Hindenburg obejmuje dowództwo na wschodzie

18 września 1914 roku generał Paul von Hindenburg objął dowództwo nowo tworzonej niemieckiej 9 Armii. Brytyjska chronologia wojny opisuje to jako mianowanie go naczelnym dowódcą armii niemieckich na wschodzie. Formalnie tytuł ten, jako Oberbefehlshaber Ost, Hindenburg otrzymał dopiero 1 listopada. We wrześniu dowodził 9 Armią, a dotychczasową 8 Armię w Prusach Wschodnich przejął generał Richard von Schubert. Według części opracowań Hindenburg zachował jednak zwierzchnictwo nad obiema armiami, a w praktyce to on i jego szef sztabu Erich Ludendorff decydowali o działaniach Niemców na wschodzie.

Sojusznik w kłopotach

W połowie września 1914 roku sytuacja na froncie wschodnim była dla państw centralnych dwojaka. W Prusach Wschodnich Niemcy odnieśli dwa wielkie zwycięstwa: pod Tannenbergiem i nad jeziorami mazurskimi. Na południu armia austro-węgierska przegrała jednak bitwę galicyjską. Rosjanie zajęli Lwów, a wojska Austro-Węgier cofały się za San i w stronę Krakowa. Szef austro-węgierskiego sztabu generalnego Franz Conrad von Hötzendorf naciskał na Niemców, by przyszli mu z pomocą.

Nowy szef niemieckiego sztabu generalnego Erich von Falkenhayn zgodził się utworzyć na granicy Śląska nową armię. Jej trzon stanowiły korpusy przerzucone koleją z 8 Armii, wzmocnione oddziałami z innych odcinków i rezerwami. Dowództwo 9 Armii zorganizowano 19 września we Wrocławiu, a wojska koncentrowały się na Górnym Śląsku i na wschód od Częstochowy, obok lewego skrzydła armii austro-węgierskiej. Dowództwo powierzono zwycięzcy spod Tannenbergu, a Ludendorff pozostał jego szefem sztabu.

Ofensywa na Warszawę

Dla ziem polskich decyzja z 18 września miała bezpośrednie skutki. 28 września 9 Armia ruszyła do natarcia przez Królestwo Polskie w stronę Wisły, współdziałając z Austro-Węgrami, którzy równocześnie uderzyli w Galicji. Na początku października Niemcy dotarli do Wisły, a ich oddziały pod dowództwem generała Augusta von Mackensena podeszły na kilkanaście kilometrów pod Warszawę. W bitwie pod Warszawą i Iwangorodem, czyli Dęblinem, Rosjanie zebrali jednak przeważające siły i od połowy października przeszli do kontrataków. Pod koniec października Hindenburg wycofał 9 Armię na zachód. Niszczył przy tym za sobą drogi, mosty i linie kolejowe, by opóźnić rosyjski pościg.

Ober Ost

1 listopada 1914 roku Hindenburg został naczelnym dowódcą wszystkich wojsk niemieckich na froncie wschodnim, czyli Oberbefehlshaber Ost, w skrócie Ober Ost. Dowództwo 9 Armii przejął Mackensen, a jej wojska przerzucono koleją w rejon Torunia, skąd w listopadzie uderzyły w bok Rosjan, co doprowadziło do bitwy pod Łodzią. 27 listopada Hindenburg został awansowany do stopnia feldmarszałka. Jego duet z Ludendorffem kierował działaniami na froncie wschodnim aż do sierpnia 1916 roku, gdy obaj przejęli naczelne dowództwo całej armii niemieckiej.