Izba Gmin

Izba Gmin to niższa, wybieralna izba parlamentu Zjednoczonego Królestwa, obradująca w Pałacu Westminsterskim. Tylko ona mogła wnosić ustawy podatkowe i finansowe, a rząd utrzymywał się u władzy, dopóki miał jej zaufanie. W czasie wojny to w niej brytyjscy ministrowie tłumaczyli kolejne decyzje wojenne, posłowie spierali się o pobór i obalali rządy.

Izba w czasie wojny

Izba wyrosła ze średniowiecznego parlamentu angielskiego. Od ustawy parlamentarnej z 1911 roku wyraźnie górowała nad Izbą Lordów, która mogła już tylko opóźniać uchwalone przez posłów ustawy. Wojnę spędziła izba wybrana w grudniu 1910 roku na pięć lat, która kolejnymi ustawami przedłużała sobie kadencję.

3 sierpnia 1914 roku Edward Grey przekonywał w niej posłów, że Wielka Brytania nie może pozostać obojętna wobec wojny na kontynencie. Kilka dni później izba w pośpiechu przyjęła ustawę o obronie królestwa, podstawę wojennych rozporządzeń. Najwięcej sporów budził jednak pobór. 24 stycznia 1916 roku posłowie uchwalili go dla nieżonatych mężczyzn stosunkiem głosów 383 do 36, w maju objęli nim żonatych, a w kwietniu 1918 roku, po niemieckiej ofensywie wiosennej, podnieśli wiek poborowy i zgodzili się objąć poborem Irlandię.

Rządy i tajne posiedzenia

Wojna przebudowała też rządy. W maju 1915 roku Herbert Henry Asquith zapowiedział w izbie koalicję liberałów, konserwatystów i Partii Pracy. W grudniu 1916 roku ataki Edwarda Carsona, za którym szła część konserwatywnych posłów, przyczyniły się do upadku premiera. Jego następca David Lloyd George opierał się głównie na konserwatystach, a przywódcą izby został Andrew Bonar Law.

Niektórych spraw nie dało się omawiać przy dziennikarzach. 25 kwietnia 1916 roku, nazajutrz po wybuchu powstania wielkanocnego, obie izby zebrały się na tajnych posiedzeniach, by wysłuchać poufnych danych o ludziach dostępnych dla armii i floty. Dla Izby Gmin było to pierwsze takie posiedzenie od dziesięcioleci.

Salę opuszczali wtedy goście, dziennikarze i parlamentarni stenografowie, a wojenne rozporządzenie zakazało pod groźbą kary publikowania relacji z takich obrad poza komunikatem urzędowego biura prasowego. Później posłowie nieraz domagali się kolejnych tajnych posiedzeń, by rząd mógł im szczerze przedstawić stan wojny.

Nowa izba

Wojna zmieniła także samą izbę. Ustawa o reprezentacji ludu z lutego 1918 roku dała prawo głosu niemal wszystkim dorosłym mężczyznom i części kobiet, które ukończyły 30 lat. Liczba wyborców wzrosła z około 7,7 miliona do ponad 21 milionów. W wyborach 14 grudnia 1918 roku kandydaci koalicji dostali listy poparcia, nazwane „kuponami”, i to oni zdobyli około 470 z 707 mandatów.

Asquith stracił miejsce w izbie, a Partia Pracy po raz pierwszy stała się największym ugrupowaniem opozycji. W Irlandii Sinn Féin wygrała 73 okręgi, ale jej posłowie, wśród nich Constance Markievicz, pierwsza kobieta wybrana do Izby Gmin, nie zajęli miejsc w Westminsterze i utworzyli w Dublinie własne zgromadzenie.