Brytyjski poseł przy Watykanie

Brytyjska chronologia wojny notuje pod 7 grudnia 1914 roku mianowanie brytyjskiego posła przy Watykanie. Został nim sir Henry Howard, doświadczony dyplomata, który otrzymał tytuł posła nadzwyczajnego i ministra pełnomocnego w specjalnej misji przy Jego Świątobliwości Papieżu. Samą decyzję ogłoszono już 24 listopada, a w grudniu Howard wyjechał do Rzymu. Po raz pierwszy od ponad dwustu lat Wielka Brytania miała oficjalnego przedstawiciela przy Stolicy Apostolskiej.

Trzy stulecia przerwy

Stosunki Anglii z papiestwem zerwał w 1536 roku Henryk VIII. Przywróciła je na krótko katolicka królowa Maria I, ale za panowania Elżbiety I zostały zerwane ponownie. Później kontakty miały charakter nieoficjalny i sporadyczny. Wyjątkiem były rządy katolickiego króla Jakuba II, który w 1686 roku wysłał do Rzymu hrabiego Castlemaine’a. Po chwalebnej rewolucji z 1688 roku i obaleniu Jakuba II stosunki znów ustały.

W drugiej połowie XIX wieku relacje stopniowo się ocieplały. Papież Leon XIII liczył na nawiązanie stosunków dyplomatycznych z Londynem, a obie strony wymieniały okolicznościowe misje przy okazji jubileuszy królowej Wiktorii i papieża. W 1903 roku król Edward VII złożył Leonowi XIII wizytę w Watykanie. Stałego przedstawicielstwa wciąż jednak nie było, a każdy krok w tę stronę budził protesty brytyjskich organizacji protestanckich.

Wojna zmienia rachunki

O zmianie zdecydowała wojna. Przy Stolicy Apostolskiej działali przedstawiciele Austro-Węgier, Prus i Bawarii, a Wielka Brytania nie miała w Watykanie nikogo, kto mógłby przedstawiać jej racje. Do wysłania misji namawiał rząd angielski kardynał kurialny Francis Aidan Gasquet. Oficjalnym powodem było złożenie gratulacji z okazji wyboru Benedykta XV. W instrukcji dla Howarda minister spraw zagranicznych Edward Grey polecał mu jednak przede wszystkim przedstawić papieżowi motywy, które zmusiły Wielką Brytanię do udziału w wojnie po wyczerpaniu wszelkich wysiłków na rzecz pokoju, i na bieżąco informować go o wydarzeniach. Chodziło o to, by w Watykanie, gdzie państwa centralne miały silne wpływy, słyszano także głos Londynu.

Howard, urodzony w 1843 roku, pochodził z katolickiej gałęzi rodu Howardów. Za sobą miał długą karierę w Waszyngtonie, Atenach, Kopenhadze, Pekinie, Petersburgu i Paryżu. Był posłem w Hadze i brytyjskim delegatem na drugą konferencję pokojową w Hadze w 1907 roku. By podkreślić, że chodzi o krok wyjątkowy, nie nazwano jego placówki poselstwem, lecz „specjalną misją”.

Apel o rozejm

Nowy wysłannik trafił do Rzymu w chwili, gdy papież szukał sposobów na złagodzenie wojny. Właśnie 7 grudnia Benedykt XV wezwał walczące państwa do zawieszenia broni na Boże Narodzenie. Rządy walczących państw odrzuciły jego apel, podobnie jak miesiąc wcześniej Belgia odrzuciła papieską mediację. W wigilię na części frontu zachodniego doszło jednak do spontanicznego rozejmu bożonarodzeniowego, zawartego przez samych żołnierzy.

Misja miała być tymczasowa, ale przetrwała wojnę. Howard pełnił ją do sierpnia 1916 roku, a jego następcą został hrabia John de Salis. W 1923 roku misję przemianowano na poselstwo przy Stolicy Apostolskiej, a w latach dwudziestych stała się trwałą placówką brytyjskiej dyplomacji. Howard zmarł w Rzymie w 1921 roku. Pełne stosunki dyplomatyczne na szczeblu ambasadorów Wielka Brytania i Stolica Apostolska nawiązały dopiero w 1982 roku.