celu nie odnalazły.
- Rozejm bożonarodzeniowyW Boże Narodzenie 1914 na części frontu zachodniego żołnierze sami przerwali walkę, wyszli z okopów, wymieniali prezenty i chowali poległych.
1915
styczeń
luty
- 04
- Początek zimowej bitwy na MazurachBrytyjska chronologia notuje 4 lutego 1915 początek zimowej bitwy na Mazurach. Niemcy kończyli wtedy koncentrację, a natarcie ruszyło 7 lutego.
- Niemcy ogłaszają strefę wojenną wokół Wysp Brytyjskich4 lutego 1915 Niemcy ogłosili wody wokół Wysp Brytyjskich strefą wojenną. Od 18 lutego U-Booty miały niszczyć tam statki handlowe nieprzyjaciela.
- 22
- Koniec zimowej bitwy na Mazurach22 lutego 1915 Niemcy ogłosili koniec zimowej bitwy na Mazurach. Rosyjska 10 Armia opuściła Prusy Wschodnie, ale większość jej korpusów uniknęła okrążenia.
- Początek bitwy pod Przasnyszem22 lutego 1915 niemieckie dywizje zaczęły okrążać Przasnysz na północnym Mazowszu, a Rosjanie skierowali na ich flankę świeże korpusy syberyjskie.
marzec
- 21
- Niemcy odbijają Kłajpedę21 marca 1915 Niemcy po walkach ulicznych wyparli Rosjan z Kłajpedy. W pościgu, wspieranym przez okręty, wzięli pod Połągą około 500 jeńców.
- Pierwszy nalot sterowców na ParyżW nocy z 20 na 21 marca 1915 dwa niemieckie sterowce zbombardowały Paryż i przedmieścia. Uszkodzony ogniem z ziemi Z X rozbił się w drodze powrotnej.
kwiecień
- 14
- Niemcy oskarżają Francuzów o użycie gazu14 kwietnia 1915 niemiecki komunikat zarzucił Francuzom użycie pod Verdun min z „duszącym” gazem. Takich oskarżeń było w tych dniach więcej.
- Japonia ujawnia niemieckie sondaże pokojoweWedług brytyjskiej chronologii 14 kwietnia 1915 Japonia powiadomiła Londyn o niemieckich próbach nakłonienia jej do odrębnego pokoju.
- 22
- Kluczowe wydarzeniePoczątek drugiej bitwy pod Ypres22 kwietnia 1915 Niemcy wypuścili pod Ypres chmurę chloru. Francuskie dywizje poszły w rozsypkę, a na północ od miasta otworzyła się kilkukilometrowa wyrwa.
- Kluczowe wydarzeniePoczątek bitwy o grzbiet GravenstafelW nocy z 22 na 23 kwietnia 1915 Kanadyjczycy kontratakowali pod Ypres, by zamknąć wyrwę po ataku gazowym. Z 1500 ludzi w szarży na las zostało niespełna 500.
maj
- 01
- Kluczowe wydarzeniePoczątek bitwy pod Gorlicami1 maja 1915 działa niemieckie i austro-węgierskie zaczęły ostrzał Rosjan pod Gorlicami, a 2 maja ruszyło natarcie armii Mackensena, które przełamało front.
- Storpedowanie tankowca Gulflight1 maja 1915 U-30 storpedował u wysp Scilly amerykański tankowiec Gulflight. Statek nie zatonął, ale dwóch marynarzy utonęło, a kapitan zmarł na serce.
- 08
- Kluczowe wydarzeniePoczątek bitwy o grzbiet Frezenberg8 maja 1915 Niemcy po huraganowym ostrzale przerwali brytyjski front na grzbiecie Frezenberg pod Ypres. Wyrwę zamknęły w nocy ostatnie odwody.
- Początek bitwy pod Sanokiem i Rzeszowem8 maja 1915 Rosjanie, wyparci znad Wisłoki, próbowali zatrzymać pościg państw centralnych nad Wisłokiem. Mieli ginąć na pozycjach, ale nie cofać się.
- 09
- Kluczowe wydarzenieBrytyjczycy atakują grzbiet Aubers9 maja 1915 brytyjska 1 Armia uderzyła na grzbiet Aubers, by wesprzeć Francuzów w Artois. Ogień karabinów maszynowych zatrzymał natarcie w ziemi niczyjej.
- Kluczowe wydarzeniePoczątek drugiej bitwy w Artois9 maja 1915 francuska 10 Armia uderzyła pod Arras. Korpus Pétaina w dwie godziny dotarł na grzbiet Vimy, ale bez odwodów nie zdołał go utrzymać.
- Wilson o zatopieniu LusitaniiPo zatopieniu Lusitanii prezydent Wilson długo milczał. 10 maja 1915 w Filadelfii powiedział, że człowiek może być „zbyt dumny, by walczyć”.
- 13
- Koniec bitwy o grzbiet Frezenberg13 maja 1915 Niemcy po raz ostatni uderzyli pod Ypres w bitwie o grzbiet Frezenberg. Spieszona kawaleria i piechota brytyjska utrzymały front.
- Zatopienie pancernika GoliathW nocy 12/13 maja 1915 turecki niszczyciel Muavenet-i Milliye zakradł się w głąb Dardaneli i storpedował brytyjski pancernik Goliath. Zginęło około 570 ludzi.
- 14
- Państwa centralne zdobywają JarosławW połowie maja 1915 niemiecka Gwardia i austro-węgierski VI Korpus zdobyły rosyjski przyczółek w Jarosławiu i stanęły nad Sanem. Miasto ucierpiało od ostrzału.
- Koniec bitwy pod Sanokiem i RzeszowemW połowie maja 1915 Rosjanie wycofali się z Galicji Zachodniej za San. Państwa centralne zajęły Sanok i Rzeszów i wzięły 130–140 tysięcy jeńców.
- 24
- Kluczowe wydarzenieNiemiecki atak gazowy pod Bellewaarde24 maja 1915 o świcie Niemcy wypuścili pod Ypres chlor na odcinku około 7 km. Zdobyli Mouse Trap Farm i część grzbietu Bellewaarde, ale nie przełamali frontu.
- Początek walk o odbicie Przemyśla24 maja 1915 armia Mackensena uderzyła pod Radymnem, by odciąć Przemyśl od wschodu. Rosjanie stracili Radymno, a tysiące ich żołnierzy poszły do niewoli.
- Początek bitwy nad Stryjem24 maja 1915 Armia Południowa zaczęła ostrzał rosyjskich pozycji przed Stryjem. Linsingen skupił siły do jednego uderzenia, ale piechota utknęła w zasiekach.
- Niemcy zrywają stosunki z Włochami24 maja 1915 Niemcy zerwały stosunki dyplomatyczne z Włochami, które wypowiedziały wojnę Austro-Węgrom. Wojny między sobą Berlin i Rzym jednak nie wszczęły.
- 25
- Koniec drugiej bitwy pod Ypres25 maja 1915 wygasła druga bitwa pod Ypres. Po pięciu tygodniach walk i atakach gazowych Niemcy zmniejszyli łuk Ypres, ale nie zdobyli miasta.
- Koniec bitwy pod Festubert25 maja 1915 londyńska 47 Dywizja zdobyła pod Festubert niemiecki okop, a French postanowił przerwać ofensywę. Dziesięć dni walk kosztowało 16,6 tys. ludzi.
czerwiec
- 03
- Państwa centralne odbijają Przemyśl3 czerwca 1915 nad ranem wojska niemieckie i austro-węgierskie weszły do opuszczonego przez Rosjan Przemyśla. Rosyjskie rządy w mieście trwały 73 dni.
- Koniec bitew pod Stryjem i DrohobyczemDo 3 czerwca 1915 Rosjanie wycofali się spod Stryja i Drohobycza w stronę Dniestru. Zagłębie naftowe było wolne, ale nad rzeką trzymali jeszcze przyczółek.
- 11
- Koniec bitwy o PrzemyślBrytyjska chronologia zamyka bitwę o Przemyśl 11 czerwca 1915. Po upadku twierdzy front stanął pod Mościskami, a Mackensen szykował uderzenie na Lwów.
- Koniec bitwy nad Stryjem11 czerwca 1915 Armia Południowa, odparta wcześniej za Dniestr, znów nacierała pod Żydaczowem. Brytyjska chronologia zamyka tego dnia bitwę nad Stryjem.
lipiec
- 13
- Początek wielkiej ofensywy państw centralnych na wschodzie13 lipca 1915 Niemcy uderzyli znad Prus Wschodnich w stronę Narwi. Zaczęła się ofensywa, która miała wyprzeć Rosjan z Królestwa Polskiego.
- Początek bitwy nad Narwią i Biebrzą13 lipca 1915 armie Gallwitza i Scholtza zaatakowały rosyjski front między Wisłą a Biebrzą. Celem były przeprawy przez Narew i drogi na tyły Warszawy.
- Początek drugiej bitwy pod Przasnyszem13 lipca 1915 po kilkugodzinnym ostrzale z około 800 dział grupa armijna Gallwitza przełamała pod Przasnyszem główną linię obrony rosyjskiej 1 Armii.
- Początek bitew pod Masłomęczem i Grabowcem13 lipca 1915 niemiecka Armia Bugu zajęła pozycje wyjściowe między Hrubieszowem a Grabowcem. Natarcie na rosyjską 13 Armię ruszyło 15 lipca.
- 17
- Bitwa pod Siennem17 lipca 1915 śląska landwehra Woyrscha przełamała rosyjski front pod Siennem na zachodnim brzegu Wisły. Rosjanie zaczęli się cofać ku Iwangrodowi.
- Koniec drugiej bitwy pod PrzasnyszemDo 17 lipca 1915 Niemcy zepchnęli rosyjską 1 Armię spod Przasnysza i Ciechanowa o około 30 km, na umocnione przedmościa nad Narwią.
- 18
- Koniec bitew pod Masłomęczem i Grabowcem18 lipca 1915 rosyjska 13 Armia wciąż odpierała pod Hrubieszowem i Grabowcem natarcie Armii Bugu. W nocy cofnęła się, bo pod Krasnymstawem pękł front.
- Koniec bitwy pod Krasnymstawem18 lipca 1915 Niemcy umocnili się w Krasnymstawie i za Wieprzem, mimo kontrataków rosyjskiej gwardii. W nocy Rosjanie cofnęli się bliżej kolei Lublin – Chełm.
- 20
- Kluczowe wydarzeniePoczątek bitwy o Le Linge20 lipca 1915 francuscy strzelcy alpejscy zaatakowali niemieckie pozycje na grzbiecie Linge w Wogezach. Pierwszy szturm załamał się w ogniu z bunkrów.
- Początek drugiej bitwy pod Iwangrodem20 lipca 1915 wojska Woyrscha uderzyły na ostatnią rosyjską pozycję polową przed twierdzą Iwangród (Dęblin). Austro-Węgrzy weszli do Radomia.
- 30
- Koniec bitew pod Hrubieszowem i Wojsławicami30 lipca 1915 rosyjska 13 Armia zaczęła odwrót spod Hrubieszowa. Armia Bugu po dwunastu dniach walk doszła pod Strzelce i Leszczany.
- Koniec bitwy pod Biskupicami30 lipca 1915 Rosjanie po klęsce pod Biskupicami cofnęli się na całym froncie między Wisłą a Bugiem. Austro-Węgrzy wkroczyli do Lublina.
- Początek bitwy pod Kupiszkami30 lipca 1915 rosyjska 5 Armia uderzyła pod Kupiszkami na Litwie w lukę między korpusami kawalerii Armii Niemna, które miały ruszyć na Wilno i Dyneburg.
sierpień
wrzesień
- 09
- Początek bitwy pod Dźwińskiem9 września 1915 prawe skrzydło niemieckiej Armii Niemna ruszyło na Dźwińsk, by wyjść nad Dźwinę i osłonić od północy natarcie na Wilno.
- Początek bitwy pod Wilnem9 września 1915 niemiecka 10 Armia uderzyła na północ od Wilna, w lukę między dwiema armiami rosyjskimi. W wyrwę weszła kawaleria generała Garniera.
- Konwencja graniczna w DidimotichoWe wrześniu 1915 Turcja zgodziła się oddać Bułgarii Didimoticho i dolinę Maricy z koleją do Dedeagacz. Na Zachód docierały wieści o nowej granicy.
- USA żądają odwołania ambasadora Dumby9 września 1915 USA zażądały odwołania ambasadora Austro-Węgier Konstantina Dumby, który proponował wywołanie strajków w amerykańskich fabrykach amunicji.
- 25
- Kluczowe wydarzeniePoczątek bitwy pod Loos25 września 1915 Brytyjczycy uderzyli pod Loos za chmurą chloru. Zdobyli wieś, wzgórze 70 i Redutę Hohenzollernów, ale odwody stały za daleko.
- Kluczowe wydarzeniePoczątek trzeciej bitwy w Artois25 września 1915 francuska 10 Armia znowu uderzyła na wzgórza Vimy. Lewe skrzydło dotarło do Souchez, ale na reszcie frontu natarcie się załamało.
- Kluczowe wydarzeniePoczątek drugiej bitwy w Szampanii25 września 1915 dwie armie francuskie uderzyły w Szampanii. Zdobyły pierwszą linię Niemców i 14 tysięcy jeńców, ale druga pozycja zatrzymała natarcie.
październik
listopad
- 01
- Zdobycie Kragujevca1 listopada 1915 Niemcy i Austriacy weszli do Kragujevca. Serbowie opuścili miasto bez walki, a dzień wcześniej wysadzili w powietrze jedyny arsenał kraju.
- Koniec bitwy pod Dźwińskiem1 listopada 1915 wygasło niemieckie natarcie na Dźwińsk. Rosjanie utrzymali miasto i przedmościa na Dźwinie, a front zastygł na niej na ponad dwa lata.
- 06
- Koniec drugiej bitwy w Szampanii6 listopada 1915 wygasły ostatnie walki drugiej bitwy w Szampanii. Niemieckie kontrataki odebrały Francuzom szczyt Butte de Tahure i wzgórze 199 pod Massiges.
- Atak okrętu podwodnego na As-Sallum6 listopada 1915 niemiecki okręt podwodny U-35 zatopił w zatoce As-Sallum egipski kuter straży przybrzeżnej Abbas i uszkodził Nur al-Bahr.
- Zdobycie góry BanyoO świcie 6 listopada 1915 Nigeryjczycy gen. Cunliffe'a weszli na szczyt góry Banyo w Kamerunie. Niemiecka załoga uciekła nocą w burzy, ale większość wyłapano.
grudzień
1916
styczeń
- 13
- Wojska osmańskie w KermanszahuW styczniu 1916 w Kermanszahu stanęły bataliony osmańskie. Miasto nie zostało zdobyte, lecz było ośrodkiem perskich nacjonalistów sprzymierzonych z Niemcami.
- Rosjanie zajmują Kangawar13 stycznia 1916 korpus Baratowa po ciężkiej walce zdobył Kangawar w zachodniej Persji. Rozbił oddziały Kanitza i wspierający je batalion turecki.
luty
- 21
- Kluczowe wydarzeniePoczątek bitwy pod Verdun21 lutego 1916 ponad 1200 niemieckich dział otworzyło ogień na francuskie pozycje pod Verdun. Zaczęła się bitwa, która trwała do grudnia 1916 roku.
- Zestrzelenie sterowca LZ 77Wieczorem 21 lutego 1916 francuskie działo przeciwlotnicze zestrzeliło pod Revigny sterowiec LZ 77, lecący na tyły Verdun. Nikt z załogi nie przeżył.
- Spór w Kongresie o uzbrojone statki handlowePod koniec lutego 1916 Berlin podtrzymał, że uzbrojone statki Ententy to krążowniki pomocnicze. W Kongresie USA narastał bunt przeciw linii Wilsona.
marzec
- 15
- Austro-Węgry zrywają stosunki z Portugalią15 marca 1916, sześć dni po niemieckim wypowiedzeniu wojny, Austro-Węgry zerwały stosunki dyplomatyczne z Portugalią. Ich poseł opuścił Lizbonę.
- Kluczowe wydarzenieAustro-Węgry w stanie wojny z Portugalią15 marca 1916 Austro-Węgry poszły za Niemcami i zerwały z Portugalią. Odtąd oba kraje były w stanie wojny, choć według źródeł z epoki bez osobnej deklaracji.
- Eduard von Capelle sekretarzem marynarki15 marca 1916 ogłoszono w Berlinie, że następcą Tirpitza w Urzędzie Marynarki Rzeszy zostaje admirał Eduard von Capelle, jego wieloletni współpracownik.
kwiecień
- 20
- Zatopienie statku Aud20 kwietnia 1916 statek Libau, udający norweski Aud, przywiózł broń dla irlandzkich powstańców. Brytyjczycy go przechwycili, a 22 kwietnia załoga go zatopiła.
- Aresztowanie Rogera Casementa21 kwietnia 1916 niemiecki U-19 wysadził Rogera Casementa na irlandzkiej plaży Banna Strand. Kilka godzin później zatrzymała go policja.
maj
czerwiec
- 02
- Początek bitwy o Mount Sorrel2 czerwca 1916 Wirtemberczycy po huraganowym ostrzale zdobyli wzgórza Mount Sorrel i Tor Top pod Ypres. Zginął gen. Mercer, dowódca 3 Dywizji Kanadyjskiej.
- Niemcy zdobywają fort Vaux2 czerwca 1916 Niemcy wdarli się do fortu Vaux pod Verdun. Załoga majora Raynala broniła się w podziemiach do 7 czerwca, aż skończyła się woda.
- 30
- Francuzi odbijają Thiaumont30 czerwca 1916 francuski 248 Pułk Piechoty zaatakował ruiny umocnienia Thiaumont pod Verdun. Źródła różnią się co do tego, czy je zdobył i na jak długo.
- Koniec bitwy nad StrypąBrytyjska chronologia kończy bitwę nad Strypą 30 czerwca 1916. Bothmer obronił górną Strypę, a ostatni duży atak Szczerbaczowa załamał się już 21 czerwca.
lipiec
- 01
- Kluczowe wydarzeniePierwszy dzień bitwy nad Sommą1 lipca 1916 Brytyjczycy i Francuzi uderzyli nad Sommą. Francuzi i prawe skrzydło brytyjskie odnieśli sukces, ale armia brytyjska straciła 57 tysięcy ludzi.
- Kluczowe wydarzenieWybuch miny Lochnagar1 lipca 1916 o 7.28 pod La Boisselle wybuchła mina Lochnagar, największa dotąd na froncie zachodnim. Lej przetrwał, ale atak 34 Dywizji się załamał.
- 19
- Kluczowe wydarzenieAtak pod FromellesWieczorem 19 lipca 1916 Brytyjczycy i Australijczycy zaatakowali pod Fromelles. Do rana 5 Dywizja Australijska straciła 5533 ludzi i nie utrzymała nic.
- Osmańska ofensywa przez Synaj19 lipca 1916 brytyjski lotnik wykrył na Synaju kolumny Kressa von Kressensteina. Turcy i Niemcy szli na Romani, by dostać Kanał Sueski w zasięg dział.
sierpień
- 28
- Kluczowe wydarzenieNiemcy wypowiadają wojnę Rumunii28 sierpnia 1916 Niemcy wypowiedziały wojnę Rumunii, dzień po jej wystąpieniu przeciw Austro-Węgrom. Zaskoczenie w Pszczynie kosztowało Falkenhayna stanowisko.
- Kluczowe wydarzenieWłochy wypowiadają wojnę Niemcom27 sierpnia 1916 Sonnino przekazał przez rząd Szwajcarii deklarację, że od 28 sierpnia Włochy uważają się za będące w stanie wojny z Niemcami.
wrzesień
- 03
- Kluczowe wydarzeniePoczątek bitwy pod Guillemont3 września 1916 Brytyjczycy i Irlandczycy w niespełna trzy godziny zdobyli nad Sommą Guillemont, o które od końca lipca walczono bez skutku.
- Koniec bitwy o las Delville3 września 1916 skończyła się według brytyjskiego nazewnictwa bitwa o las Delville. Natarcie na wschodni skraj lasu, wsparte atakiem na Ginchy, się nie udało.
- Koniec bitwy o grzbiet Pozières3 września 1916 Australijczycy po raz ostatni zaatakowali farmę Mouquet. Zajęli ją na kilka godzin, ale utrzymali tylko odcinek okopu na grzbiecie.
- 26
- Kluczowe wydarzeniePoczątek bitwy o grzbiet Thiepval26 września 1916 Armia Rezerwowa uderzyła nad Sommą na grzbiet Thiepval. 18 Dywizja wdarła się do wsi Thiepval, a 11 Dywizja zdobyła wreszcie farmę Mouquet.
- Początek bitwy pod Sybinem26 września 1916 niemiecka 9 Armia uderzyła na Rumunów pod Sybinem, a Alpenkorps zszedł z gór na drogę w przełęczy Czerwonej Wieży na tyłach Rumunów.
- 28
- Koniec bitwy pod Morval28 września 1916 wygasła bitwa pod Morval. Brytyjczycy utrzymali zdobyte wsie i przekazywali Francuzom część frontu, ale na dalsze natarcie zabrakło sił.
- Koniec bitwy o grzbiet Thiepval28 września 1916 Brytyjczycy wdarli się do reduty Schwaben nad Thiepval. Część reduty Niemcy utrzymali jednak aż do połowy października.
październik
- 01
- Kluczowe wydarzeniePoczątek bitwy o grzbiety Le Transloy1 października 1916 brytyjska 4 Armia ruszyła nad Sommą na Eaucourt l’Abbaye i linię Flers. Pomogły czołgi i Nowozelandczycy, a nazajutrz zaczęło padać.
- Kluczowe wydarzeniePoczątek bitwy o wzgórza nad Ancre1 października 1916 Kanadyjczycy uderzyli nad Sommą na okop Regina za grzbietem Thiepval. Nieprzecięte zasieki i piechota morska odparły prawie całe natarcie.
listopad
- 11
- Koniec bitwy o wzgórza nad AncreW nocy z 10 na 11 listopada 1916 Kanadyjczycy z 4 Dywizji zdobyli resztę okopu Regina. Po sześciu tygodniach cały grzbiet Thiepval był w rękach brytyjskich.
- Brytyjczycy zajmują Sziraz11 listopada 1916 kolumna Percy'ego Sykesa po marszu z Isfahanu wkroczyła do Szirazu, rok po tym, jak proniemieccy żandarmi wyrzucili stąd Brytyjczyków.
- 13
- Kluczowe wydarzenieZdobycie Beaumont-Hamel13 listopada 1916 we mgle Szkoci z 51 Dywizji zdobyli Beaumont-Hamel, przed którym 1 lipca wykrwawili się Nowofundlandczycy. Pod Serre atak znów się załamał.
- Państwa centralne odbijają Orszowę13 listopada 1916, po trzech dniach walk ulicznych, Rumuni opuścili Orszowę nad Dunajem i cofnęli się za Cernę. Miasto wróciło do Austro-Węgier.
- 18
- Kluczowe wydarzenieKoniec bitwy nad Sommą18 listopada 1916, w pierwszej śnieżycy zimy, Brytyjczycy po raz ostatni zaatakowali nad Ancre. Po czterech i pół miesiącach skończyła się bitwa nad Sommą.
- Koniec bitwy nad Ancre18 listopada 1916 w pierwszej śnieżycy Kanadyjczycy i Brytyjczycy zaatakowali nad Ancre okop Desire i Grandcourt. Pod Serre atak znów się nie powiódł.
- 22
- Dymisja Jagowa22 listopada 1916 z kierownictwa niemieckiej dyplomacji odszedł Gottlieb von Jagow. Oficjalnie chodziło o zdrowie, w istocie o spór o wojnę podwodną.
- Zimmermann ministrem spraw zagranicznych22 listopada 1916 niemiecką dyplomacją pokierował Arthur Zimmermann z Olecka, pierwszy w historii mieszczanin na czele Urzędu Spraw Zagranicznych Rzeszy.
- 23
- Kluczowe wydarzenieRząd tymczasowy wypowiada wojnę Niemcom i Bułgarii23 listopada 1916 rząd Obrony Narodowej Wenizelosa w Salonikach wypowiedział wojnę Niemcom i Bułgarii. Grecja miała odtąd dwa rządy: walczący i neutralny.
- Mackensen przekracza Dunaj23 listopada 1916 we mgle wojska niemieckie, bułgarskie i austro-węgierskie przeprawiły się przez Dunaj spod Swisztowa pod Zimnicea i ruszyły na Bukareszt.
grudzień
1917
styczeń
- 11
- Nota państw centralnych o odpowiedzialności za wojnę11 stycznia 1917 Niemcy i Austro-Węgry odpowiedziały w notach do neutralnych na odmowę Ententy. Winą za dalszą wojnę obarczyły przeciwników.
- Niemiecko-turecki traktat w Berlinie11 stycznia 1917 Niemcy i Turcja podpisały w Berlinie pakiet dziesięciu umów prawnych. Oparte na równości stron, miały zastąpić zniesione kapitulacje.
luty
- 01
- Początek nieograniczonej wojny podwodnej1 lutego 1917 niemieckie okręty podwodne zaczęły zatapiać bez ostrzeżenia statki wokół Wysp Brytyjskich. Neutralni armatorzy zatrzymali swoje statki w portach.
- Norwegia zmienia przepisy o okrętach podwodnychNa progu nieograniczonej wojny podwodnej Norwegia złagodziła zakaz wpływania obcych okrętów podwodnych na swoje wody. Była to cena ugody z Niemcami.
marzec
- 14
- Początek głównego odwrotu na Linię Hindenburga14 marca 1917 Brytyjczycy zauważyli, że Niemcy opuszczają okopy w lesie Saint-Pierre-Vaast. Zaczynał się główny odwrót na Linię Hindenburga.
- Chiny zrywają stosunki z Niemcami14 marca 1917 Chiny zerwały stosunki dyplomatyczne z Niemcami w proteście przeciw wojnie podwodnej. Niemiecki poseł Paul von Hintze dostał paszporty.
- 17
- Brytyjczycy zajmują Bapaume17 marca 1917 Australijczycy weszli do płonącego Bapaume, celu bitwy nad Sommą. Niemcy oddali miasto bez walki, cofając się na Linię Hindenburga.
- Francuzi zajmują Roye17 marca 1917 francuska straż przednia weszła do zrujnowanego przez Niemców Roye. Na żołnierzy czekało około 800 mieszkańców, których okupant nie wywiózł.
kwiecień
- 09
- Kluczowe wydarzeniePoczątek bitwy pod Arras (1917)9 kwietnia 1917, w Poniedziałek Wielkanocny, Brytyjczycy i Kanadyjczycy uderzyli pod Arras. W jeden dzień posunęli się o 5 km i wzięli tysiące jeńców.
- Kluczowe wydarzenieSzturm na grzbiet Vimy9 kwietnia 1917 w śnieżycy cztery dywizje kanadyjskie ruszyły na grzbiet Vimy. Do wieczora zdobyły niemal cały grzbiet, poza najwyższym wzgórzem 145.
- 16
- Kluczowe wydarzeniePoczątek ofensywy Nivelle'a16 kwietnia 1917 o szóstej rano Francuzi ruszyli na Chemin des Dames. Mieli przełamać front w dwa dni, a wieczorem utknęli pod grzbietem wśród wraków czołgów.
- Lenin wraca do Piotrogrodu16 kwietnia 1917 Lenin przyjechał na Dworzec Fiński w Piotrogrodzie. Przez Niemcy jechał za zgodą Berlina w wagonie zwanym „zaplombowanym”.
maj
- 03
- Kluczowe wydarzeniePoczątek trzeciej bitwy nad Scarpe3 maja 1917 o 3.45, jeszcze po ciemku, trzy armie brytyjskie znów uderzyły pod Arras. Prawie wszędzie poniosły klęskę. Sukces mieli tylko Kanadyjczycy.
- Kluczowe wydarzeniePoczątek bitwy pod Bullecourt3 maja 1917 Australijczycy wdarli się w Linię Hindenburga na wschód od Bullecourt. 6 Brygada utrzymała wyłom, ale atak brytyjskiej 62 Dywizji na wieś zawiódł.
- 04
- Francuzi odbijają Craonne4 maja 1917 wieczorem francuska 36 Dywizja zdobyła ruiny Craonne i wdarła się na płaskowyż Californie. Był to jeden z ostatnich sukcesów ofensywy Nivelle'a.
- Koniec trzeciej bitwy nad Scarpe4 maja 1917 Brytyjczycy wycofali ostatnie oddziały z nieudanego natarcia nad Scarpe. W Paryżu Haig uzgodnił z Francuzami, że czas przełamania frontu minął.
- 17
- Koniec bitwy pod Bullecourt17 maja 1917 Londyńczycy z 58 Dywizji zdobyli ostatni skrawek ruin Bullecourt. Dwutygodniowy bój kosztował Australijczyków i Brytyjczyków ponad 14 tys. ludzi.
- Honduras zrywa stosunki z Niemcami17 maja 1917 prezydent Hondurasu Francisco Bertrand dekretem zerwał stosunki z Niemcami i ogłosił stan oblężenia. Kraj zaoferował USA współpracę.
czerwiec
lipiec
- 19
- Rezolucja pokojowa Reichstagu19 lipca 1917 Reichstag głosami socjaldemokratów, Centrum i postępowców wezwał do pokoju porozumienia bez wymuszonych nabytków terytorialnych.
- Początek kontrofensywy w Galicji Wschodniej19 lipca 1917 Niemcy uderzyli pod Złoczowem na rosyjską 11 Armię. W kilka godzin przeszli wszystkie jej linie, a rosyjscy żołnierze zaczęli uciekać.
- 22
- Początek bitwy pod Mărăști22 lipca 1917 artyleria rumuńskiej 2 Armii Averescu otworzyła ogień na niemieckie pozycje w krainie Vrancea. Była to pierwsza od pół roku ofensywa Rumunów.
- Kluczowe wydarzenieSyjam wypowiada wojnę Niemcom i Austro-Węgrom22 lipca 1917 król Vajiravudh wypowiedział wojnę Niemcom i Austro-Węgrom. O świcie Syjamczycy internowali Niemców i zajęli dziewięć niemieckich statków.
- Kluczowe wydarzenieAresztowanie PiłsudskiegoW nocy z 21 na 22 lipca 1917 Niemcy aresztowali w Warszawie Józefa Piłsudskiego i Kazimierza Sosnkowskiego. Komendant trafił na ponad rok do Magdeburga.
sierpień
- 01
- Koniec bitwy pod Mărăști1 sierpnia 1917 Averescu przerwał nieudane szturmy na górę Măgura Cașinului. Bitwa pod Mărăști się skończyła, a Rumuni szykowali się do obrony.
- Nota pokojowa Benedykta XVW nocie datowanej 1 sierpnia 1917 Benedykt XV zaproponował rozbrojenie, arbitraż i zwrot zajętych ziem. Wojnę nazwał „bezużyteczną rzezią”.
- 02
- Koniec bitwy o grzbiet Pilckem2 sierpnia 1917 ulewy zatrzymały pierwsze natarcie spod Ypres. Gough odłożył kolejne ataki, a straty Brytyjczyków przekroczyły 30 tysięcy ludzi.
- Bunt w niemieckiej flocie2 sierpnia 1917 około 600 marynarzy pancernika Prinzregent Luitpold zeszło samowolnie na ląd w Wilhelmshaven, żądając uwolnienia aresztowanych kolegów.
wrzesień
- 03
- Koniec bitwy pod Mărășești3 września 1917 Eben i Grigorescu kazali przerwać natarcia i okopać się. Tego wieczoru pod Muncelu zginęła Ecaterina Teodoroiu, bohaterka spod Jiu.
- Niemcy zdobywają Rygę3 września 1917 wojska Hutiera weszły do opuszczonej przez Rosjan Rygi. Niemcy bałtyccy witali je kwiatami, a w Piotrogrodzie zaczęto się bać marszu na stolicę.
- Nalot na ChathamW nocy 3 września 1917 Gothy zbombardowały Chatham. Dwie bomby trafiły w salę koszar marynarki, w której spało kilkuset ludzi. Zginęło około 130 marynarzy.
- 05
- Koniec bitwy o Rygę5 września 1917 walki pod Rygą wygasły. Rosyjska 12 Armia uszła z okrążenia na pozycje pod Kiesią, a Ludendorff zatrzymał 8 Armię i odesłał część dywizji.
- Egzekucja Reichpietscha i Köbisa5 września 1917 na poligonie Wahn pod Kolonią rozstrzelano marynarzy Maxa Reichpietscha i Albina Köbisa, przywódców ruchu pokojowego we flocie.
- 12
- Koniec jedenastej bitwy nad Isonzo12 września 1917 ostatni wielki szturm Włochów na Monte San Gabriele załamał się. Tego dnia Austriacy dostali rozkazy do wspólnej z Niemcami ofensywy.
- Kluczowe wydarzeniePatent o Radzie Regencyjnej12 września 1917 Niemcy i Austro-Węgry wydały patent, który oddawał władzę w Królestwie Polskim trzyosobowej Radzie Regencyjnej. Pod ścisłą kontrolą okupantów.
- 21
- Afera Bernstorffa21 września 1917 Lansing ujawnił depeszę, w której ambasador Bernstorff prosił Berlin o 50 tysięcy dolarów na wpływanie na Kongres. Waszyngton wrzał.
- Kostaryka zrywa stosunki z Niemcami21 września 1917 nieuznawany przez Waszyngton rząd Federica Tinoca zerwał stosunki z Niemcami. Liczył, że zjedna sobie w ten sposób Wilsona.
październik
- 15
- Powołanie Rady Regencyjnej15 października 1917 Berlin i Wiedeń zatwierdziły regentów Królestwa Polskiego. Zostali nimi arcybiskup Kakowski, książę Lubomirski i Józef Ostrowski.
- Kluczowe wydarzenieEgzekucja Maty Hari15 października 1917 w Vincennes rozstrzelano Matę Hari, holenderską tancerkę skazaną za szpiegostwo na rzecz Niemiec. Dowody jej winy do dziś budzą spory.
- 26
- Kluczowe wydarzenieBrazylia wypowiada wojnę Niemcom26 października 1917 brazylijski Kongres uznał, że Niemcy narzuciły Brazylii stan wojny. Bezpośrednim powodem było zatopienie parowca Macau.
- Kluczowe wydarzeniePoczątek drugiej bitwy pod Passchendaele26 października 1917 Kanadyjczycy w deszczu uderzyli na grzbiet Passchendaele. Po ciężkiej walce zdobyli odnogę Bellevue, o którą rozbili się Nowozelandczycy.
listopad
- 01
- Koniec bitwy pod La MalmaisonW nocy z 1 na 2 listopada 1917 Niemcy po cichu opuścili grzbiet Chemin des Dames i wycofali się za Ailette. Rano Francuzi weszli na puste okopy aż po Craonne.
- Hertling kanclerzem Rzeszy1 listopada 1917 cesarz zwolnił Georga Michaelisa i mianował kanclerzem Rzeszy 74-letniego premiera Bawarii Georga von Hertlinga, polityka Centrum.
grudzień
- 03
- Koniec bitwy pod Cambrai3 grudnia 1917 Niemcy zdobyli La Vacquerie i zakole kanału pod Marcoing, a Haig nakazał oddać występ z lasem Bourlon i cofnąć się na grzbiet Flesquières.
- Początek rokowań rozejmowych w Brześciu3 grudnia 1917 w Brześciu Litewskim delegacja bolszewicka Adolfa Ioffego zasiadła do rokowań o rozejm z wojskowymi państw centralnych pod wodzą gen. Hoffmanna.
- 15
- Kluczowe wydarzenieRozejm w Brześciu Litewskim15 grudnia 1917 w Brześciu Litewskim Rosja Sowiecka i państwa centralne podpisały rozejm na froncie od Bałtyku po Morze Czarne. Rosja w praktyce wyszła z wojny.
- Koniec drugiej ofensywnej bitwy pod Verdun15 grudnia 1917 skończyła się według francuskiego nazewnictwa druga ofensywna bitwa pod Verdun. Jesienią walczono już tylko o pozycje na prawym brzegu Mozy.
1918
styczeń
- 30
- Wznowienie rokowań w Brześciu30 stycznia 1918 w Brześciu wznowiono rokowania pokojowe. Trocki przywiózł delegatów radzieckiej Ukrainy i zakwestionował prawo kijowskiej Rady do rozmów.
- Łotewska Tymczasowa Rada Narodowa za niepodległością30 stycznia 1918 Łotewska Tymczasowa Rada Narodowa uchwaliła w Piotrogrodzie, że Łotwa ma być niepodległą republiką. Państwa jeszcze nie proklamowała.
luty
- 24
- Niemcy zajmują Dorpat24 lutego 1918 Niemcy weszli bez walki do Dorpatu (Tartu), uniwersyteckiego miasta Inflant. Tego dnia Estończycy ogłosili w Tallinnie niepodległość.
- Estonia ogłasza niepodległość24 lutego 1918, gdy uciekali bolszewicy, a nadciągali Niemcy, estoński Komitet Ocalenia ogłosił w Tallinnie manifest proklamujący Republikę Estońską.
- 25
- Niemcy zajmują Rewel i Psków25 lutego 1918 Niemcy weszli do Rewla (Tallinna), a w nocy po krótkiej walce zajęli Psków. Droga na Piotrogród stała przed nimi otworem.
- Konwencja w Bobrujsku25–26 lutego 1918 w Bobrujsku I Korpus Polski generała Dowbor-Muśnickiego uzgodnił z Niemcami, że zostanie uznany za wojsko neutralne i zachowa broń.
marzec
- 07
- Nalot gigantów na LondynW nocy 7 marca 1918 niemieckie olbrzymie bombowce zaatakowały Londyn bez światła księżyca. Bomba ważąca tonę zburzyła domy przy Warrington Crescent.
- Pokój niemiecko-fiński7 marca 1918 w Berlinie Hertling i wysłannicy białego rządu Finlandii podpisali traktat pokojowy i umowę handlową. Finlandia znalazła się w orbicie Niemiec.
- 24
- Kluczowe wydarzenieNiemcy zdobywają Bapaume i Péronne24 marca 1918 Niemcy szli przez pobojowisko znad Sommy. Péronne już mieli, Brytyjczycy nocą oddali Bapaume, a w Dury Pétain zaniepokoił Haiga.
- Walki pod As-Salt24–25 marca 1918 londyńska piechota przełamała słabą obronę u stóp gór Moabu, a wieczorem 25 marca australijscy jeźdźcy bez walki wjechali do As-Saltu.
- 27
- Kluczowe wydarzenieWalki pod Rosières27 marca 1918 sześć wyczerpanych dywizji brytyjskiego XIX Korpusu odpierało przed Rosières natarcie jedenastu niemieckich na drodze do Amiens.
- Niemcy zajmują Montdidier27 marca 1918 francuskie korpusy na styku z Brytyjczykami cofnęły się, a niemiecka 18 Armia bez walki weszła do Montdidier, na południe od Amiens.
kwiecień
- 03
- Niemcy lądują w Hanko3 kwietnia 1918 niemiecka Dywizja Bałtycka von der Goltza, około 9500 ludzi z Gdańska, wylądowała w Hanko. Czerwona Finlandia zaczęła się sypać.
- Niemcy zajmują JekaterynosławNa początku kwietnia 1918 bolszewicy opuścili Jekaterynosław nad Dnieprem, a do miasta weszły wojska niemieckie. Przed nimi otwierała się droga do Donbasu.
- 04
- Kluczowe wydarzenieWalki nad Avre4 kwietnia 1918 w deszczu Niemcy uderzyli na Amiens. Pod wieczór stanęli pod Villers-Bretonneux, ale kontratak Australijczyków odrzucił ich od miasteczka.
- Rząd Steczkowskiego4 kwietnia 1918 Rada Regencyjna powołała rząd Jana Kantego Steczkowskiego, galicyjskiego bankowca. Zakończyło to pięciotygodniowe prowizorium Ponikowskiego.
- 10
- Kluczowe wydarzenieNiemcy zdobywają Messines10 kwietnia 1918 niemiecka 4 Armia uderzyła we mgle na północ od Armentières i zdobyła Messines. Wieczorem Południowoafrykańczycy na chwilę odbili wieś.
- Ostrzał Monrowii10 kwietnia 1918 niemiecki krążownik podwodny U-154 ostrzelał Monrowię. Zniszczył francuską stację radiową, wcześniej zatopił jedyny okręt Liberii.
- Niemiecko-turecki traktat osiedleńczy10 kwietnia 1918 Niemcy i Turcja wymieniły w Berlinie ratyfikacje umowy o osiedlaniu się i dziewięciu innych traktatów, które zastępowały kapitulacje.
- 11
- Niemcy zajmują Armentières i Merville11 kwietnia 1918 Niemcy weszli do opuszczonego przez Brytyjczyków Armentières, a wieczorem wdarli się do Merville. Front nad Lys cofał się ku Hazebrouck.
- Rozkaz „Plecami do muru”11 kwietnia 1918 Douglas Haig wydał rozkaz dzienny, w którym kazał walczyć „plecami do muru” i bronić każdej pozycji do ostatniego człowieka.
- 12
- Kluczowe wydarzeniePoczątek bitwy pod Hazebrouck12 kwietnia 1918 niemiecka 6 Armia ruszyła na węzeł Hazebrouck. Przełamała front pod Pacaut i Doulieu, ale Gwardia i 5 Dywizja zatrzymały ją przed lasem Nieppe.
- Zjednoczone sejmy bałtyckie12 kwietnia 1918 w Rydze zjednoczona rada Inflant i Estonii, zdominowana przez Niemców bałtyckich, poprosiła o monarchię w unii personalnej z Prusami.
- 13
- Kluczowe wydarzeniePoczątek bitwy pod Bailleul13 kwietnia 1918 Niemcy uderzyli na wzgórza między Bailleul a Neuve-Église. Brytyjczycy oddali wysunięty łuk, ale utrzymali grzbiet Ravelsberg.
- Niemcy zajmują Helsinki12–13 kwietnia 1918 Dywizja Bałtycka po walkach ulicznych zdobyła czerwone Helsinki. Biały rząd ogłosił, że Niemcy przybyli do Finlandii na jego prośbę.
- 15
- Niemcy zdobywają Bailleul15 kwietnia 1918 Niemcy zdobyli grzbiet Ravelsberg na wschód od Bailleul. W nocy Brytyjczycy opuścili miasto, które w kolejnych miesiącach legło w gruzach.
- Koniec bitwy pod Hazebrouck15 kwietnia 1918 front przed Hazebrouck ustabilizował się na skraju lasu Nieppe. Niemieckie próby ataku na 5 Dywizję i Australijczyków rozbił ogień artylerii.
- 16
- Niemcy odbijają Passchendaele16 kwietnia 1918 Niemcy bez walki zajęli grzbiet Passchendaele. Brytyjczycy oddali zdobycze z 1917 roku, by skrócić front i zebrać wojska do bitwy nad Lys.
- Burián ministrem spraw zagranicznych16 kwietnia 1918 baron István Burián po raz drugi objął austro-węgierskie MSZ po Czerninie. Miał odbudować zaufanie Berlina po aferze Sykstusa.
- 19
- Niemcy wkraczają na Krym18–19 kwietnia 1918 wojska niemieckie przełamały obronę czerwonych na Przesmyku Perekopskim i weszły na Krym. Celem był Sewastopol i Flota Czarnomorska.
- Koniec pierwszej bitwy o wzgórze Kemmel19 kwietnia 1918 obronę wzgórza Kemmel przejęła francuska 28 Dywizja. Niemcy przerwali natarcie na Belgów i zaczęli szykować nowy, metodyczny szturm.
- 29
- Kluczowe wydarzenieWalki o Scherpenberg29 kwietnia 1918 Niemcy uderzyli na wzgórza Scherpenberg i Mont Rouge. Francuzi i Brytyjczycy odparli atak, a wieczorem Ludendorff wstrzymał ofensywę.
- Skoropadski hetmanem29 kwietnia 1918 zjazd ziemian w Kijowie obwołał generała Pawła Skoropadskiego hetmanem Ukrainy. Przy wsparciu Niemców obalił on Centralną Radę.
maj
- 04
- Koniec drugiego rajdu na As-Salt3–4 maja 1918 Australijczycy opuścili As-Salt i zeszli z gór na równinę, a do północy wszystkie oddziały Chauvela poza dwoma przyczółkami wróciły za Jordan.
- Rozejm w Korieniewie4 maja 1918 na stacji Korieniewo pod Kurskiem przedstawiciele Rosji radzieckiej i dowództwa niemiecko-ukraińskiego zawarli rozejm i wytyczyli strefę neutralną.
- 07
- Koniec wojny domowej w FinlandiiNa początku maja 1918 biali zajęli Kotkę i Haminę, a ostatni czerwoni złożyli broń nad Kymijoki. Wojna domowa w Finlandii dobiegła końca.
- Kluczowe wydarzeniePokój w Bukareszcie7 maja 1918 w Bukareszcie rząd Marghilomana podpisał pokój z państwami centralnymi. Rumunia traciła Dobrudżę i przełęcze w Karpatach, Niemcy brali jej ropę.
- 08
- Kluczowe wydarzenieNikaragua wypowiada wojnę Niemcom8 maja 1918 rząd Nikaragui ogłosił, że Kongres wypowiedział wojnę Niemcom i Austro-Węgrom. Prezydent Chamorro stanął otwarcie u boku Stanów Zjednoczonych.
- Niemcy zajmują Rostów8 maja 1918 Niemcy weszli bez walki do Rostowa nad Donem, porzuconego przez bolszewików. Nad Donem władzę przejęli zbuntowani Kozacy.
- 11
- Pokój fińsko-turecki11 maja 1918 w Berlinie przedstawiciele Finlandii i Turcji podpisali traktat pokojowy. Stwierdzał, że między oboma państwami nie ma stanu wojny.
- Kluczowe wydarzenieWalki pod KaniowemW nocy z 10 na 11 maja 1918 Niemcy uderzyli pod Kaniowem na II Korpus Polski. Polacy bronili się cały dzień, ale z braku amunicji przyjęli kapitulację.
- Rokowania w Batumi11 maja 1918 w Batumi zebrała się turecko-zakaukaska konferencja pokojowa. Turcy odrzucili warunki brzeskie i zażądali kolejnych ziem i kolei.
- 17
- Aresztowania przywódców Sinn FéinW nocy z 17 na 18 maja 1918 policja i wojsko aresztowały w Irlandii przywódców Sinn Féin, w tym de Valerę i Griffitha, pod zarzutem „spisku niemieckiego”.
- Niepodległość Donu17 maja 1918 Krąg Ocalenia Donu uchwalił ustawy zasadnicze Wszechwielkiego Wojska Dońskiego. Nad Donem powstało kozackie państwo atamana Krasnowa.
- 19
- Ostatni nalot na LondynW nocy 19 maja 1918 ponad 40 niemieckich bombowców zaatakowało Londyn. Zginęło 49 osób, Niemcy stracili siedem maszyn. Był to ich ostatni nalot na Anglię.
- Nalot na ÉtaplesW nocy 19 maja 1918 Niemcy zbombardowali most kolejowy w Étaples. Bomby spadły na szpitale i obozy, zginęły 182 osoby, w tym kanadyjska pielęgniarka.
- 27
- Kluczowe wydarzeniePoczątek trzeciej bitwy nad Aisne27 maja 1918 po ostrzale ponad tysiąca baterii Niemcy zdobyli w kilka godzin Chemin des Dames, rozbili IX Korpus brytyjski, przeszli Aisne i doszli do Vesle.
- Niemcy ponownie zajmują Craonne27 maja 1918 o świcie Niemcy zdobyli płaskowyż Californie i ruiny Craonne, bronione przez Brytyjczyków. Sprzymierzeni trzymali wieś od maja 1917.
- 29
- Pokój austro-fiński29 maja 1918 w Wiedniu Finlandia zawarła pokój z Austro-Węgrami. Był to ostatni z jej czterech traktatów pokojowych z państwami centralnymi.
- Niemcy ponownie zajmują Soissons29 maja 1918 Niemcy zajęli Soissons nad Aisne. Ich oddziały weszły do miasta już poprzedniego wieczoru, ale zostały wycofane. Okupacja trwała do sierpnia.
- Niemcy zajmują Fère-en-Tardenois29 maja 1918 Niemcy zajęli Fère-en-Tardenois, węzeł kolejowy i ośrodek zaopatrzenia francuskiej 6 Armii. Clemenceau omal nie wpadł tam w ich ręce.
czerwiec
- 06
- Koniec trzeciej bitwy nad Aisne6 czerwca 1918 Brytyjczycy odbili wzgórze pod Bligny, a niemiecka ofensywa nad Aisne wygasła. Niemcy stali nad Marną, ale w ciasnym, trudnym do obrony występie.
- Amerykanie atakują w lesie Belleau6 czerwca 1918 amerykańska piechota morska zdobyła wzgórze 142 i Bouresches i wdarła się do lasu Belleau. Brygada straciła tego dnia ponad tysiąc ludzi.
- 08
- Niemcy lądują w Poti8 czerwca 1918 w gruzińskim porcie Poti wylądowały dwa niemieckie bataliony z Krymu. Miały chronić Gruzję przed Turkami i strzec kolei do Baku.
- Bolszewicy żądają wycofania wojsk Ententy8 czerwca 1918 rada w Murmańsku odczytała generałowi Poole'owi telegram Lenina i Cziczerina, by sojusznicy natychmiast opuścili Rosję. Rada wolała ich zostawić.
- 09
- Kluczowe wydarzeniePoczątek bitwy nad Matz9 czerwca 1918 niemiecka 18 Armia uderzyła między Montdidier a Noyon. Francuzi znali godzinę ataku, ale do wieczora stracili w centrum około 10 km.
- Konferencja haska o jeńcachW czerwcu 1918 w Hadze ruszyła druga konferencja brytyjsko-niemiecka o jeńcach. Londyn wysłał na nią ministra spraw wewnętrznych George'a Cave'a.
lipiec
- 15
- Kluczowe wydarzeniePoczątek drugiej bitwy nad Marną15 lipca 1918 Niemcy uderzyli po obu stronach Reims. W Szampanii rozbili się o obronę Gouraud, a nad Marną przeszli rzekę pod Dormans i utknęli.
- Brytyjski protest w sprawie piaskuW połowie lipca 1918 Londyn zaprotestował przeciw holendersko-niemieckiemu porozumieniu o piasku i żwirze. Sprzymierzeni żądali kontroli tranzytu do Belgii.
- 20
- Niemcy wycofują się za MarnęW nocy z 19 na 20 lipca 1918 Niemcy opuścili przyczółek na południowym brzegu Marny, zdobyty 15 lipca. Rano Francuzi zastali przed sobą pusty teren.
- Ostatni nalot samolotów na Wielką Brytanię20 lipca 1918 niemiecki samolot pojawił się na krótko nad Deal w Kent i nie zrzucił bomb. Był to ostatni lot niemieckiego samolotu nad Anglię w tej wojnie.
sierpień
- 13
- Kluczowe wydarzenieCzechosłowacy wypowiadają wojnę Niemcom13 sierpnia 1918 według brytyjskiej chronologii Czechosłowacy ogłosili stan wojny także z Niemcami. Walczyli już trzema armiami: w Rosji, Francji i Włoszech.
- Dymisja Capellego13 sierpnia 1918 admirał Eduard von Capelle ustąpił z Urzędu Marynarki Rzeszy. Jego odejście było częścią przewrotu w dowództwie floty, którym kierował Scheer.
- 27
- Francuzi odbijają Roye27 sierpnia 1918 francuska 1 Armia Debeneya zajęła Roye, porzucone przez cofających się Niemców po dwóch tygodniach zaciętych walk o przedpola miasta.
- Traktat uzupełniający27 sierpnia 1918 Niemcy i Rosja Radziecka podpisały w Berlinie traktat uzupełniający do pokoju brzeskiego. Rosja zgodziła się zapłacić 6 miliardów marek.
- 29
- Nowozelandczycy odbijają Bapaume29 sierpnia 1918 Niemcy nocą opuścili Bapaume, którego od kilku dni bronili przed 3 Armią. Rano weszły do niego patrole Dywizji Nowozelandzkiej.
- Francuzi odbijają Noyon29 sierpnia 1918 francuska 3 Armia Humberta odbiła Noyon, stracone w marcu. Tego dnia Francuzi zakończyli drugą bitwę pod Noyon i trzecią bitwę w Pikardii.
- 30
- Koniec bitwy nad Scarpe30 sierpnia 1918 Kanadyjczycy zdobyli resztę linii Fresnes–Rouvroy pod Vis-en-Artois. Horne i Currie odłożyli szturm na linię Drocourt–Quéant do 2 września.
- Brytyjczycy odbijają Bailleul30 sierpnia 1918 brytyjskie patrole weszły do opuszczonego przez Niemców Bailleul. Miasto, stracone w kwietniu, leżało w gruzach. Niemcy cofali się znad Lys.
- 31
- Niemcy opuszczają Kemmel31 sierpnia 1918 wojska brytyjskiej 2 Armii zajęły opuszczone przez Niemców wzgórze Kemmel, zdobyte przez nich w kwietniu. U jego stóp walczyli Amerykanie.
- Kluczowe wydarzeniePoczątek drugiej bitwy pod Bapaume31 sierpnia 1918 Australijczycy uderzyli na Mont Saint-Quentin nad Péronne, a 3 Armia odpierała kontrataki za Bapaume. Zaczęła się druga bitwa pod Bapaume.
wrzesień
- 03
- Koniec drugiej bitwy nad Sommą3 września 1918 Niemcy oderwali się od Brytyjczyków między Sommą a Sensée i cofnęli za Canal du Nord. Skończyły się drugie bitwy nad Sommą i pod Arras.
- USA uznają Czechosłowaków3 września 1918 Stany Zjednoczone uznały stan wojny między Czechosłowakami a Niemcami i Austro-Węgrami, a ich Radę Narodową za faktyczny rząd wojujący.
- 15
- Austriacka nota pokojowaW połowie września 1918 Austro-Węgry wezwały wszystkie państwa wojujące do poufnych rozmów o pokoju. Wilson odrzucił propozycję w niespełna pół godziny.
- Niemiecka oferta pokojowa dla Belgii15 września 1918 świat obiegła wieść, że Niemcy złożyły Belgii propozycję pokoju. Rząd w Hawrze ją odrzucił, a Berlin zaprzeczał, by oferta w ogóle padła.
- 16
- Koniec bitwy pod Saint-Mihiel16 września 1918 zakończyła się bitwa pod Saint-Mihiel. Amerykanie umocnili się na linii Haudiomont–Vandières, a ich dywizje ruszały już nad Mozę i Argonny.
- Ostatni nalot na ParyżW nocy z 15 na 16 września 1918 niemieckie bombowce po raz ostatni zaatakowały Paryż. Bomby spadły na północne i wschodnie dzielnice oraz przedmieścia.
- 29
- Kluczowe wydarzeniePoczątek bitwy o Kanał Saint-Quentin29 września 1918 brytyjska 46 Dywizja przeszła we mgle Kanał Saint-Quentin, a Amerykanie i Australijczycy szturmowali Linię Hindenburga nad tunelem Bellicourt.
- Alianci odbijają Passchendaele29 września 1918 Belgowie umocnili się na odbitym grzbiecie Passchendaele, wzięli Moorslede i odzyskali Diksmuide, utracone w listopadzie 1914 roku.
- Kluczowe wydarzenieLudendorff żąda rozejmu29 września 1918 w Spa Hindenburg i Ludendorff zażądali natychmiastowej prośby o rozejm. Cesarz zgodził się na apel do Wilsona i na rząd parlamentarny.
- 30
- Kluczowe wydarzenieRozejm w Salonikach29 września 1918 Bułgaria podpisała w Salonikach rozejm z Ententą. W południe 30 września ustały walki, a Bułgaria pierwsza z państw centralnych wyszła z wojny.
- Dymisja Hertlinga30 września 1918 cesarz przyjął dymisję kanclerza Georga von Hertlinga i zapowiedział, że do rządu wejdą ludzie cieszący się zaufaniem narodu.
październik
- 01
- Koniec bitwy o Kanał du Nord1 października 1918 Kanadyjczycy ostatni raz zaatakowali na północ od Cambrai. Zyskali 1,5 km i wzgórze nad miastem, po czym Horne wstrzymał natarcie.
- Francuzi odbijają Saint-Quentin1 października 1918 francuska 1 Armia Debeneya weszła do Saint-Quentin, opuszczonego przez Niemców. Z miasta, wysiedlonego w 1917 roku, zostały ruiny.
- 02
- Koniec piątej bitwy pod Ypres2 października 1918 natarcia Belgów, Francuzów i Brytyjczyków we Flandrii nic nie dały. Wieczorem Plumer kazał 2 Armii okopać się i czekać na artylerię.
- Koniec bitwy o Kanał Saint-Quentin1–2 października 1918 brytyjska 4 Armia zdobyła Joncourt i resztę Linii Hindenburga pod Bony, wdarła się w linię Beaurevoir, ale nie utrzymała Sequehart.
- 03
- Kluczowe wydarzeniePoczątek bitwy o linię Beaurevoir3 października 1918 Brytyjczycy i Australijczycy przełamali linię Beaurevoir, ostatnią pozycję Linii Hindenburga. Montbrehain zdobyto, ale Niemcy je odbili.
- Brytyjczycy ponownie odbijają ArmentièresNa początku października 1918 Niemcy opuścili Armentières, zdobyte w kwietniu nad Lys. Brytyjczycy wrócili do miasta, z którego zostały ruiny.
- Brytyjczycy zajmują Lens3 października 1918 Brytyjczycy weszli do opuszczonego przez Niemców Lens. Po czterech latach okupacji z górniczego miasta zostało pole gruzów.
- Abdykacja Ferdynanda3 października 1918 car Bułgarii Ferdynand I zrzekł się tronu na rzecz syna Borysa III i wyjechał z kraju. Dynastia przetrwała klęskę.
- Max Badeński kanclerzem3 października 1918 kanclerzem Rzeszy został książę Max Badeński. Do jego rządu po raz pierwszy w historii Cesarstwa weszli socjaldemokraci.
- 05
- Koniec bitwy o linię Beaurevoir5 października 1918 Australijczycy zdobyli Montbrehain w swojej ostatniej bitwie tej wojny, a Brytyjczycy wieczorem weszli do Beaurevoir.
- Serbowie odbijają VranjeNa początku października 1918 serbska 1 Armia odrzuciła austro-węgierską 9 Dywizję i odzyskała Vranje, pierwsze duże miasto w dolinie Morawy.
- 08
- Kluczowe wydarzeniePoczątek bitwy pod Cambrai8 października 1918 brytyjska 3 i 4 Armia z Amerykanami uderzyły między Sequehart a Cambrai. Pod Niergnies Niemcy kontratakowali zdobytymi czołgami.
- Pierwsza odpowiedź Wilsona8 października 1918 Wilson zapytał Niemcy, czy przyjmują czternaście punktów i w czyim imieniu mówi kanclerz. 12 października Berlin odpowiedział twierdząco.
- 09
- Zdobycie Cambrai9 października 1918 Kanadyjczycy i brytyjska 57 Dywizja weszły do opuszczonego i podpalonego przez Niemców Cambrai. Zakończyły się bitwy o Linię Hindenburga.
- Scheuch ministrem wojny9 października 1918 pruskim ministrem wojny został generał Heinrich Scheuch. Zastąpił Hermanna von Steina, który odszedł pod naciskiem nowego kanclerza.
- 14
- Druga nota Wilsona14 października 1918 Wilson zażądał od Niemiec gwarancji przewagi aliantów, końca ataków na statki pasażerskie i zmiany władzy. Berlin ustąpił 20 października.
- Francuzi ponownie zdobywają Craonne14 października 1918 francuski 320 Pułk Piechoty wyzwolił według źródeł francuskich ruiny Craonne. Niemcy oddali grzbiet Chemin des Dames bez walki.
- 15
- Koniec bitwy w Szampanii i Argonnach15 października 1918 zakończyła się według francuskiej nomenklatury bitwa w Szampanii i Argonnach. 4 Armia Gouraud doszła do Aisne, a Amerykanie walczyli dalej.
- Alianci zajmują Menen15 października 1918 Brytyjczycy weszli do opuszczonego przez Niemców Menen nad Leie, a pod Comines przeprawili się przez rzekę na jej południowy brzeg.
listopad
- 01
- Kluczowe wydarzeniePoczątek bitwy pod Valenciennes1 listopada 1918 Kanadyjczycy zdobyli w niecałą godzinę wzgórze Mont Houy pod Valenciennes, wsparci ogniem, jakiego nie miała żadna inna brygada.
- Serbowie ponownie odbijają Belgrad1 listopada 1918 serbska 1 Armia wkroczyła do Belgradu, który ostatnie wojska państw centralnych opuściły tego dnia za Sawą i Dunajem, wysadzając mosty.
- 05
- Foch naczelnym wodzem przeciw NiemcomPo kapitulacji Austro-Węgier przywódcy Ententy powierzyli Fochowi kierownictwo strategiczne wojny z Niemcami na wszystkich frontach, w tym włoskim i bałkańskim.
- Nota Lansinga5 listopada 1918 Lansing przekazał Niemcom zastrzeżenia aliantów co do wolności mórz i odszkodowań oraz wezwał ich, by po warunki rozejmu zgłosili się do Focha.
- 08
- Niemieccy parlamentariusze u Focha8 listopada 1918 delegacja Erzbergera stanęła przed Fochem w lesie Compiègne. Usłyszała warunki rozejmu i dostała 72 godziny na odpowiedź.
- Brytyjczycy odbijają MaubeugeW nocy z 8 na 9 listopada 1918 batalion Grenadierów Gwardii wszedł bez walki do Maubeuge, twierdzy nad Sambrą, którą Francuzi oddali Niemcom we wrześniu 1914.
- 10
- Francuzi odbijają MézièresNa dzień przed rozejmem Francuzi odzyskali Mézières nad Mozą, przez lata ważny ośrodek niemieckiego dowództwa. Nad rzeką walczono do 11 listopada.
- Belgowie odbijają Gandawę10 listopada 1918 Niemcy opuścili Gandawę, a do miasta weszli Belgowie. Okupacja stolicy Flandrii Wschodniej, trwająca od 1914 roku, dobiegła końca.
- Cesarz Wilhelm w Holandii10 listopada 1918 Wilhelm II opuścił Spa i przekroczył granicę holenderską w Eijsden. Rząd Holandii, neutralnego kraju, udzielił mu schronienia.
- Piłsudski wraca do Warszawy10 listopada 1918 rano Józef Piłsudski, zwolniony z Magdeburga, przyjechał do Warszawy. Witało go kilkanaście osób, a do wieczora rozmawiał już z regentami.
- 11
- Brytyjczycy odbijają MonsRankiem 11 listopada 1918 Kanadyjczycy wkroczyli do Mons, gdzie w 1914 Brytyjczycy stoczyli pierwszą bitwę. Wojna skończyła się tam, gdzie się zaczęła.
- Kluczowe wydarzenieRozejm w Compiègne11 listopada 1918 o świcie Niemcy podpisali w wagonie Focha w lesie Compiègne rozejm z Ententą. O 11.00 na froncie zachodnim ucichły działa.
- 19
- Francuzi wkraczają do Metzu19 listopada 1918 wojska 10 Armii wkroczyły do Metzu, stolicy niemieckiej Lotaryngii. Defiladę oglądał Pétain, który tego dnia dowiedział się o awansie.
- Belgowie wracają do Antwerpii19 listopada 1918 wojska belgijskie ponownie zajęły Antwerpię. Twierdza, która skapitulowała w październiku 1914, wróciła do Belgii po ponad czterech latach.
- 28
- Abdykacja Wilhelma II28 listopada 1918 w holenderskim Amerongen Wilhelm II podpisał akt zrzeczenia się koron Prus i Rzeszy, 19 dni po ogłoszeniu jego abdykacji w Berlinie.
- Bolszewicy zdobywają Narwę28 listopada 1918 Armia Czerwona uderzyła na Narwę, z której wycofywali się Niemcy. Estończycy musieli oddać miasto. Zaczęła się estońska wojna o niepodległość.
grudzień
- 14
- Przedłużenie rozejmu13 grudnia 1918 w Trewirze Foch i Erzberger podpisali przedłużenie rozejmu do 17 stycznia 1919. Alianci zastrzegli sobie prawo zajęcia strefy neutralnej.
- Upadek hetmanatu14 grudnia 1918 wojska Dyrektoriatu wdarły się do Kijowa, a hetman Pawło Skoropadski zrzekł się władzy i ukrył się pod opieką Niemców.
- 16
- Internowanie Mackensena16 grudnia 1918 w Budapeszcie zatrzymano pociąg feldmarszałka Mackensena, wracającego z Rumunii. Na żądanie Francuzów Węgrzy internowali go w Fót.
- Niemcy opuszczają Finlandię16 grudnia 1918 ostatnie oddziały Dywizji Bałtyckiej von der Goltza odpłynęły z Helsinek do Szczecina. Żegnały je tysiące mieszkańców stolicy.
- Zjazd Rad w Berlinie16 grudnia 1918 w Berlinie zebrał się pierwszy ogólnoniemiecki zjazd rad robotniczych i żołnierskich. Odrzucił republikę rad i wyznaczył wybory na 19 stycznia.