Niemiecka kanonierka „Panther” wpływa do Agadiru

1 lipca 1911 roku niemiecka kanonierka „Panther” rzuciła kotwicę na redzie Agadiru, portu na atlantyckim wybrzeżu południowego Maroka. Tego samego dnia ambasadorzy Niemiec w Londynie, Paryżu i Madrycie zawiadomili rządy, że okręt ma chronić niemieckie firmy i ich pracowników przed niepokojami wśród miejscowych plemion. Nikt nie wziął tego pretekstu poważnie. Agadir był portem zamkniętym dla handlu zagranicznego, a Niemcy wysłali okręt, by zmusić Francję do rozmów o rekompensacie za Maroko. Wybuchł drugi kryzys marokański, który przez całe lato groził wojną.

Francja w Fezie

Akt z Algeciras z 1906 roku formalnie gwarantował niezależność sułtana, ale Francja krok po kroku przejmowała kontrolę nad krajem, a w 1909 roku Niemcy uznały w osobnym porozumieniu jej szczególne interesy polityczne w zamian za poszanowanie własnych interesów gospodarczych. Wiosną 1911 roku plemiona zbuntowane przeciw sułtanowi Abd al-Hafizowi otoczyły Fez. Francja wysłała kolumnę wojsk pod pretekstem ochrony Europejczyków, która w drugiej połowie maja dotarła do miasta bez walki. W czerwcu Hiszpanie zajęli Larache i Alcazar (Al-Kasr al-Kabir). W Berlinie uznano, że Francja i Hiszpania same łamią Akt z Algeciras.

Pomysł wysłania okrętu był dziełem sekretarza stanu w niemieckim ministerstwie spraw zagranicznych Alfreda von Kiderlen-Waechtera. Gdy w czerwcu ambasador Francji w Berlinie Jules Cambon rozmawiał z kanclerzem Theobaldem von Bethmannem Hollwegiem, a 21 czerwca z Kiderlenem w Bad Kissingen, Kiderlen dał do zrozumienia, że za ustępstwa w Maroku Niemcy chcą rekompensaty w Kongu Francuskim. Paryż zwlekał z odpowiedzią. 26 czerwca Kiderlen uzyskał w Kilonii zgodę Wilhelma II, a następnego dnia Admiralicja dostała rozkazy.

Notyfikacja

Niemieckie memorandum doręczone 1 lipca głosiło, że niemieckie domy handlowe w Agadirze i okolicy zaniepokoił „pewien ferment wśród plemion” i poprosiły o ochronę życia i mienia. Rząd postanowił więc wysłać okręt wojenny, który opuści port, „gdy tylko stan rzeczy w Maroku powróci do dawnego spokoju”. W Londynie ambasador Paul Wolff Metternich dodał od siebie, że postępy Francji i Hiszpanii uczyniły postanowienia Aktu z Algeciras iluzorycznymi, a Niemcy są gotowe szukać z nimi ostatecznego rozwiązania sprawy marokańskiej. Stały podsekretarz Foreign Office Arthur Nicolson odparł tylko, że Agadir nie jest portem otwartym i nic mu nie wiadomo o tym, by mieszkali tam jacykolwiek Niemcy lub inni cudzoziemcy.

W Paryżu ambasador Wilhelm von Schoen oświadczył ministrowi spraw zagranicznych Justinowi de Selvesowi, że niemiecka opinia publiczna jest bardzo nerwowa w sprawie Maroka, a wysłanie okrętu ma ją w dużej mierze uspokoić. De Selves odpowiedział, że Francuzów trudno będzie przekonać o prawdziwości podanego powodu. Paryż rozważał wysłanie własnego okrętu do Mogadoru i pytał, czy Brytyjczycy nie zrobiliby tego samego. W Foreign Office zanotowano, że trudno sobie wyobrazić, by Niemcy zrobiły taki krok bez liczenia się z możliwością wojny, w której Francja i Anglia stanęłyby przeciw nim. Kilka dni później „Panther” zastąpił w Agadirze większy krążownik „Berlin”.

Kryzys

Niemcy zażądały za uznanie francuskiego protektoratu nad Marokiem niemal całego Konga Francuskiego. Wielka Brytania stanęła przy Francji: 21 lipca kanclerz skarbu David Lloyd George, po naradzie z premierem i z Edwardem Greyem, ostrzegł w londyńskim Mansion House, że jeśli pokój można by zachować tylko za cenę traktowania Wielkiej Brytanii tam, gdzie chodzi o jej żywotne interesy, tak, „jakby nic nie znaczyła w gabinecie narodów”, to „pokój za taką cenę byłby upokorzeniem nie do zniesienia dla wielkiego kraju takiego jak nasz”. Po miesiącach negocjacji Cambon i Kiderlen podpisali 4 listopada 1911 roku w Berlinie układ, w którym Niemcy zgodziły się nie przeszkadzać Francji w Maroku. W zamian otrzymały około 275 tysięcy km² Konga Francuskiego, przyłączonych do Kamerunu. Prasa niemiecka uznała to za porażkę, a współpraca brytyjsko-francuska jeszcze się zacieśniła.