Bułgarzy zajmują Elbasan

Brytyjska chronologia wojny notuje pod 2 lutego 1916 roku, że wojska bułgarskie zajęły Elbasan, miasto w dolinie rzeki Shkumbin w środkowej Albanii. Dokładna data nie jest pewna. Według brytyjskiego historyka Owena Pearsona do Elbasanu weszła już 29 stycznia kompania bułgarskiego 23 Pułku Piechoty pod dowództwem kapitana Serafimowa. Na Zachodzie wiadomość o zajęciu miasta pojawiła się w prasie w pierwszej dekadzie lutego, a 13 lutego włoski konsul w Durrës pisał do Rzymu o „bułgarskiej okupacji Elbasanu” jako o fakcie dokonanym. Austriacka historia oficjalna podaje natomiast, że serbska Dywizja Kombinowana, która osłaniała odwrót Serbów na południe, ruszyła z rejonu Elbasanu ku Wlorze dopiero 9 lutego. Bułgarzy weszli więc do miasta najpewniej niewielkim oddziałem, gdy w okolicy wciąż jeszcze cofały się ostatnie kolumny serbskie.

Droga z Macedonii nad Adriatyk

Elbasan leżał na starym szlaku, który biegł znad Jeziora Ochrydzkiego przez góry do Durrës i Tirany. Jesienią 1915 roku serbskie dowództwo wyznaczyło tę drogę części swoich wojsk uchodzących przed Niemcami, Austriakami i Bułgarami. Gdy w grudniu Bułgarzy zajęli Debar i Ochrydę, przekroczyli Drin i wkroczyli do Albanii, ich czołowe oddziały zaczęły napierać w stronę Elbasanu. Pod koniec grudnia francuski komunikat donosił, że Serbowie są pod Elbasanem ciężko przyciskani przez nieprzyjaciela z artylerią górską, ale samego miasta jeszcze nie oddali. Pod koniec stycznia prasa brytyjska pisała, że Bułgarów zatrzymują przed Elbasanem albańscy zbrojni Esada Paszy Toptaniego, sprzymierzonego z Ententą premiera rządu w Durrës.

Zimą szef austro-węgierskiego sztabu generalnego Franz Conrad von Hötzendorf chciał, by co najmniej dwie dywizje bułgarskie uderzyły od Debaru i Ochrydy na Tiranę i Elbasan i pomogły rozbić Serbów i Włochów w środkowej Albanii, podczas gdy Austriacy zajmą Szkodrę i północ kraju. Do tak dużej operacji nie doszło. Główne siły bułgarskie zostały w Macedonii, naprzeciw wojsk Ententy w Salonikach, a do Albanii posuwały się tylko słabe oddziały.

Sojusznicy i rywale

Zajęcie Elbasanu pogorszyło położenie Włochów, którzy trzymali Durrës. Włoski konsul w tym mieście uważał, że wobec bułgarskiego marszu za Elbasan wycofanie włoskiej załogi jest już tylko kwestią czasu. Austriacka historia oficjalna pisze, że ze względu na Bułgarów stojących w górnym biegu Shkumbinu Włosi nie mogli liczyć na odsiecz dla Durrës lądem z Wlory.

Bułgarzy byli jednak dla Austriaków równocześnie sojusznikami i rywalami. Wiedeń uważał Albanię za swoją strefę wpływów i nie chciał tu bułgarskiej obecności. Gdy na początku lutego car Ferdynand I odwiedził austro-węgierską kwaterę główną w Cieszynie, Conrad zakwestionował także bułgarskie prawa do kosowskich miast Prizren i Prisztina. Według austriackiej historii oficjalnej austro-węgierski oddział wywiadowczy dotarł do Elbasanu 13 lutego. Bułgarzy wysunęli tam już swoje placówki.

Spór załagodził niemiecki szef sztabu generalnego Erich von Falkenhayn. Na początku kwietnia ustalono granicę stref interesów obu państw, która w Albanii biegła od okolic Debaru do Shkumbinu pod Elbasanem. Bułgaria dostała Prizren i Prisztinę, a w zamian wycofała się z Elbasanu. Według austriackiej historii oficjalnej nastąpiło to do połowy kwietnia, według „Historii wojny” „Timesa” 19 kwietnia. W Elbasanie stanęły wtedy wojska austro-węgierskie.