Traktat sojuszniczy w Sofii

6 września 1915 roku, czyli 24 sierpnia według kalendarza juliańskiego, którego Bułgaria wtedy używała, premier Wasił Radosławow i niemiecki poseł w Sofii Gustav Michahelles podpisali traktat o przyjaźni i sojuszu między Bułgarią a Niemcami. Tego samego dnia zawarto tajny układ, który określał nagrodę Bułgarii za udział w wojnie, i konwencję wojskową o wspólnym ataku na Serbię. Po roku lawirowania między obiema stronami Sofia związała się z państwami centralnymi. Wszystko odbyło się w ścisłej tajemnicy i Ententa jeszcze przez kilka tygodni zabiegała o Bułgarię, nie wiedząc, że ją już straciła.

Brytyjska chronologia wojny umieszcza traktat sojuszniczy w Sofii pod 17 lipca 1915 roku i dodaje, że w zamian za udział w wojnie Bułgaria miała otrzymać Albanię. Obie informacje są błędne. W połowie lipca państwa centralne dopiero zabiegały o Sofię. Około 17–18 lipca przez bułgarską stolicę przejeżdżał do Konstantynopola książę Ernst zu Hohenlohe-Langenburg, wysłany tam w zastępstwie chorego ambasadora. Włoski poseł w Sofii donosił, że car Ferdynand przyjął go na długiej audiencji, a bułgarska prasa przypuszczała, że rozmowy dotyczyły układu z Turcją. Albania nie była przedmiotem umów z września. Ceną za przyłączenie się Bułgarii była serbska Macedonia.

Trzy dokumenty

Traktat sojuszniczy liczył pięć artykułów i miał obowiązywać pięć lat. Strony zobowiązywały się nie zawierać sojuszy wymierzonych w drugą stronę. Niemcy gwarantowały niepodległość i całość terytorium Bułgarii przed każdym niesprowokowanym atakiem. Bułgaria miała przyjść Niemcom z pomocą, gdyby bez powodu zaatakowało je któreś z sąsiednich państw. Traktat miał pozostać tajny aż do wejścia Bułgarii do wojny.

Najważniejsze było tajne porozumienie dołączone do traktatu. Niemcy gwarantowały w nim Bułgarii całą serbską część Macedonii, z tak zwaną strefą sporną i bezsporną z bułgarsko-serbskiego układu z 1912 roku, a także ziemie serbskie na wschód od Morawy, z doliną Timoku. Gdyby do wojny przeciw Bułgarii lub jej sojusznikom przystąpiła Rumunia, Bułgaria mogła odzyskać Dobrudżę utraconą w 1913 roku. Gdyby zrobiła to Grecja, mogła odebrać jej ziemie zdobyte w drugiej wojnie bałkańskiej, z Kawalą. Niemcy i Austro-Węgry przyznały Bułgarii pożyczkę wojenną w wysokości 200 milionów franków, z obietnicą dalszych pieniędzy, gdyby wojna trwała dłużej niż cztery miesiące.

Trzecim dokumentem była konwencja wojskowa, podpisana nie w Sofii, ale w niemieckiej kwaterze głównej w Pszczynie. Podpisali ją szefowie sztabów generalnych Niemiec i Austro-Węgier, Erich von Falkenhayn i Franz Conrad von Hötzendorf, a za Bułgarię Petyr Ganczew, wcześniej attaché wojskowy w Berlinie. Niemcy i Austro-Węgry miały uderzyć na Serbię w ciągu 30 dni co najmniej sześcioma dywizjami, a Bułgaria w ciągu 35 dni co najmniej czterema, oraz wysłać jeszcze jedną dywizję do Macedonii. Całością miał dowodzić feldmarszałek August von Mackensen. Celem było rozbicie armii serbskiej i jak najszybsze otwarcie lądowej drogi z Węgier przez Bułgarię do Turcji. Wobec Grecji i Rumunii Bułgaria miała zachować neutralność, dopóki te pozostaną neutralne.

Układ z Turcją

Turcja zgodziła się wreszcie oddać Bułgarii pas ziemi wzdłuż Maricy, z dworcem Edirne w Karaağaç i miastem Didimoticho, łącznie około 2,6 tysiąca kilometrów kwadratowych. Linia kolejowa do egejskiego portu Dedeagacz biegła odtąd w całości przez terytorium bułgarskie. Turcy długo się opierali, ale pod naciskiem Niemiec i wobec zagrożenia w Dardanelach ustąpili. Bułgarskie źródła datują konwencję na 6 września. Brytyjska chronologia notuje jej podpisanie w Didimoticho 9 września, a 22 września zawarcie kolejnego porozumienia w tej sprawie.

Koniec gry o Bułgarię

Przez cały rok Ententa i państwa centralne licytowały się o Sofię. Już przed wojną Bułgaria wzięła wielką pożyczkę w Niemczech, ale Radosławow i car długo nie wiązali się ostatecznie z żadną stroną. Ententa obiecywała Bułgarom wschodnią Trację do linii Enos–Midia i część Macedonii, nie mogła jednak zmusić Serbii i Grecji, by oddały ziemie zdobyte w 1913 roku. Państwa centralne mogły obiecać więcej, bo płaciły cudzym kosztem. O wyborze przesądziły też wydarzenia na frontach. Latem Rosjanie wycofywali się z Galicji i Polski, a alianci utknęli na Gallipoli.

21 i 22 września Bułgaria ogłosiła mobilizację, a ministrowie Ententy w Sofii wciąż próbowali nakłonić ją do zmiany zdania. Na początku października Niemcy i Austro-Węgry uderzyły na Serbię od północy, a w połowie miesiąca Bułgarzy zaatakowali ją od wschodu. Do końca roku Serbia została podbita, a jej armia wycofała się przez albańskie góry nad Adriatyk.