9 Armia niemiecka w I wojnie światowej

Niemiecka 9 Armia była armią cesarskich Niemiec, którą w czasie wojny tworzono dwa razy i która walczyła na trzech frontach. Utworzona we wrześniu 1914 roku na Śląsku, pod dowództwem Paula von Hindenburga, a potem Augusta von Mackensena biła się pod Warszawą, pod Łodzią i nad Bzurą, a w sierpniu 1915 roku zajęła Warszawę. Odtworzona w 1916 roku pod Erichem von Falkenhaynem pokonała Rumunów i weszła do Bukaresztu. W 1918 roku przeniesiono ją na zachód, gdzie po ciężkich walkach pod Soissons i Noyon we wrześniu ją rozwiązano.

Pod Warszawą i Łodzią (1914)

Po klęsce Austro-Węgier w bitwie galicyjskiej Niemcy postanowili wesprzeć sojusznika. Większą część wojsk 8 Armii, zwycięskiej w Prusach Wschodnich, przewieziono koleją na Górny Śląsk. Dowództwo nowej 9 Armii zorganizowano 19 września we Wrocławiu, a na jej czele stanął Hindenburg, z Erichem Ludendorffem jako szefem sztabu. Weszły do niej XI, XVII i XX Korpus oraz Gwardyjski Korpus Rezerwowy, a także dywizje rezerwy, landwehry i kawalerii.

28 września armia ruszyła przez Królestwo Polskie ku środkowej Wiśle, obok austro-węgierskiej 1 Armii. Na początku października doszła do rzeki, a jej północne skrzydło, grupa Mackensena, skręciło na Warszawę i stanęło kilkanaście kilometrów od miasta. Rosjanie mieli tam jednak wielokrotną przewagę, więc Hindenburg wycofał wojska, a pod koniec października 9 Armia była z powrotem blisko pozycji wyjściowych. Według jednych danych bitwa pod Warszawą i Dęblinem kosztowała ją około 40 tysięcy żołnierzy.

1 listopada Hindenburg został naczelnym dowódcą na wschodzie, czyli Ober Ost, a 9 Armię objął Mackensen. Jej korpusy przewieziono w rejon Torunia, skąd 11 listopada uderzyły w bok rosyjskich armii.

Armię wzmocniono kosztem 8 Armii, która musiała oddać dwa korpusy, i dywizjami kawalerii z zachodu. Według Hindenburga liczyła wtedy około pięciu i pół korpusu i pięć dywizji kawalerii. W bitwie pod Łodzią Niemcy niemal okrążyli miasto, ale nie zamknęli pierścienia, a ich grupa pod Brzezinami sama musiała wyrywać się z kotła. Rosjanie opuścili Łódź dopiero w nocy z 5 na 6 grudnia.

Nad Rawką i w Warszawie (1915–1916)

Zimą front zastygł nad Bzurą i Rawką, na zachód od Warszawy. Tam 31 stycznia 1915 roku, w bitwie pod Bolimowem, 9 Armia wystrzeliła około 18 tysięcy pocisków z gazem łzawiącym. Po raz pierwszy w tej wojnie użyto broni chemicznej na dużą skalę, ale na mrozie gaz prawie nie parował, a front nie pękł.

W kwietniu Mackensen wyjechał do Galicji, by przygotować uderzenie pod Gorlicami, a 9 Armię objął feldmarszałek książę Leopold Bawarski. Latem, gdy wielka ofensywa państw centralnych ruszyła na Królestwo Polskie z północy i z południa, jego armia wiązała Rosjan od frontu. Gdy się cofnęli, przełamała linię warszawskich fortów i 5 sierpnia weszła do opuszczonej Warszawy. Od sierpnia jej dowództwo kierowało zarazem grupą armii księcia Leopolda, która szła dalej na wschód, a od września miało kwaterę w Słonimiu. 30 lipca 1916 roku samą armię rozwiązano.

Rumunia (1916–1918)

27 sierpnia 1916 roku Rumunia wypowiedziała wojnę Austro-Węgrom, a jej wojska weszły do Siedmiogrodu. 6 września dowództwo 9 Armii utworzono na nowo i wysłano do Siedmiogrodu, a jej dowódcą został Falkenhayn, zdymisjonowany kilka dni wcześniej ze stanowiska szefa sztabu generalnego. Pod koniec września armia pobiła Rumunów pod Sybinem, a w dniach 7–9 października odbiła Braszów.

Armia, złożona z dywizji niemieckich i austro-węgierskich, w tym części Alpenkorpsu i korpusu kawalerii Schmettowa, przez cały październik bezskutecznie próbowała przejść przełęcze Karpat Południowych. W listopadzie korpus generała Kühnego przełamał front w dolinie Jiu i otworzył 9 Armii drogę na równinę Oltenii. Razem z Armią Dunaju Mackensena, która przeszła Dunaj z Bułgarii, rozbiła rumuńską kontrofensywę nad Argeșem, a 6 grudnia jej oddziały weszły do Bukaresztu. 8 stycznia 1917 roku Niemcy zajęli Fokszany, a front stanął na Putnie i Serecie.

Latem 1917 roku armią dowodził generał Johannes von Eben, w grupie armii Mackensena. Według rumuńskich obliczeń liczyła wtedy 12 dywizji, w tym dwie austro-węgierskie. W sierpniu uderzyła znad Putny na północ, ale w bitwie pod Mărășești Rumuni i Rosjanie ją zatrzymali i Mołdawia ocalała. W grudniu armie frontu rumuńskiego podpisały rozejm w Fokszanach, a wiosną 1918 roku 9 Armia stała w północno-wschodniej Rumunii.

Na froncie zachodnim (1918)

19 czerwca 1918 roku dowództwo 9 Armii przeniesiono na front zachodni. Niemieckie dowództwo wstawiło je między Oise a Ourcq, po obu stronach Aisne, gdzie spodziewało się francuskiego kontruderzenia w stronę Soissons. Nowym dowódcą mianowano Fritza von Belowa, ale był już ciężko chory, więc armią dowodził nadal Eben, także w drugiej bitwie nad Marną. 18 lipca na jego wojska i prawe skrzydło 7 Armii spadła kontrofensywa Mangina. Ebenowi kazano za wszelką cenę trzymać Soissons, ale 2 sierpnia Niemcy oddali miasto i cofnęli się za Vesle i Aisne.

W drugiej połowie sierpnia Francuzi uderzyli na 9 Armię między Oise a Aisne w drugiej bitwie pod Noyon i zepchnęli ją za Ailette. Potem armia cofnęła się na linię Hindenburga. 18 września 1918 roku jej dowództwo rozwiązano, a według Ludendorffa jej odcinek przejęła sąsiednia 7 Armia z grupy armii niemieckiego następcy tronu.