Brytyjska odpowiedź w sprawie pracy jeńców

Brytyjska chronologia wojny podaje, że 29 maja 1916 roku w Londynie podpisano porozumienie w sprawie zatrudniania brytyjskich i niemieckich jeńców wojennych, uzupełniające rzekomą umowę berlińską z 10 maja. W rzeczywistości obu stron nie łączyła żadna podpisana umowa. 29 maja minister spraw zagranicznych Edward Grey wysłał ambasadorowi Stanów Zjednoczonych w Londynie Walterowi Hinesowi Page’owi notę z odpowiedzią na niemiecką zapowiedź, że 2000 brytyjskich jeńców pojedzie do pracy na zajęte przez Niemców ziemie rosyjskie. Był to odwet za przewiezienie niemieckich jeńców z Wielkiej Brytanii do pracy w portach Francji.

Grey nie protestował przeciw samej decyzji Berlina. Przypomniał natomiast, co Londyn obiecał w sprawie Niemców we Francji. Już 4 kwietnia przekazał Page’owi opis ich pracy, wykonywanej pod brytyjskim nadzorem, i ustnie zapewnił, że obozy będą mogli odwiedzać przedstawiciele ambasady amerykańskiej albo innego państwa neutralnego, które reprezentowało interesy niemieckie we Francji. 15 maja Page odpisał, że wizyty przygotowuje ambasada amerykańska w Paryżu, a 25 maja Grey zawiadomił, że Brytyjczycy wydali już rozkazy, by inspekcje odbywały się na tych samych zasadach co w Wielkiej Brytanii.

W zamian Grey oczekiwał tego samego od Niemców. Prosił, by ambasador USA w Berlinie James W. Gerard powiadomił rząd niemiecki, że Londyn zakłada pełną wzajemność: warunki internowania i inspekcji jeńców przeniesionych z Wielkiej Brytanii do Francji oraz z Niemiec na ziemie rosyjskie miały być takie same. Chciał wiedzieć, do jakich okręgów trafią Brytyjczycy, jaką pracę będą wykonywać i czy pracownicy ambasady będą mogli odwiedzać ich obozy. Liczył, że inspekcja odbędzie się wkrótce po ich przybyciu. Zaproponował nawet, by jeden z lekarzy pracujących dla ambasady zamieszkał na okupowanym terytorium rosyjskim na cały czas, gdy przebywać tam będą brytyjscy jeńcy.

Wizyty neutralnych obserwatorów były jedynym sposobem, by sprawdzić, czy Niemcy dotrzymują zapowiedzi „takich samych warunków” na odległym zapleczu frontu wschodniego. Jednocześnie w Londynie dyskutowano, jak lepiej wykorzystać pracę jeńców niemieckich w samej Wielkiej Brytanii. 18 maja w Izbie Lordów lord Newton mówił, że we Francji pracuje już od 2 do 3 tysięcy jeńców niemieckich, a kolejni mają ścinać drewno w Szkocji. 31 maja podsekretarz stanu w ministerstwie wojny Harold Tennant zapowiedział w Izbie Gmin dziewięć obozów, w których jeńcy mieli pracować przy wyrębie lasu, w kopalniach i kamieniołomach. Żaden z nich nie był jeszcze gotowy.

W czerwcu 1916 roku rząd brytyjski ogłosił całą korespondencję jako dokument parlamentarny o pracy jeńców brytyjskich i niemieckich w Polsce i we Francji. Sprawa nie skończyła się na wymianie not. Według historyczki Heather Jones surowe niemieckie represalia wobec jeńców na froncie wschodnim w 1916 roku stały się wzorem dla dużo głośniejszej akcji odwetowej wiosną 1917 roku na froncie zachodnim.