Brytyjki otrzymują prawo głosu

6 lutego 1918 roku sankcję królewską otrzymała ustawa o reprezentacji ludu (Representation of the People Act). Po raz pierwszy w historii Wielkiej Brytanii dawała ona prawo wyborcze kobietom, choć nie wszystkim. Głosować mogły kobiety, które ukończyły 30 lat i same zajmowały lokal o niewielkiej wartości czynszowej, przynajmniej 5 funtów rocznie, albo były żonami takich mężczyzn, a także absolwentki uczelni w okręgach uniwersyteckich. Ustawa zniosła też prawie wszystkie cenzusy majątkowe dla mężczyzn: głos dostawał każdy, kto ukończył 21 lat, a żołnierz, który odbył służbę w tej wojnie, nawet od 19 lat. Liczba wyborców wzrosła z około 7,7 miliona przed wojną do ponad 21 milionów, w tym około 8,4 miliona kobiet. Stanowiły one blisko dwie piąte uprawnionych.

Wojna i reforma

Przed wojną walka o głos dla kobiet była jednym z najostrzejszych sporów w brytyjskiej polityce. Umiarkowane sufrażystki z Krajowej Unii Towarzystw na rzecz Prawa Wyborczego Kobiet, kierowane przez Millicent Fawcett, petycjami i wiecami przekonywały posłów, a bojowniczki Emmeline Pankhurst wybijały szyby, podpalały budynki i głodowały w więzieniach. W sierpniu 1914 roku obie organizacje stanęły po stronie państwa. Kobiety zastąpiły mężczyzn w fabrykach amunicji, w transporcie, biurach i szpitalach, a w lipcu 1915 roku dziesiątki tysięcy z nich przemaszerowały przez Londyn, domagając się „prawa do służby”. Wielu dawnych przeciwników uznało, że po takiej wojnie nie da się już odmawiać im głosu.

Do reformy zmusiła jednak polityków przede wszystkim sprawa żołnierzy. Według dawnych przepisów prawo głosu zależało od zamieszkiwania w okręgu, więc miliony mężczyzn w okopach i na okrętach traciły je, a parlament wybrany w 1910 roku przedłużał swoją kadencję kolejnymi ustawami. Na przełomie 1916 i 1917 roku konferencja posłów obu izb pod przewodnictwem spikera Izby Gmin Jamesa Lowthera przygotowała projekt nowego prawa wyborczego. Sprawę kobiet, najbardziej sporną, spiker zostawił na koniec, a konferencja zaproponowała ograniczone prawo głosu. Granicę 30 lat ustalono tak wysoko głównie po to, by kobiety nie stanowiły większości wyborców, bo po stratach wojennych było ich w kraju znacznie więcej niż mężczyzn.

Głosowania

Rząd Davida Lloyda George’a przyjął projekt, a minister spraw wewnętrznych George Cave wniósł go do Izby Gmin w maju 1917 roku. 19 czerwca posłowie przyjęli artykuł o prawie wyborczym kobiet ogromną większością 385 głosów przeciw 55. Trudniej miało być w Izbie Lordów, wśród których było wielu zagorzałych przeciwników. Na ich czele mógł stanąć lord George Curzon, członek gabinetu wojennego i przewodniczący Narodowej Ligi Przeciwników Prawa Wyborczego Kobiet. 10 stycznia 1918 roku Curzon oświadczył jednak, że nie zagłosuje ani za odrzuceniem artykułu, ani przeciw, bo Izba Gmin przywróciłaby go, a lordowie przegraliby spór. „Nie mogę głosować w żadną stronę, bo nie chcę brać odpowiedzialności za wejście na drogę, której nie zdołałbym przejść do końca” – mówił. Poprawkę lorda Loreburna, który chciał wykreślić prawa kobiet, odrzucono 134 głosami przeciw 71. Ostateczny tekst uzgodniono na początku lutego.

Ustawa weszła w życie z dniem uchwalenia. Wprowadzała też głosowanie w całym kraju jednego dnia i ograniczała możliwość oddawania głosu w kilku okręgach. Polityczki musiały jeszcze poczekać: prawo kandydowania do Izby Gmin dała kobietom osobna ustawa, przyjęta w listopadzie 1918 roku tuż przed pierwszymi wyborami według nowych zasad. Równe z mężczyznami prawo głosu, od 21 lat, Brytyjki uzyskały dopiero w 1928 roku.