Niemcy zajmują Łódź

W niedzielę 6 grudnia 1914 roku wojska niemieckie wkroczyły do Łodzi. Rosjanie opuścili miasto poprzedniej nocy. Tak zakończyła się trwająca od 11 listopada bitwa pod Łodzią, w której żadna ze stron nie zdołała okrążyć przeciwnika. Drugie co do wielkości miasto Królestwa Polskiego, liczące w 1914 roku blisko 480 tysięcy mieszkańców, na prawie cztery lata znalazło się pod niemiecką okupacją.

Odwrót Rosjan

Po wyrwaniu się niemieckiej grupy generała Scheffera z kotła pod Brzezinami walki wokół Łodzi trwały jeszcze przez prawie dwa tygodnie. Niemcy dostawali posiłki, w tym korpusy przerzucone z frontu zachodniego, które od 30 listopada nacierały pod Łowiczem. Rosyjskie armie, wyczerpane i pozbawione amunicji, broniły się w wysuniętym na zachód łuku wokół miasta. 29 listopada naczelny wódz, wielki książę Mikołaj Mikołajewicz, zdecydował o wycofaniu wojsk na krótszą linię, bliżej Warszawy.

Rosjanie opuścili Łódź w nocy z 5 na 6 grudnia. Według polskiej Wikipedii pierwsze niemieckie patrole pojawiły się w mieście wczesnym rankiem, a główne siły, z XXV Korpusu Rezerwowego generała Reinharda von Scheffera-Boyadela, weszły o 16.45. Niemiecka artyleria jeszcze tego dnia ostrzeliwała północno-zachodnią część miasta. Ogień ustał dopiero wtedy, gdy na prośbę jednego z niemieckich oficerów wywieszono białą flagę na wieży kościoła Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny.

Miasto po bitwie

Łodzianie przeżyli trzy tygodnie strachu. Od 18 listopada na miasto spadały pociski, zginęło ponad stu cywilów, a setki budynków zostały zniszczone lub uszkodzone. Szpitale i większe gmachy były pełne rannych. Sprawami miasta zajmował się Komitet Obywatelski, a porządku pilnowała Milicja Obywatelska, powołane przez samych mieszkańców w pierwszych tygodniach wojny. Komitet działał także pod okupacją, do lipca 1915 roku.

Niemcy szybko zaprowadzili własne rządy. Komendantem miasta został generał Hermann von Gerecke, który od 19 grudnia stanął na czele nowo utworzonego gubernatorstwa wojskowego w Łodzi. Okupanci zaczęli rekwirować wszystko, co mogło się przydać armii i niemieckiemu przemysłowi. Z fabryk wywożono surowce, tkaniny, maszyny, części z mosiądzu i miedzi, silniki i pasy transmisyjne. Według ówczesnych szacunków do kwietnia 1915 roku zarekwirowano w Łodzi towary i surowce wartości dziesiątków milionów rubli, w tym kilkadziesiąt milionów funtów bawełny.

Głód i bezrobocie

Dla mieszkańców najgorsze miało dopiero nadejść. Łódzki przemysł włókienniczy, który przed wojną sprzedawał swoje wyroby przede wszystkim w Rosji, zamarł już w pierwszych tygodniach wojny. Według oficjalnych danych 1 września 1914 roku środków do życia pozbawionych było w mieście 135 tysięcy ludzi. Odcięta od rosyjskiego rynku i ograbiona z surowców Łódź pogrążyła się w nędzy. Do maja 1915 roku liczba ludzi bez pracy i środków do życia wzrosła do około 250 tysięcy. Brakowało żywności i opału, a ceny rosły z miesiąca na miesiąc. Tysiące robotników wyjechały później do pracy w Niemczech, dobrowolnie lub pod przymusem.

Bieda, głód, choroby i ucieczki sprawiły, że w czasie wojny liczba mieszkańców Łodzi spadła o ponad ćwierć miliona, niemal o połowę. Niemiecka okupacja miasta trwała do listopada 1918 roku.

Po zajęciu Łodzi

Zdobycie Łodzi było dla Niemców ważnym sukcesem propagandowym, ale nie rozstrzygnięciem. Rosyjskie armie nie zostały rozbite. Wycofywały się na wschód, nad Bzurę, Rawkę i Pilicę, gdzie zamierzały zatrzymać się na nowych pozycjach. Na północy, pod Łowiczem, walki toczyły się dalej. Nadzieje na kolejny marsz na Warszawę miały się szybko rozwiać.