Polityka i dyplomacja
Kryzysy marokańskie
Dwa kryzysy z lat 1905–1906 i 1911, w których Niemcy próbowały podważyć wpływy Francji w Maroku. Oba zakończyły się ich porażką i zacieśniły współpracę Francji z Wielką Brytanią.
Pierwszy kryzys wywołała wizyta Wilhelma II w Tangerze 31 marca 1905 roku. Cesarz poparł niezależność sułtana, choć entente cordiale z 1904 roku uznawała Maroko za strefę wpływów Francji. Pod naciskiem Niemiec ustąpił francuski minister spraw zagranicznych Théophile Delcassé, ale na konferencji w Algeciras w 1906 roku Niemcy, wspierane tylko przez Austro-Węgry, znalazły się w izolacji, a Francja i Hiszpania dostały nadzór nad marokańską policją. W czasie kryzysu Brytyjczycy i Francuzi zaczęli rozmowy sztabowe.
Drugi kryzys, zwany agadirskim, zaczął się, gdy wiosną 1911 roku Francuzi wysłali wojska do Fezu, a Niemcy 1 lipca skierowały do Agadiru kanonierkę „Panther”, żądając rekompensaty. 21 lipca David Lloyd George ostrzegł w Mansion House, że Wielka Brytania nie da się upokorzyć. Układem z 4 listopada 1911 roku Niemcy uznały francuskie zwierzchnictwo nad Marokiem w zamian za część Konga Francuskiego, przyłączoną do Kamerunu, a w 1912 roku traktat feski ustanowił francuski protektorat. Kryzys zbliżył Wielką Brytanię i Francję także na morzu.
Źródła
W kronice
(09)9 tekstów używa tego pojęcia.
1914