Arabowie zdobywają Dżuddę

Brytyjska chronologia wojny notuje pod 9 czerwca 1916 roku zdobycie Dżuddy przez Arabów. W rzeczywistości tego dnia walki o port dopiero się zaczęły. Według brytyjskiej historii oficjalnej kampanii w Egipcie i Palestynie 9 czerwca Arabowie z plemienia Harb po raz pierwszy zaatakowali miasto, a brytyjska oficjalna historia wojny powietrznej podaje, że o dziewiątej wieczorem tego dnia okręty otworzyły ogień na tureckie pozycje. Libański historyk George Antonius datuje atak na 10 czerwca, dzień wybuchu powstania w Mekce. Turecki garnizon skapitulował dopiero tydzień później, 16 czerwca, po bombardowaniu z morza i nalocie wodnosamolotów.

Brama do Mekki

Dżudda była głównym portem Hidżazu, przez który do leżącej kilkadziesiąt kilometrów w głębi lądu Mekki płynęli pielgrzymi i żywność. Kto ją trzymał, panował nad dostępem do całej prowincji z morza. W listopadzie 1914 roku Brytyjczycy obiecali, że nie zaatakują świętych miejsc Arabii ani Dżuddy, dopóki Turcy nie będą przeszkadzać pielgrzymkom. Proklamacje rozpowszechniane w Hidżazie zostawiały jednak furtkę na wypadek, gdyby wymagała tego ochrona interesów arabskich. Teraz okręty Royal Navy miały wesprzeć szarifa Husajna ibn Alego, który 5 czerwca rozpoczął powstanie przeciw Turkom. 8 czerwca komandor David Hogarth i inni wysłannicy Biura Arabskiego w Kairze spotkali się w pobliżu Dżuddy z najmłodszym synem szarifa, Zajdem. Dowiedzieli się, że powstanie już trwa, a szarif prosi o pieniądze, żywność, co najmniej 10 tysięcy karabinów i przede wszystkim o artylerię górską z muzułmańską obsługą.

Atak i bombardowanie

Garnizon Dżuddy liczył około 1400–1500 żołnierzy i miał działa oraz karabiny maszynowe. Atakowało go od 3500 do 4000 Arabów z konfederacji plemiennej Harb, według Antoniusa pod wodzą szarifa Muhsina. Bez artylerii nie mieli szans na zdobycie miasta szturmem, a po odparciu pierwszego ataku przeszli do oblężenia. Brał w nim udział także Muhammad Szarif al-Faruki, oficer, który w 1915 roku przeszedł do Brytyjczyków i w Kairze przedstawiał się jako wysłannik tajnych arabskich stowarzyszeń. Z morza wspierał powstańców stary krążownik HMS Fox, na którego pokładzie był dowodzący operacją kapitan William Boyle, oraz uzbrojone statki indyjskiej marynarki, w tym Hardinge. Według brytyjskiej historii oficjalnej 11 czerwca Fox i Hardinge ostrzelały tureckie pozycje na północ od miasta. Według Antoniusa okręty ostrzeliwały zewnętrzne pozycje tureckie, a nie samo otoczone murami miasto.

Wodnosamoloty nad Dżuddą

15 czerwca rano na redę przypłynął transportowiec wodnosamolotów HMS Ben-my-Chree, który wcześniej bombardował Turków pod Lahidżem w pobliżu Adenu. Od razu spuszczono na wodę trzy maszyny. Dwie zrzuciły po bombie o wadze około 30 kilogramów. Trzecią pilotował dowódca dywizjonu wodnosamolotów Charles Samson, a jako obserwator leciał z nim William Wedgwood Benn, liberalny poseł do Izby Gmin. Przelecieli nisko przed miastem, sfotografowali mury, twierdzę i tak zwany grób Ewy, po czym zrzucili bombę o wadze około 50 kilogramów na tureckie okopy. Turcy odpowiedzieli gwałtownym ogniem, przestrzelili śmigło i zerwali jedną z linek sterowych, ale wszystkie maszyny wróciły. Wieczorem z Foxa nadszedł sygnał, by odwołać dalsze loty, bo Dżudda się poddała. Boyle dodał: „Prawdopodobnie przesądziły o tym wodnosamoloty”. Benn pisał później, że był to rezultat osiągnięty niemal wyłącznie przez lotnictwo. Brytyjska oficjalna historia wojny powietrznej uznała to za przesadę, ale przyznała, że nalot złamał osłabiony już bombardowaniem opór obrońców.

Kapitulacja

16 czerwca garnizon formalnie się poddał. Do niewoli poszło 45 oficerów i około 1400 żołnierzy (według historii wojny powietrznej 1460), a powstańcy zdobyli 16 dział i zapasy. Według brytyjskiej historii oficjalnej do kapitulacji przyczynił się także brak wody, a według Antoniusa wiadomość od tureckiego dowódcy w Mekce, że posiłków nie będzie. Zdobycie Dżuddy otworzyło drogę dostawom dla powstańców. Pod koniec czerwca przypłynęły tu z Port Sudanu egipskie baterie górskie, karabiny i żywność, a w następnych tygodniach Arabowie opanowali kolejne porty nad Morzem Czerwonym, w tym 27 lipca Janbu. Dżudda stała się główną bazą brytyjskiej pomocy dla powstania i siedzibą brytyjskiego przedstawiciela przy szarifie.