Rumunia w I wojnie światowej

Rumunia przez dwa lata wojny pozostawała neutralna, a 27 sierpnia 1916 roku wystąpiła po stronie Ententy, by zdobyć Siedmiogród i inne ziemie zamieszkane przez Rumunów w Austro-Węgrzech. Kampania 1916 roku skończyła się katastrofą: wojska państw centralnych wyparły Rumunów z Siedmiogrodu, zajęły Dobrudżę, Wołoszczyznę i Bukareszt, a król i rząd schronili się w Mołdawii. Odbudowana armia obroniła ją latem 1917 roku, ale po rozpadzie armii rosyjskiej Rumunia musiała zawrzeć rozejm, a w maju 1918 roku pokój. Wróciła do wojny dzień przed jej końcem, a w 1918 roku połączyła się z Besarabią, Bukowiną i Siedmiogrodem, stając się Wielką Rumunią.

Droga do wojny

W 1883 roku Rumunia zawarła tajny sojusz z Austro-Węgrami, do którego od razu przystąpiły Niemcy. O sojuszu wiedziało niewielu polityków, ale dla króla Karola I był on podstawą polityki zagranicznej. W 1913 roku Rumunia uderzyła na Bułgarię w drugiej wojnie bałkańskiej i pokojem bukareszteńskim zyskała południową Dobrudżę. Pokój zawarto wbrew woli Wiednia, a konferencja, która ustaliła nowy kształt Bałkanów, obradowała w Bukareszcie. Opinia publiczna, przychylna Francji, coraz goręcej upominała się o Rumunów w Siedmiogrodzie, gnębionych przez szowinistyczną politykę Węgrów.

Gdy wybuchła wojna, rada koronna w Sinai 3 sierpnia 1914 roku wbrew woli króla opowiedziała się za neutralnością. Karol I zmarł 10 października, a tron objął jego bratanek Ferdynand I, bardziej przychylny Entencie, i jego żona, wnuczka królowej Wiktorii, Maria.

Premier Ion I.C. Brătianu przez dwa lata targował się z obiema stronami. Już jesienią 1914 roku zapewnił sobie tajne porozumienie z Rosją, które uznawało rumuńskie roszczenia do Siedmiogrodu, a pieniądze na broń pożyczał w Londynie. Pomocy dla Serbii jednak odmawiał, bo nie chciał wojny bez wielkiej armii Ententy na Bałkanach.

Przystąpienie do wojny

Przełom przyniosła ofensywa Brusiłowa, po której Rosjanie stanęli u rumuńskiej granicy. 17 sierpnia 1916 roku Brătianu podpisał z Ententą tajny traktat i konwencję wojskową, które obiecywały Rumunii Siedmiogród, Banat i większą część Bukowiny. 27 sierpnia rada koronna zatwierdziła wejście do wojny, a wieczorem rumuński poseł wręczył w Wiedniu notę o wypowiedzeniu wojny Austro-Węgrom.

Odpowiedź przyszła szybko. 28 sierpnia wojnę Rumunii wypowiedziały Niemcy, 30 sierpnia Turcja, a 1 września Bułgaria, która chciała odzyskać Dobrudżę. Armia rumuńska liczyła 800 000 ludzi, ale brakowało jej karabinów maszynowych, szybkostrzelnej artylerii i doświadczonych oficerów.

Kampania 1916 roku

W nocy z 27 na 28 sierpnia trzy armie rumuńskie przekroczyły przełęcze Karpat i wkroczyły do Siedmiogrodu. 29 sierpnia zajęły Braszów, ale ofensywa szybko straciła tempo. Na południu bułgarska 3 Armia i niemiecki oddział pod komendą feldmarszałka Augusta von Mackensena uderzyły na Dobrudżę. 6 września skapitulowała twierdza Tutrakan, a do niewoli trafiło około 28 tysięcy Rumunów. Klęska wstrząsnęła krajem i ofensywę w Siedmiogrodzie wstrzymano. Niemiecka 9 Armia generała Ericha von Falkenhayna rozbiła Rumunów pod Sybinem i pod Braszowem, a do 14 października wyparła ich z niemal całego Siedmiogrodu.

Rumuni długo bronili przełęczy Karpat, ale w połowie listopada Niemcy przełamali front w dolinie Jiu i wyszli na równinę Oltenii. 23 listopada Mackensen przekroczył Dunaj pod Swisztowem i ruszył na stolicę. Kontrofensywa generała Constantina Prezana nad Argeșem załamała się, a 6 grudnia wojska państw centralnych weszły bez walki do Bukaresztu.

Dwór, rząd i poselstwa sojusznicze przenieśli się już wcześniej do Jass w Mołdawii. Na początku stycznia 1917 roku front stanął na Serecie, a Dobrudża poza deltą Dunaju była w rękach wroga.

Mołdawia, rozejm i pokój

Zimą 1916/1917 roku przepełnione Jassy dziesiątkował tyfus plamisty, brakowało żywności, opału i lekarstw. Królowa Maria pracowała w szpitalach i stała się dla Rumunów symbolem oporu. Francuska misja wojskowa generała Henriego Berthelota pomogła odbudować armię, a latem 1917 roku 2 Armia generała Alexandru Averescu przełamała front niemiecki pod Mărăști. W sierpniu niemiecka 9 Armia uderzyła nad Putną, ale Rumuni generała Grigorescu zatrzymali ją pod Mărășești i Mołdawia, ostatni skrawek Rumunii, ocalała.

Rewolucja w Rosji przekreśliła te sukcesy. Gdy armia rosyjska, na której opierała się obrona Mołdawii, zaczęła się rozpadać, a bolszewicy rozpoczęli rokowania w Brześciu, osamotniona Rumunia, niepokonana w polu, 9 grudnia 1917 roku podpisała rozejm w Fokszanach. Tego dnia przestała walczyć. Pod presją ultimatum Mackensena rząd Brătianu ustąpił, a 5 marca 1918 roku rząd Averescu przyjął wstępny pokój w Buftei.

7 maja 1918 roku rząd Alexandru Marghilomana podpisał pokój w Bukareszcie. Rumunia traciła Dobrudżę i przełęcze w Karpatach, a Niemcy brali jej ropę. Król Ferdynand nigdy go nie zatwierdził. Jeszcze przed podpisaniem pokoju, 9 kwietnia 1918 roku, Rada Kraju w Kiszyniowie przegłosowała połączenie Besarabii z Rumunią.

Okupacja

Zajęta część kraju, około dwóch trzecich terytorium, podlegała dowództwu Mackensena w Bukareszcie. Niemcy zarządzali jedenastoma okręgami, Austro-Węgrzy trzema, a południową Dobrudżę przyłączyła Bułgaria. Okupacja była czysto wojskowa i mniej brutalna niż w innych zajętych krajach regionu, ale okupanci przede wszystkim eksploatowali rumuńską ropę i zboże.

Część konserwatywnych polityków, jak Marghiloman, współpracowała z władzami okupacyjnymi, a tych, którzy odmawiali, internowano albo wywożono do obozów w Bułgarii. Po zawarciu pokoju niemiecka spółka dostała prawo do rumuńskiej ropy na trzydzieści lat, a Bank Narodowy znalazł się pod kontrolą niemieckich komisarzy. Brakowało żywności, więc w maju 1918 roku rząd wprowadził przymusową pracę w rolnictwie i uprawę wszystkich gruntów ornych.

Koniec wojny i bilans

Po rozejmie z Bułgarią armia sprzymierzonych stanęła nad Dunajem. Na początku listopada król odprawił rząd Marghilomana, a 10 listopada 1918 roku, gdy francuskie bataliony przeprawiały się przez Dunaj pod Ruse, Rumunia wróciła do wojny i znalazła się wśród zwycięzców. Niemcy wycofali się z kraju, a 1 grudnia król Ferdynand wjechał do Bukaresztu. Tego samego dnia zgromadzenie w Alba Iulia ogłosiło połączenie Siedmiogrodu i Banatu z królestwem, a kilka dni wcześniej to samo uchwalił Kongres Generalny Bukowiny.

Terytorium kraju wzrosło ze 138 000 do 295 049 kilometrów kwadratowych, a ludność z 7,5 do 15,5 miliona. Nowe granice uznały traktaty pokojowe: z Austrią w Saint-Germain 10 września 1919 roku przyznał Rumunii Bukowinę, a z Węgrami w Trianon 4 czerwca 1920 roku Siedmiogród, Kriszanę, Marmarosz i dwie trzecie Banatu.

Za tę Wielką Rumunię kraj zapłacił wysoką cenę. Zmobilizował od 750 tysięcy (dane Departamentu Wojny USA) do miliona ludzi. Liczba poległych i zmarłych żołnierzy wynosi od 250 tysięcy według rządu rumuńskiego z 1924 roku do 336 tysięcy według Departamentu Wojny USA i brytyjskiego War Office. Wraz z ofiarami wśród cywilów Rumunia straciła od 7,7 do 9,1 procent ludności. Mniejszości narodowe stanowiły w nowym państwie około 30 procent mieszkańców, a Rosja Radziecka nigdy nie pogodziła się z utratą Besarabii.