Racjonowanie żywności w Wielkiej Brytanii

W poniedziałek 25 lutego 1918 roku w Londynie i otaczających go hrabstwach, zwanych Home Counties, weszło w życie obowiązkowe racjonowanie mięsa, masła i margaryny. Kto chciał je kupić, musiał mieć kartkę i być zapisany u wybranego rzeźnika i sklepikarza. Wielka Brytania przez większość wojny poprzestawała na apelach o oszczędzanie, a teraz sięgnęła po kartki na podstawowe produkty.

Od apeli do kartek

Przed wojną Wielka Brytania sprowadzała z zagranicy około 60 procent żywności. Od początku 1917 roku, gdy Niemcy ogłosili nieograniczoną wojnę podwodną, U-Booty zatapiały coraz więcej statków ze zbożem i mięsem. Powołane w grudniu 1916 roku Ministerstwo Żywności lorda Devonporta stawiało na dobrowolne ograniczenia. W lutym 1917 roku ogłoszono dobrowolne racjonowanie. W tym samym roku piekarze mogli sprzedawać chleb dopiero co najmniej 12 godzin po upieczeniu. Devonport zwlekał z kartkami i w czerwcu 1917 roku ustąpił. Jego następcą został lord Rhondda. We wrześniu państwo zaczęło dopłacać do chleba.

Zimą z 1917 na 1918 rok zapasy pszenicy spadły do ilości wystarczającej na około sześć tygodni. W biednych dzielnicach ludzie godzinami stali w kolejkach przed sklepami, a zamożniejsze domy wysyłały do nich służbę. Kolejki stały się sprawą polityczną. W okręgach przemysłowych robotnicy demonstrowali, a lokalne komitety żywnościowe zaczęły na własną rękę wprowadzać kartki na masło i margarynę. Na przełomie roku kartki objęły cukier. Na początku 1918 roku Rhondda uznał przymusowe racjonowanie za „nieuniknione i pilne” i zapowiedział, że w Londynie i okolicy mięso, masło i margaryna pójdą na kartki od 25 lutego. Komitety z Londynu i sąsiednich hrabstw same poprosiły ministerstwo o jeden wspólny plan, bo różne przepisy w każdej dzielnicy jednego miasta wywołałyby chaos.

Jak działały kartki

Każdy dostawał kartę żywnościową i kartę mięsną z kuponami. Kupon mięsny nie odpowiadał określonej wadze, tylko wartości: za każdy można było kupić mięsa rzeźnego za 5 pensów. Rzeźnicy musieli wywieszać cenniki, a za zawyżanie cen i oszukiwanie na wadze groził sąd. Przyjezdni, którzy zostawali w stolicy najwyżej cztery dni, mogli jeść masło i margarynę w hotelach i klubach bez żadnych formalności, a posiłki mięsne dostawali po okazaniu dowodu rejestracji narodowej i podpisaniu oświadczenia.

Nie wszystko poszło gładko. 21 lutego poseł Kennedy Jones alarmował w Izbie Gmin, że tysiące londyńczyków nie dostały jeszcze kart i nie zdążą się zapisać do sklepów. Sekretarz parlamentarny Ministerstwa Żywności John Robert Clynes odpowiedział, że nie wie o żadnych opóźnieniach, a przesunięcie terminu niczego by nie załatwiło: jakąkolwiek datę by wybrano, zawsze ktoś by nie zdążył. Racjonowanie ruszyło w zapowiedzianym dniu.

Co było dalej

Ministerstwo zapowiedziało już wtedy, że od 25 marca jednolite racjonowanie mięsa obejmie całą Wielką Brytanię. W lipcu 1918 roku wprowadzono krajowe książeczki kartkowe na masło, margarynę, smalec, mięso i cukier. Chleba w Wielkiej Brytanii, inaczej niż w większości Europy, nigdy w czasie wojny nie racjonowano. Przydziały dawały około 1680 kalorii dziennie i według późniejszych obliczeń przeciętne spożycie kalorii spadło tylko o 3 procent, a białka o 6 procent. Kontrolę nad żywnością zniesiono całkowicie dopiero w 1921 roku.