Rada Państwa (Austria)

Rada Państwa (Reichsrat) była parlamentem austriackiej połowy monarchii habsburskiej, nazywanej Przedlitawią. Miała dwie izby: Izbę Panów, do której członków powoływał cesarz albo wprowadzało ich urodzenie i urząd kościelny, oraz wybieraną Izbę Posłów. Węgry od 1867 roku nie wysyłały do Wiednia posłów i miały własny sejm, więc ustawy Rady Państwa obowiązywały tylko w krajach austriackich, od Czech i Galicji po Tyrol i Dalmację.

Parlament wielu narodów

Reforma wyborcza, którą premier Paul Gautsch przedstawił w 1906 roku, dała prawo głosu wszystkim dorosłym mężczyznom i powiększyła Izbę Posłów do 516 miejsc. Ostatnie wybory przed wojną odbyły się w 1911 roku. W gmachu przy wiedeńskiej Ringstraße zasiadali przedstawiciele ośmiu narodów i ponad 30 partii, a Karl Renner porównał tę izbę do Ligi Narodów w małej skali. Mówiono w niej tylko po niemiecku, a pracę często hamowały spory narodowe: obstrukcja posłów, którzy hałasem i niekończącymi się wystąpieniami nie dopuszczali do głosowań, i kruche koalicje, na których opierały się kolejne rządy.

Polscy posłowie z Galicji tworzyli Koło Polskie, od lat siedemdziesiątych XIX wieku pewne oparcie każdego gabinetu. Na jego czele stał w chwili wybuchu wojny Juliusz Leo, który w sierpniu 1914 roku objął też kierownictwo Naczelnego Komitetu Narodowego. W Izbie Posłów zasiadali również socjalista Ignacy Daszyński i ludowiec Wincenty Witos.

Wojna bez parlamentu

16 marca 1914 roku cesarz na wniosek premiera Karla Stürgkha odroczył sesję parlamentu, a gdy w lipcu wręczano Serbii ultimatum, rząd formalnie zamknął Radę Państwa. Posłowie nie mieli więc żadnego wpływu na decyzję o wojnie. Gabinet rządził na podstawie paragrafu 14 konstytucji z 1867 roku, który pozwalał wydawać cesarskie rozporządzenia z tymczasową mocą ustawy, gdy parlament nie obradował. Reichstag w Berlinie i sejm w Budapeszcie obradowały przez całą wojnę, wiedeński parlament milczał. Autorzy portalu habsburger.net piszą wprost, że Austria była w pierwszych latach wojny faktycznie dyktaturą. Przeciw takim rządom protestował Friedrich Adler, gdy w październiku 1916 roku zastrzelił Stürgkha.

Powrót i rozpad

Nowy cesarz Karol I postawił na gest pojednania i 30 maja 1917 roku, po ponad trzech latach przerwy, Rada Państwa zebrała się ponownie. Wiele ław stało pustych: jedni posłowie zginęli, inni siedzieli w więzieniach albo, jak Tomáš Masaryk, działali na emigracji. Parlament zamiast jednoczyć stał się trybuną narodów. Czesi zażądali przebudowy monarchii w federację państw narodowych, Anton Korošec odczytał w imieniu Słowian południowych deklarację majową, a Koło Polskie już 16 maja przyjęło rezolucję o niepodległej i zjednoczonej Polsce. Rząd Clam-Martinica stracił większość i upadł w czerwcu. W Izbie Panów za pokojem porozumienia przemawiał Heinrich Lammasch.

Od pokoju brzeskiego z Ukrainą, który oddał jej Chełmszczyznę, Koło Polskie było w opozycji i w lipcu 1918 roku obaliło gabinet Ernsta Seidlera. 16 października manifest cesarza wezwał posłów każdego narodu do tworzenia rad narodowych. Pięć dni później niemieccy posłowie zebrali się jako Tymczasowe Zgromadzenie Narodowe Austrii Niemieckiej. 30 października Rada Państwa obradowała dziesięć minut, a 12 listopada, w dniu proklamowania republiki, zebrała się ostatni raz.