Masaryk prezydentem

14 listopada 1918 roku, w czwartek, o 11.40 w sali obrad dawnego sejmu czeskiego w pałacu Thunów na Małej Stronie w Pradze Karel Kramář otworzył pierwsze posiedzenie Rewolucyjnego Zgromadzenia Narodowego. W niespełna dwie i pół godziny parlament nowego państwa zerwał z Habsburgami, ogłosił Czechosłowację republiką, wybrał jej pierwszego prezydenta i powołał pierwszy rząd. Tomáš Masaryk, którego obrano głową państwa, przebywał wtedy jeszcze w Stanach Zjednoczonych.

Zgromadzenie powstało z praskiego Komitetu Narodowego, który 28 października przejął władzę w kraju. Rozszerzono go według tak zwanego klucza Švehli, czyli proporcjonalnie do wyników czeskich partii w wyborach do Rady Państwa z 1911 roku, i dokooptowano przedstawicieli Słowaków. Zgromadzenie liczyło początkowo 256 członków. Nie było wśród nich ani Niemców, ani Węgrów, choć stanowili znaczną część ludności nowego państwa. Jego podstawą prawną była uchwalona dzień wcześniej przez Komitet tymczasowa konstytucja.

Kramář, przewodniczący Komitetu, w długim przemówieniu dziękował żołnierzom legionów, Masarykowi, ministrowi spraw zagranicznych Edvardowi Benešowi i ministrowi wojny Milanowi Rastislavowi Štefánikowi, a także Francji, Wielkiej Brytanii, Stanom Zjednoczonym i prezydentowi Wilsonowi. Zapewnił, że Niemcy w granicach państwa nie mają powodu obawiać się o swój rozwój narodowy, ale dodał: „Nasze państwo będzie oczywiście państwem czeskim”. Potem przeszedł do sprawy najważniejszej. Jak zanotowali stenografowie, powiedział: „Wszystkie więzy, które łączyły nas z dynastią habsbursko-lotaryńską, są zerwane. Koniec z umowami z roku 1526 i z sankcją pragmatyczną. Dynastia habsbursko-lotaryńska utraciła wszelkie prawa do tronu czeskiego. A my, wolni i swobodni, ogłaszamy, że nasze państwo czechosłowackie jest wolną republiką czechosłowacką”. Zebrani przyjęli te słowa stojąc i oklaskami. Kramář zaproponował następnie, by pierwszym prezydentem wybrać Masaryka, i wśród okrzyków „Sława!” ogłosił go jednogłośnie wybranym. Ten sam Karol, który trzy dni wcześniej wycofał się z rządów w Wiedniu, przestał być królem czeskim bez żadnego swojego udziału.

Następnie Zgromadzenie wybrało swojego przewodniczącego. Na socjaldemokratę Františka Tomáška oddano 220 kart, jedna była pusta. Przez aklamację powołano też rząd złożony z premiera i szesnastu członków. Na jego czele stanął Kramář. Weszli do niego między innymi Beneš i Štefánik, przebywający wciąż za granicą, agrariusz Antonín Švehla, narodowy demokrata Alois Rašín i Słowak Vavro Šrobár. Był to rząd koalicji wszystkich czeskich partii. Ministrowie po kolei złożyli przyrzeczenie na ręce przewodniczącego, a o 13.50 posiedzenie zamknięto.

Wiadomość o wyborze zastała Masaryka w Ameryce, dokąd przybył wiosną 1918 roku z Rosji przez Syberię i Japonię. W drogę powrotną wyruszył już jako prezydent, przez Anglię, Francję i Włochy. 21 grudnia 1918 roku Praga przywitała go uroczyście. Tymczasem granice republiki wciąż były sporne: niemieckie prowincje w Czechach i na Morawach chciały należeć do Austrii Niemieckiej, a na większej części Słowacji władzę sprawowali jeszcze Węgrzy.