Pokój bukareszteński kończy drugą wojnę bałkańską

10 sierpnia 1913 roku (28 lipca według kalendarza juliańskiego) delegaci Rumunii, Grecji, Czarnogóry, Serbii i Bułgarii podpisali w Bukareszcie traktat pokojowy, który zakończył drugą wojnę bałkańską. Bułgaria, która sześć tygodni wcześniej zaatakowała dawnych sojuszników, musiała przyjąć warunki zwycięzców. Oddała Rumunii południową Dobrudżę, a Serbii i Grecji niemal całą Macedonię, o którą walczyła w obu wojnach bałkańskich. Brytyjski historyk William Miller pisał, że w ciągu jednego miesiąca przegrała to, na co pracowała przez 35 lat.

Konferencja w Bukareszcie

W drugiej połowie lipca Bułgaria była otoczona. Serbowie i Grecy stali w Macedonii i na jej dawnej granicy, Rumuni około 20 km od Sofii, a Turcy odzyskali Adrianopol. Rząd Wasiła Radosławowa, który zastąpił gabinet Stojana Danewa, musiał prosić o pokój. Car Ferdynand poprosił o pośrednictwo króla Rumunii Karola I i zgodził się oddać mu ziemie między Dunajem a Morzem Czarnym, od Tutrakanu po Bałczik, których Rumuni żądali od początku. 30 lipca w Bukareszcie zebrała się konferencja pokojowa pod przewodnictwem premiera Rumunii Titu Maiorescu, a następnego dnia w południe zaczął obowiązywać pięciodniowy rozejm, przedłużony 4 sierpnia o kolejne cztery dni. Serbię reprezentował Nikola Pašić, Grecję Elefterios Wenizelos, Bułgarię minister finansów Dimitar Tonczew i szef sztabu generał Iwan Ficzew. Turcja nie brała udziału w rozmowach.

Najdłużej spierano się o wybrzeże Morza Egejskiego, a zwłaszcza o Kawalę, port w centrum uprawy tytoniu, zajęty przez grecką flotę. Wenizelos w czasie pierwszej wojny bałkańskiej gotów był zostawić go Bułgarom, ale król Konstantyn i armia zażądali Kawali dla Grecji. Według Millera, ku zaskoczeniu Austro-Węgier i Włoch, poparł ich szwagier króla, cesarz Wilhelm II. Maiorescu oświadczył Bułgarom, że jeśli nie ustąpią, armia rumuńska zajmie Sofię. Bułgarscy delegaci ustąpili.

Nowe granice

Pierwszy artykuł traktatu ustanawiał pokój i przyjaźń między pięcioma monarchami z dniem wymiany ratyfikacji, do której doszło 30 sierpnia. Nowa granica rumuńsko-bułgarska biegła od Dunaju powyżej Tutrakanu do Morza Czarnego na południe od Ekrene. Rumunia zyskała około 7 tys. km² z twierdzą Silistrą, a Bułgaria zobowiązała się w ciągu dwóch lat zburzyć fortyfikacje w Ruse, Szumen, na ziemiach między nimi i w promieniu 20 km wokół Bałcziku, a nowych tam nie budować. Granica z Serbią szła działem wód między Wardarem a Strumą, a z Grecją od pasma Bełasica do ujścia Mesty. Bułgaria zrzekła się też wszelkich praw do Krety. Armia bułgarska miała zacząć demobilizację nazajutrz po zawiadomieniu o podpisaniu pokoju, a zwycięzcy opuścić jej ziemie w ciągu piętnastu dni po demobilizacji.

Serbia powiększyła terytorium z 48 300 do około 87 800 km², zyskując Ochrydę, Bitolę, Sztip i wschodnią część Sandżaku Nowopazarskiego, a liczba jej mieszkańców wzrosła o ponad półtora miliona. Grecja z Salonikami, Kawalą, Epirem i południową Macedonią urosła z 2,66 do 4,36 mln mieszkańców. Bułgarii zostały skrawek Macedonii ze Strumicą, część zachodniej Tracji i około 110 km wybrzeża egejskiego z małym portem Dedeagacz, dzisiejszym Aleksandropolis. Według Millera obie wojny kosztowały ją prawie 45 tys. zabitych i ponad 100 tys. rannych.

Spokój bez zgody

Wiadomość o pokoju przyjęto z ulgą, choć początkowo wydawało się, że dwa mocarstwa zażądają rewizji traktatu: Rosja, która w sporze o Kawalę popierała Bułgarię, i Austro-Węgry, którym nie podobała się powiększona Serbia. Francja i Niemcy stanęły jednak po stronie Grecji i ostatecznie wszystkie mocarstwa uznały bukareszteńskie postanowienia. 29 września Bułgaria podpisała osobny pokój z Turcją w Konstantynopolu i oddała jej Adrianopol oraz Kırklareli (Łozengrad), miejsce swojego pierwszego wielkiego zwycięstwa z 1912 roku.

Amerykańscy historycy Frank Maloy Anderson i Amos Hershey pisali w 1918 roku, że granice wytyczone w Bukareszcie miały niewiele wspólnego z narodowością mieszkańców, a kara dla Bułgarii była tak surowa, że ta nie mogła uznać traktatu za trwałe rozwiązanie. Rumunia zyskała najwięcej w stosunku do poniesionych ofiar, Serbia wyszła z wojen niemal dwukrotnie większa, a w Sofii rządzili ludzie, którzy za klęskę obwiniali Rosję. Dwa lata później Bułgaria przyłączyła się do państw centralnych, licząc na odzyskanie Macedonii.