Śmierć Elsie Inglis

26 listopada 1917 roku w hotelu przy dworcu kolejowym w Newcastle upon Tyne zmarła szkocka lekarka Elsie Inglis, założycielka Szkockich Szpitali Kobiecych (Scottish Women’s Hospitals). Dzień wcześniej wysiadła tu ze statku, którym wróciła z Rosji razem ze swoim oddziałem i żołnierzami serbskimi. Od miesięcy chorowała na raka jelita, ale nie chciała opuścić Rosji, dopóki nie wyjadą z niej Serbowie, których leczyła. Miała 53 lata. Przy łóżku czuwały jej siostry.

Urodziła się w 1864 roku w Naini Tal w Indiach, gdzie jej ojciec był urzędnikiem. Od 1886 roku studiowała medycynę w Edynburskiej Szkole Medycyny dla Kobiet i w 1892 roku uzyskała prawo wykonywania zawodu. Prowadziła praktykę w Edynburgu i była jedną z czołowych szkockich sufrażystek, w latach 1906–1914 sekretarzem Szkockiej Federacji Towarzystw na rzecz Prawa Wyborczego Kobiet. Organizacja należała do umiarkowanego nurtu ruchu, który walczył o prawo głosu bez przemocy.

Szpitale kobiet

Gdy wybuchła wojna, Inglis zaproponowała Ministerstwu Wojny utworzenie szpitali obsadzonych wyłącznie przez kobiety. Usłyszała podobno, by poszła do domu i siedziała spokojnie. Zebrała więc pieniądze wśród sufrażystek i założyła Szkockie Szpitale Kobiece. Ich lekarki, pielęgniarki, sanitariuszki i kierowczynie pracowały dla sojuszników, którzy chętniej przyjmowali pomoc. Pierwszy oddział pojechał w listopadzie 1914 roku do Francji, a w opactwie Royaumont na północ od Paryża powstał szpital, który pod egidą francuskiego Czerwonego Krzyża działał do końca wojny. Kolejne oddziały trafiły do Serbii. Do końca wojny stowarzyszenie wysłało czternaście oddziałów, do Francji, Serbii, Rosji, Rumunii, Grecji, na Korsykę i Maltę, a służyło w nich ponad tysiąc kobiet.

W 1915 roku Inglis sama pojechała do Serbii jako naczelna lekarka. Kraj nękała epidemia tyfusu plamistego, na który zmarły też cztery jej współpracownice. Jesienią, podczas podboju Serbii przez państwa centralne, zamiast uciekać z armią przez góry Albanii została z rannymi w Kruševacu i dostała się do niewoli. Zwolniono ją w lutym 1916 roku i przez Szwajcarię wróciła do domu. W kwietniu jako pierwsza kobieta otrzymała serbski Order Orła Białego.

Z Serbami w Rosji

W sierpniu 1916 roku Inglis popłynęła z nowym oddziałem do Odessy, by leczyć żołnierzy 1 Serbskiej Dywizji Ochotniczej. Tworzono ją w Rosji z jeńców, Serbów, Chorwatów i Słoweńców z armii austro-węgierskiej, którzy chcieli walczyć przeciw własnemu państwu. Dywizja weszła do walki w Dobrudży i poniosła tam ciężkie straty, a szpital Inglis przeszedł z nią cały bolesny odwrót przez Dobrudżę aż do Braiły nad Dunajem, gdzie garstka lekarek opatrywała tysiące rannych. Oddział pozostał na froncie rumuńskim do września 1917 roku, a potem wrócił do Serbów. Inglis była już wtedy ciężko chora i nie mogła operować, ale nadal kierowała szpitalem. Po przewrocie bolszewickim dywizję wywożono z Rosji przez Archangielsk na front macedoński, a Inglis popłynęła razem z Serbami do Wielkiej Brytanii. Przed wyjazdem telegrafowała do domu: „Wszystko w porządku i wszyscy zdrowi, oprócz mnie”.

Trumna z jej ciałem została wystawiona w katedrze św. Idziego w Edynburgu. Na pogrzebie 29 listopada byli członkowie brytyjskiej i serbskiej rodziny królewskiej, a gazety pisały o wielkim publicznym hołdzie. Winston Churchill powiedział o Inglis i jej pielęgniarkach, że „zajaśnieją w historii”. Za pieniądze, które zostały w kasie szpitali, w 1925 roku otwarto w Edynburgu szpital położniczy jej imienia.