Izba Lordów

Izba Lordów to wyższa, niewybieralna izba parlamentu Zjednoczonego Królestwa. W czasie wojny zasiadali w niej przede wszystkim dziedziczni parowie, a obok nich biskupi Kościoła anglikańskiego i lordowie prawa, którzy tworzyli zarazem najwyższy sąd apelacyjny kraju. Lordowie mogli już tylko opóźniać ustawy, ale ich izba pozostała mównicą ministrów, generałów i krytyków rządu.

Izba po 1911 roku

Spór o „budżet ludowy” Davida Lloyda George’a zakończyła ustawa parlamentarna z 1911 roku. Odebrała ona lordom prawo weta wobec ustaw uchwalonych przez Izbę Gmin: finansowe mogli zatrzymać najwyżej na miesiąc, pozostałe na dwa lata. Wyjątkiem były ustawy przedłużające kadencję parlamentu ponad pięć lat, a właśnie takie parlament uchwalał w czasie wojny. Dzięki ustawie z 1911 roku we wrześniu 1914 roku, mimo oporu konserwatystów, do zbioru praw weszła ustawa o home rule dla Irlandii, choć jej wykonanie zawieszono do końca wojny.

Lordowie w czasie wojny

Wojenne ustawy przechodziły przez izbę szybko. 8 sierpnia 1914 roku lordowie uchwalili ustawę o obronie królestwa na jednym posiedzeniu, bez prac w komisji. Tak samo w lipcu 1915 roku przyjęli ustawę o amunicji wojennej, a w styczniu 1916 roku pobór, uchwalony przez posłów, przeszedł w drugim czytaniu nawet bez głosowania.

Ze swoich ław przemawiali członkowie rządu. 25 sierpnia 1914 roku po raz pierwszy zabrał głos lord Kitchener, nowy minister wojny. Zapewniał, że jako żołnierz nie należy do żadnej partii, a swój urząd traktuje jak ochotnicy: na czas wojny, a gdyby trwała ponad trzy lata, na trzy lata. W lipcu 1916 roku do izby przeszedł Edward Grey, a od grudnia przywódcą lordów był George Curzon, członek Gabinetu Wojennego. Odwołany z Admiralicji pod koniec 1917 roku John Jellicoe zgodził się przyjąć tytuł para między innymi po to, by mieć w izbie mównicę.

25 kwietnia 1916 roku lordowie obradowali na tajnym posiedzeniu, według markiza Salisbury bez precedensu w długiej historii izby, by wysłuchać poufnych danych o ludziach potrzebnych armii i flocie. Wniosek złożył w imieniu rządu markiz Crewe, a Salisbury, choć go nie zwalczał, protestował, że galerię dla dziennikarzy zamknięto, zanim izba zdążyła się zgodzić. W styczniu 1918 roku izba rozstrzygała o prawie głosu dla kobiet. Curzon, przeciwnik tej reformy, wstrzymał się od głosu, a poprawkę skreślającą prawa kobiet odrzucono 134 głosami przeciw 71.

List Lansdowne’a

Najgłośniejszy wojenny spór wywołał lord Lansdowne, były minister spraw zagranicznych i w latach 1903–1916 przywódca konserwatywnych lordów. Już w listopadzie 1916 roku, jako minister bez teki, pytał w memoriale, czy wobec strat warto liczyć na pełne zwycięstwo. 29 listopada 1917 roku, gdy „Times” odmówił druku, „Daily Telegraph” opublikował jego list. Lansdowne pisał, że Wielka Brytania wojny nie przegra, ale jej przedłużanie zrujnuje cywilizowany świat, i proponował określić cele wojny tak, by umożliwić rokowania z Niemcami.

Bonar Law i większość prasy potępili list, a generałowie odrzucili jego tezy. Z uznaniem przyjęły go liberalne „Manchester Guardian” i „Daily News”, autor dostał wiele listów poparcia od czytelników, a według relacji wrażenie zrobił też na prezydencie Woodrowie Wilsonie. Lansdowne bronił swoich poglądów w kolejnych listach i w przemówieniach w Izbie Lordów. Sama izba przetrwała wojnę w dawnym kształcie, w większości dziedziczna. Zapowiadana reforma nie nadeszła, a ustawa z 1949 roku skróciła jeszcze okres, na który lordowie mogli zatrzymać ustawę, do roku.