Dobrudża w I wojnie światowej

Dobrudża, kraina między dolnym Dunajem a Morzem Czarnym, była przed wojną w całości rumuńska, ale jej południową część Rumunia odebrała Bułgarii dopiero w 1913 roku. Dlatego gdy w 1916 roku Rumunia przystąpiła do wojny, Bułgaria uderzyła właśnie tutaj. W kilka miesięcy wojska bułgarskie, niemieckie i tureckie pod wodzą Augusta von Mackensena zajęły całą krainę, a w 1918 roku zwycięzcy podzielili ją między siebie. Klęska państw centralnych oddała ją z powrotem Rumunii.

Kraina sporna

Północna Dobrudża z Konstancą, głównym portem kraju, należała do Rumunii od ponad trzech dziesięcioleci. Południową, nazywaną przez Rumunów Kadrylaterem, zabrali oni Bułgarii w drugiej wojnie bałkańskiej, a pokój bukareszteński z 1913 roku przyznał im obszar ponad 7 tysięcy kilometrów kwadratowych z Silistrą, Tutrakanem i Bazardżikiem, dzisiejszym Dobriczem. Bułgarzy nie pogodzili się z tą stratą. Sojusz, który we wrześniu 1915 roku zawarli w Sofii z Niemcami, pozwalał im odzyskać Dobrudżę, gdyby Rumunia przystąpiła do wojny przeciw Bułgarii lub jej sojusznikom.

Kampania 1916 roku

Konwencja wojskowa z Ententą obiecywała Rumunii, że Dobrudżę osłonią także rosyjskie dywizje. 27 sierpnia 1916 roku przez Dunaj przeprawił się pierwszy oddział rosyjskiego 47 Korpusu generała Andrieja Zajonczkowskiego, z którym szła Serbska Dywizja Ochotnicza, utworzona z jeńców z armii austro-węgierskiej. Rosjan było jednak znacznie mniej, niż chcieli Rumuni, a cały rumuński plan wojny opierał się na założeniu, że Bułgaria nie zaatakuje. Trzy rumuńskie dywizje stały daleko od siebie w Tutrakanie, Silistrze i Bazardżiku.

W nocy z 1 na 2 września bułgarska 3 Armia generała Stefana Toszewa, podporządkowana feldmarszałkowi Augustowi von Mackensenowi, przekroczyła granicę na całej długości. 6 września skapitulowała twierdza Turtucaia i do niewoli trafiło około 28 tysięcy Rumunów. Bitwa pod Tutrakanem wstrząsnęła krajem i zatrzymała rumuńską ofensywę w Siedmiogrodzie. Rumuni bez walki opuścili Silistrę, a z wojsk w Dobrudży utworzono osobną armię pod dowództwem Zajonczkowskiego. Front zatrzymał się na linii od Rasovej nad Dunajem po jezioro Tuzla nad morzem, na południe od kolei z Cernavody do Konstancy.

Druga ofensywa Mackensena ruszyła 19 października. 22 października Bułgarzy i Niemcy weszli do pustej Konstancy, nad której portem unosił się dym, a kilka dni później Rumuni oddali przyczółek w Cernavodzie i przeprawa przez Dunaj została przerwana. Mackensen zostawił w Dobrudży bułgarską 3 Armię z tureckim VI Korpusem, a resztę wojsk przerzucił nad Dunaj, skąd uderzył na Bukareszt. W grudniu zaczęli się cofać także Rosjanie, a 5 stycznia 1917 roku ostatni z nich przeprawili się przez Dunaj do Besarabii. Cała Dobrudża poza deltą Dunaju była w rękach państw centralnych.

Wojna w Dobrudży była też wojną sąsiadów. Według źródeł bułgarskich rumuńskie władze już w sierpniu 1916 roku zaczęły internować w głębi kraju miejscowych Bułgarów i Turków uznanych za nielojalnych, a bułgarska agencja BTA pisze nawet o czterdziestu tysiącach cywilów wywiezionych do obozów w Mołdawii. Rumuński historyk Constantin Kirițescu oskarżał z kolei bułgarskich chłopów o napady na żołnierzy i opisywał grabieże w zdobytej Konstancy. Przez Dobrudżę przeszedł też z rannymi Serbami szpital szkockiej lekarki Elsie Inglis.

Kondominium i powrót Rumunów (1918)

Bułgarzy uważali całą Dobrudżę za swoją, ale sojusznicy mieli inne plany. Pokój w Bukareszcie z 7 maja 1918 roku dał Bułgarii południową Dobrudżę z pasem północnej, mniej więcej po linię Rasova–Agigea, a resztę krainy, aż po deltę Dunaju, oddał we wspólne władanie Niemiec, Austro-Węgier, Bułgarii i Turcji. Turcy chcieli za zgodę na oddanie jej Bułgarom zwrotu ziem nad Maricą. Rozczarowanie w Sofii przyczyniło się do upadku rządu Radosławowa w czerwcu 1918 roku. Dopiero pod koniec września 1918 roku cztery państwa centralne podpisały w Berlinie protokół, który przekazywał Bułgarii także wspólnie zarządzaną strefę.

Na wiele się to nie zdało. Bułgaria podpisała rozejm, a po powrocie Rumunii do wojny 10 listopada do północnej Dobrudży przeprawiły się pierwsze rumuńskie oddziały. Wkrótce w Konstancy urzędował rumuński prefekt, a brytyjska chronologia wojny notuje pod 3 grudnia 1918 roku, że ostatnie wojska bułgarskie opuściły Dobrudżę. W części południowej, zamieszkanej w większości przez Bułgarów i Turków, rumuńskich urzędników przyjmowano wrogo, a porządku pilnowała tam brytyjska 26 Dywizja. Traktat w Neuilly-sur-Seine z listopada 1919 roku potwierdził granicę z 1913 roku, a cała Dobrudża wróciła do Rumunii.