Kapitulacja Nowej Gwinei Niemieckiej

17 września 1914 roku pełniący obowiązki gubernatora Nowej Gwinei Niemieckiej Eduard Haber podpisał warunki kapitulacji kolonii. Po drugiej stronie stał pułkownik William Holmes, dowódca Australijskich Morskich i Wojskowych Sił Ekspedycyjnych (AN&MEF), który działał w imieniu króla Jerzego V. Niespełna tydzień po wylądowaniu Australijczyków największa niemiecka kolonia na Pacyfiku przestała stawiać opór.

Oblężenie Tomy

Po walce o radiostację pod Bita Paka 11 września i zajęciu Rabaulu dzień później Australijczycy panowali nad wybrzeżem Nowej Brytanii, zwanej przez Niemców Neupommern. Haber nie zamierzał się jednak poddać. Twierdził, że o losie kolonii może zdecydować tylko cesarz, i wraz z resztą oddziałów wycofał się w głąb wyspy, do osady Toma, kilkanaście kilometrów od wybrzeża.

14 września krążownik Encounter ostrzelał wzgórza wokół Tomy, a australijska piechota ruszyła w jej stronę. Do walki nie doszło. Niemcy wysłali parlamentariuszy pod białą flagą, a Haber zgodził się na rozmowy. Całe oblężenie Tomy obyło się bez rozlewu krwi. Holmes postawił twarde żądanie: kapitulacja miała objąć nie tylko Nową Brytanię, ale wszystkie niemieckie posiadłości zarządzane z Rabaulu. Po kilku dniach negocjacji Haber przyjął warunki.

Co obejmowała kapitulacja

Nowa Gwinea Niemiecka była rozległym obszarem. Obejmowała północno-wschodnią część Nowej Gwinei, czyli Ziemię Cesarza Wilhelma, Archipelag Bismarcka z Nową Brytanią, Nową Irlandią i Wyspami Admiralicji, północną część Wysp Salomona z wyspą Bougainville’a oraz Nauru. Z Rabaulu zarządzano też niemieckimi wyspami Mikronezji: Karolinami, Marianami i Wyspami Marshalla. Te ostatnie zajęła jednak w październiku 1914 roku Japonia, a nie Australia.

Warunki kapitulacji były jak na czas wojny łagodne. Zbrojne oddziały niemieckie i melanezyjskie miały złożyć broń 21 września w Herbertshöhe, dzisiejszym Kokopo, z honorami wojskowymi. Oficerowie armii regularnej mieli trafić do niewoli. Haber, po złożeniu słowa, że nie weźmie już udziału w wojnie, mógł wrócić do Niemiec. Niemieccy urzędnicy i osadnicy mogli zostać na miejscu, jeśli przysięgli zachować neutralność. Tych, którzy odmówili, odesłano do Australii, a stamtąd do Niemiec.

Okupacja, nie aneksja

Holmes rozumiał, że jego wojska prowadzą okupację wojskową, a nie przyłączają kolonii do Imperium Brytyjskiego. Dlatego pozostawił na miejscu niemiecką administrację i plantatorów, bez których gospodarka kolonii by upadła. W Australii nie wszyscy to rozumieli i warunki kapitulacji spotkały się z krytyką jako zbyt pobłażliwe wobec Niemców.

W kolejnych tygodniach Australijczycy zajmowali pozostałe posterunki: 24 września Madang na Ziemi Cesarza Wilhelma, 17 października Nową Irlandię, 6 listopada Nauru, 19 listopada Wyspy Admiralicji, a 9 grudnia północne Wyspy Salomona. Po wojnie Niemcy zrzekły się kolonii, a Liga Narodów powierzyła Australii mandat nad jej dawnymi ziemiami na Nowej Gwinei i okolicznych wyspach. Australia administrowała nimi aż do uzyskania niepodległości przez Papuę-Nową Gwineę w 1975 roku.