TheGreatWar.pl
en
← Wszystkie kraje

Kraje w wojnie

Wielka Brytania w I wojnie światowej

Wielka Brytania weszła do wojny w obronie Belgii, zbudowała milionową armię, blokowała Niemcy z morza i razem z całym imperium walczyła na wszystkich frontach.

Strona:
Ententa
W wojnie:
4 sierpnia 1914 – 11 listopada 1918
Autor:
Natalia
Aktualizacja:
30 października 2026

W liczbach

Zmobilizowani według państw
8,9 mln
Polegli żołnierze według państw
908 tys.–1,1 mln
Straty w stosunku do liczby ludności
1,9–2,2%
Wojna w liczbach →

Wielka Brytania przystąpiła do I wojny światowej 4 sierpnia 1914 roku, gdy Niemcy wkroczyły do neutralnej Belgii, i walczyła do rozejmu 11 listopada 1918 roku. Razem z nią do wojny weszło całe imperium: dominia, Indie i kolonie. Brytyjczycy, którzy nie znali poboru, zbudowali w czasie wojny masową armię, a ich flota blokowała Niemcy i chroniła drogi morskie Ententy. Wielka Brytania walczyła na froncie zachodnim, na morzu i przeciw Turcji od Dardaneli po Palestynę i wyszła z wojny zwycięska.

Droga do wojny

W 1898 roku Niemcy uchwaliły pierwszą ustawę o flocie, co zapoczątkowało wyścig zbrojeń morskich z Wielką Brytanią. 10 lutego 1906 roku zwodowano HMS Dreadnought, pierwszy pancernik z samymi ciężkimi działami i turbinami. W tym wyścigu Wielka Brytania do 1914 roku nie straciła przewagi.

Brytyjczycy szukali tymczasem wyjścia z izolacji: w 1904 roku zawarli z Francją entente cordiale, a w 1907 roku z Rosją konwencję petersburską, która dopełniła trójporozumienie. Żadne z tych porozumień nie było sojuszem wojskowym. Przed wojną kraj zajmowały głównie strajki, ruch sufrażystek i groźba wojny domowej w Irlandii.

Przystąpienie do wojny

W lipcu 1914 roku minister spraw zagranicznych Edward Grey zaproponował międzynarodową konferencję, która miała powstrzymać wojnę. 3 sierpnia przedstawił w Izbie Gmin zobowiązania wobec Belgii i Francji. Gdy Niemcy wkroczyły do Belgii, 4 sierpnia o godzinie 23 czasu londyńskiego minął termin brytyjskiego ultimatum i Wielka Brytania znalazła się w stanie wojny z Niemcami. Austro-Węgrom wypowiedziała wojnę 12 sierpnia, a Turcji 5 listopada.

Rząd liberała Herberta Asquitha od razu wprowadził cenzurę i ustawę o obronie królestwa (DORA). Ministrem wojny został lord Kitchener, jeden z nielicznych, którzy przewidywali długą wojnę. 21 sierpnia ministerstwo nakazało utworzenie z ochotników pierwszej Nowej Armii. Do końca 1914 roku zgłosił się nieco ponad milion ochotników, a do grudnia 1915 roku prawie 2,5 miliona. Łącznie przez armię brytyjską przeszło w czasie wojny około 5,2 miliona ludzi, z których mniej więcej połowa zgłosiła się na ochotnika.

Front zachodni

16 sierpnia 1914 roku zakończyło się lądowanie Brytyjskiego Korpusu Ekspedycyjnego we Francji pod wodzą Johna Frencha. 23 sierpnia stoczył on pierwszą bitwę pod Mons, a 26 sierpnia zahamował niemiecki pościg pod Le Cateau. Po Marnie Brytyjczycy przeszli do Flandrii, gdzie w I bitwie pod Ypres obronili miasto, ale stara armia zawodowa wykrwawiła się pod nim.

W 1915 roku nacierali pod Neuve-Chapelle i Loos. Po porażce pod Loos odwołano Frencha, a 19 grudnia 1915 roku dowództwo przejął gen. Douglas Haig.

1 lipca 1916 roku, w pierwszym dniu bitwy nad Sommą, armia brytyjska straciła 57 tysięcy ludzi i był to najgorszy dzień w jej historii. We wrześniu nad Sommą po raz pierwszy weszły do boju czołgi.

W 1917 roku Brytyjczycy nacierali pod Arras, od 31 lipca do 10 listopada spod Ypres na Passchendaele, tracąc ćwierć miliona ludzi, a w listopadzie setkami czołgów przełamali Linię Hindenburga pod Cambrai.

21 marca 1918 roku Niemcy przełamali front brytyjski w operacji Michael i posunęli się o ponad 60 km, ale nie zdobyli Amiens. 8 sierpnia Brytyjczycy, Kanadyjczycy i Australijczycy z czołgami oraz Francuzi przełamali front pod Amiens. Zaczęła się ofensywa stu dni, w której sprzymierzeni zepchnęli Niemców z Linii Hindenburga i zmusili ich do rozejmu. Rankiem 11 listopada Kanadyjczycy wkroczyli do Mons, gdzie w 1914 roku Brytyjczycy stoczyli pierwszą bitwę.

Morze i fronty pozaeuropejskie

Od sierpnia 1914 roku Wielka Brytania prowadziła morską blokadę państw centralnych. 31 maja – 1 czerwca 1916 roku pod Jutlandią Grand Fleet admirała Johna Jellicoe starła się z niemiecką Flotą Pełnomorską. Straciła więcej okrętów, ale Niemcy uciekli i nie przełamali jej przewagi.

Od 1 lutego 1917 roku niemieckie okręty podwodne zatapiały bez ostrzeżenia wszystkie statki wokół Wysp Brytyjskich. 14 czerwca 1917 roku Jellicoe zatwierdził system konwojów, który przesądził o przegranej Niemiec w wojnie podwodnej.

Przeciw Turcji Brytyjczycy walczyli na kilku frontach. Od lutego 1915 do stycznia 1916 roku Ententa próbowała zdobyć Dardanele, co skończyło się klęską kampanii gallipolijskiej i ewakuacją. Z kolei w Mezopotamii wojska brytyjskie i indyjskie 29 kwietnia 1916 roku skapitulowały w Al-Kucie, a w marcu 1917 roku zdobyły Bagdad.

Z Egiptu wojska Edmunda Allenby’ego weszły do Palestyny, 9 grudnia 1917 roku zajęły Jerozolimę, a we wrześniu 1918 roku rozbiły Turków pod Megiddo. 2 listopada 1917 roku deklaracja Balfoura obiecała poparcie dla żydowskiej siedziby narodowej w Palestynie. 30 października 1918 roku Imperium Osmańskie podpisało rozejm w Mudros.

Imperium

Brytyjczycy mogli sięgać po żołnierzy z Kanady, Australii, Nowej Zelandii i Związku Południowej Afryki oraz po ochotniczą armię indyjską. Żołnierze armii indyjskiej walczyli we Francji od 1914 roku, Kanadyjczycy od początku 1915 roku, a do 1916 roku dołączyli Australijczycy, Nowozelandczycy, Południowoafrykańczycy i Nowofundlandczycy. Ponad milion żołnierzy armii indyjskiej służyło za morzem, a co najmniej 74 187 z nich zginęło.

W wojnie z Turcją służyło około 3 milionów żołnierzy brytyjskich i z imperium, w tym ponad milion z samej Wielkiej Brytanii. Łącznie imperium zmobilizowało 8 904 467 ludzi, z czego sama Wielka Brytania około 5,7 miliona.

Front wewnętrzny

W 1915 roku na froncie zachodnim zabrakło pocisków artyleryjskich, a kryzys amunicyjny stał się sprawą polityczną. 25 maja Asquith utworzył rząd koalicyjny z konserwatystami i Partią Pracy, a David Lloyd George objął Ministerstwo Amunicji, które mogło przejmować fabryki i kierować do nich robotników.

Ochotników zaczęło brakować i 27 stycznia 1916 roku wprowadzono pobór nieżonatych mężczyzn od 18 do 41 lat, a 25 maja objął on wszystkich mężczyzn w tym wieku. W kwietniu 1916 roku w Dublinie wybuchło powstanie wielkanocne. 7 grudnia 1916 roku premierem został Lloyd George.

Około miliona kobiet przeszło w czasie wojny ze służby domowej i tradycyjnych zajęć do nowych, lepiej płatnych prac, a w styczniu 1917 roku powstał Pomocniczy Korpus Armii Kobiet (WAAC). Wojna dotarła też do brytyjskich miast z powietrza. 19 stycznia 1915 roku sterowce dokonały pierwszego nalotu na Anglię, w nocy z 31 maja na 1 czerwca 1915 roku sterowiec zbombardował Londyn, a 13 czerwca 1917 roku Gothy zabiły w City i East Endzie 162 osoby.

Od 25 lutego 1918 roku mięso, masło i margarynę w Londynie sprzedawano na kartki. 6 lutego 1918 roku ustawa o reprezentacji ludu dała prawo głosu kobietom po trzydziestce i wszystkim mężczyznom od 21 lat. Wojnę opłacano podatkami i długiem: podatek dochodowy wzrósł w 1918 roku do 30 procent, a dług publiczny z 625 do 7800 milionów funtów.

Wielka Brytania wsparła też sprawę polską. 5 kwietnia 1917 roku Londyn zapewnił rosyjski Rząd Tymczasowy, że popiera zasadę niepodległej i zjednoczonej Polski, a 15 października 1917 roku jako drugie po Francji mocarstwo Ententy uznał Komitet Narodowy Polski. 3 czerwca 1918 roku premierzy Francji, Wielkiej Brytanii i Włoch uznali w deklaracji wersalskiej niepodległą Polskę z dostępem do morza za warunek pokoju, a 15 października 1918 roku Londyn uznał Armię Polską za sprzymierzoną i współwojującą.

Koniec wojny i bilans

14 grudnia 1918 roku w pierwszych wyborach z udziałem kobiet miażdżąco wygrała koalicja Lloyda George’a, a w Irlandii zwyciężyła Sinn Féin. Według War Office z 1922 roku w wojskach lądowych imperium zginęło 908 tysięcy żołnierzy, a Komisja Grobów Wojennych Wspólnoty upamiętnia ponad 1,1 miliona zmarłych, z marynarką. Z samych Wysp Brytyjskich zginęło około 744 tysięcy żołnierzy. Razem z ofiarami cywilnymi wojna zabrała, według zestawienia Wikipedii, 1,9–2,2 procent ludności Wielkiej Brytanii z koloniami. Według Stephena Badseya Brytyjczycy stracili mniej, w liczbach bezwzględnych i względnych, niż każde inne wielkie mocarstwo walczące w wojnie oprócz Stanów Zjednoczonych.

Źródła

  1. encyclopedia.1914-1918-online.net · great britain 1 1
  2. libraryofsocialscience.com · white first world war casualties
  3. History of the United Kingdom during the First World War · Wikipedia (en)
  4. World War I casualties · Wikipedia (en)
  5. Indian Army during World War I · Wikipedia (en)

Widzisz błąd?Zgłoś go

Bitwy

(181)
  1. 6–12 września 1914Pierwsza bitwa nad MarnąWe wrześniu 1914 Francuzi i Brytyjczycy zatrzymali Niemców na froncie od Paryża po Verdun i zmusili ich do odwrotu. Upadł plan szybkiego zwycięstwa.
  2. 12–15 września 1914Pierwsza bitwa nad AisneWe wrześniu 1914 Niemcy, wycofani znad Marny, obronili wzgórza nad Aisne przed Francuzami i Brytyjczykami. Na froncie zachodnim zaczęła się wojna okopowa.
  3. 27 września – 10 października 1914Oblężenie AntwerpiiOd 27 września do 10 października 1914 Niemcy oblegali Antwerpię, ostatnią twierdzę Belgii. Miasto padło, ale armia belgijska wymknęła się nad Yser.
  4. 10 października – 2 listopada 1914Bitwa pod La BasséeOd 10 października do 2 listopada 1914 Brytyjczycy próbowali zdobyć La Bassée. Zatrzymani przez Niemców, z pomocą Hindusów utrzymali front.
  5. 12 października – 2 listopada 1914Bitwa pod Messines (1914)Od 12 października do 2 listopada 1914 brytyjska kawaleria walczyła we Flandrii o grzbiet Messines. 1 listopada Niemcy zdobyli Messines i wzgórza.
  6. 13 października – 2 listopada 1914Bitwa pod ArmentièresOd 13 października do 2 listopada 1914 brytyjski III Korpus odbił Meteren, Bailleul i Armentières, a potem bronił się nad Lys przed Niemcami.
  7. 16 października – 10 listopada 1914Bitwa nad YserOd 16 października do 10 listopada 1914 Belgowie i Francuzi bronili linii Yser. Zalanie równiny zatrzymało Niemców i ocaliło skrawek wolnej Belgii.
  8. 19 października – 22 listopada 1914Pierwsza bitwa pod YpresOd 19 października do 22 listopada 1914 alianci obronili Ypres przed nowymi armiami niemieckimi. Stara armia brytyjska wykrwawiła się pod miastem.
  9. 21–24 października 1914Bitwa pod Langemarck (1914)Od 21 do 24 października 1914 brytyjski I Korpus Haiga odpierał pod Ypres natarcie nowych niemieckich korpusów rezerwowych, złożonych po części z ochotników.
  10. 29–31 października 1914Bitwa pod GheluveltOd 29 do 31 października 1914 grupa Fabecka próbowała przełamać front pod Ypres. 31 października linia brytyjska pękła pod Gheluvelt, ale kontratak ją zamknął.
  11. 1 listopada 1914Bitwa pod Coronelem1 listopada 1914 eskadra admirała von Spee rozbiła u wybrzeży Chile zespół admirała Cradocka. Zginęło około 1600 Brytyjczyków, Niemcy mieli 3 rannych.
  12. 2–5 listopada 1914Bitwa pod TangąW dniach 2–5 listopada 1914 ok. 8 tys. żołnierzy brytyjsko-indyjskich przegrało pod Tangą z ok. tysiącem askarysów Lettow-Vorbecka. Zwana „bitwą pszczół”.
  13. 11 listopada 1914Bitwa pod Nonne Bosschen11 listopada 1914 gwardia pruska przerwała linię brytyjską pod Ypres i weszła do lasku Nonne Bosschen. Kontratak ją wyparł. Był to ostatni wielki atak Niemców.
  14. 8 grudnia 1914Bitwa koło Falklandów8 grudnia 1914 brytyjskie krążowniki liniowe rozbiły koło Falklandów eskadrę admirała von Spee. Zatonęły cztery niemieckie krążowniki, uciekł tylko Dresden.
  15. 20–21 grudnia 1914Obrona Givenchy20–21 grudnia 1914 Niemcy wysadzili miny pod okopami Korpusu Indyjskiego i wdarli się pod Givenchy i Festubert. Linię uratował kontratak I Korpusu.
  16. 24 stycznia 1915Bitwa na Dogger Bank24 stycznia 1915 krążowniki liniowe Beatty'ego dopadły zespół Hippera na Morzu Północnym. Niemcy stracili krążownik Blücher, ale ich główne siły uciekły.
  17. 19 lutego – 18 marca 1915Morska operacja w DardanelachOd 19 lutego do 18 marca 1915 flota brytyjska i francuska próbowała przebić się przez Dardanele. Atak zakończył się zatopieniem trzech pancerników na minach.
  18. 10–13 marca 1915Bitwa pod Neuve-Chapelle10–13 marca 1915 brytyjska 1 Armia Haiga zdobyła Neuve-Chapelle w pierwszej zaplanowanej ofensywie BEF. Przełamania nie wykorzystano, a grzbiet Aubers ocalał.
  19. 17 kwietnia – 5 maja 1915Walki o Wzgórze 6017 kwietnia 1915 Brytyjczycy zdobyli po wybuchu min Wzgórze 60 pod Ypres. Odpierali kontrataki przez dwa tygodnie, ale 5 maja Niemcy odbili je gazem.
  20. 22–23 kwietnia 1915Bitwa o grzbiet Gravenstafel22–23 kwietnia 1915 Kanadyjczycy i Brytyjczycy zamknęli pod Ypres wyrwę po pierwszym ataku chlorem, płacąc za to tysiącami zabitych i rannych.
  21. 22 kwietnia – 25 maja 1915Druga bitwa pod YpresOd 22 kwietnia do 25 maja 1915 Niemcy, używając po raz pierwszy na zachodzie chloru, zmniejszyli łuk Ypres o kilka kilometrów, ale miasta nie zdobyli.
  22. 24 kwietnia – 4 maja 1915Bitwa pod St. JulienOd 24 kwietnia do 4 maja 1915 Kanadyjczycy, Brytyjczycy, Hindusi i Francuzi bronili północnego skraju łuku Ypres przed Niemcami atakującymi chlorem.
  23. 8–13 maja 1915Bitwa o grzbiet Frezenberg8–13 maja 1915 Niemcy po potężnym ostrzale zepchnęli Brytyjczyków z grzbietu Frezenberg pod Ypres, ale nie przełamali frontu. Straty były ogromne.
  24. 9 maja 1915Bitwa o grzbiet Aubers9 maja 1915 brytyjska 1 Armia Haiga uderzyła na grzbiet Aubers, by wesprzeć Francuzów w Artois. W jeden dzień straciła ponad 11 tysięcy ludzi i nie zdobyła nic.
  25. 9 maja – 18 czerwca 1915Druga bitwa w Artois9 maja – 18 czerwca 1915 francuska 10 Armia próbowała zdobyć wzgórza Vimy. Pierwszego dnia dotarła na grzbiet, ale potem walczyła tygodniami o pojedyncze wsie.
  26. 15–25 maja 1915Bitwa pod Festubert15–25 maja 1915 brytyjska 1 Armia ponowiła natarcie w Artois, tym razem nocą i po długim ostrzale. Zdobyła kilkaset metrów błota za ponad 16 tysięcy ludzi.
  27. 24–25 maja 1915Bitwa o grzbiet Bellewaarde24–25 maja 1915 Niemcy po największym dotąd ataku chlorem zdobyli pod Ypres Mouse Trap Farm i część grzbietu Bellewaarde. To był finał drugiej bitwy pod Ypres.
  28. 25 września – 8 października 1915Bitwa pod Loos25 września – 8 października 1915 Brytyjczycy pierwszy raz uderzyli dużą chmurą chloru. Zdobyli Loos, ale odwody przyszły za późno.
  29. 7 grudnia 1915 – 29 kwietnia 1916Oblężenie Al-KutuOd 7 grudnia 1915 do 29 kwietnia 1916 Turcy oblegali dywizję Townshenda w Al-Kucie. Odsiecz zawiodła, a głód zmusił garnizon do kapitulacji.
  30. 18 grudnia 1915 – 9 stycznia 1916Ewakuacja Gallipoli18 XII 1915 – 9 I 1916 alianci potajemnie wycofali z Gallipoli ostatnie wojska. Turcy zorientowali się dopiero, gdy łodzie odbijały od brzegu.
  31. 5–21 marca 1916Ofensywa kilimandżarskaW marcu 1916 Smuts uderzył na Niemców pod Kilimandżaro od wschodu i od zachodu. Zajął Tavetę i Moshi, ale Lettow-Vorbeck wymknął się na południe.
  32. 31 maja – 1 czerwca 1916Bitwa jutlandzka31 maja – 1 czerwca 1916 Grand Fleet starła się z Flotą Pełnomorską. Brytyjczycy stracili więcej okrętów, ale Niemcy uciekli i nie przełamali ich przewagi.
  33. 1 lipca – 18 listopada 1916Bitwa nad SommąOd 1 lipca do 18 listopada 1916 Brytyjczycy i Francuzi nacierali nad Sommą. Zyskali najwyżej 10 km, a obie strony straciły łącznie ponad milion ludzi.
  34. 1–13 lipca 1916Bitwa pod Albert (1916)Pierwsza faza bitwy nad Sommą, 1–13 lipca 1916. Brytyjczycy w krwawych walkach zdobyli La Boisselle, Contalmaison i las Mametz, pod drugą linią Niemców.
  35. 14–17 lipca 1916Bitwa o grzbiet Bazentin14–17 lipca 1916 brytyjska 4 Armia po nocnym podejściu i świtowym szturmie zdobyła drugą pozycję niemiecką od Longueval po Bazentin-le-Petit nad Sommą.
  36. 15 lipca – 3 września 1916Bitwa o las DelvilleOd 15 lipca do 3 września 1916 Brytyjczycy i Niemcy walczyli nad Sommą o las Delville pod Longueval. Najcięższą próbę przeszli tam Południowoafrykańczycy.
  37. 19–20 lipca 1916Bitwa pod Fromelles19–20 lipca 1916 brytyjska 61 Dywizja i 5 Dywizja Australijska zaatakowały pod Fromelles, by związać Niemców z dala od Sommy. Straciły ponad 7 tys. ludzi.
  38. 23 lipca – 3 września 1916Bitwa o grzbiet Pozières23 lipca – 3 września 1916 trzy dywizje australijskie zdobyły nad Sommą wieś Pozières i wzgórze z wiatrakiem, tracąc około 23 tysięcy ludzi.
  39. 3–6 września 1916Bitwa pod Guillemont3–6 września 1916 Brytyjczycy zdobyli nad Sommą wieś Guillemont, farmę Falfemont i las Leuze, o które od końca lipca walczyli bez skutku.
  40. 9 września 1916Bitwa pod Ginchy9 września 1916 irlandzka 16 Dywizja zdobyła ruiny Ginchy nad Sommą, o które od tygodnia bezskutecznie walczyli Brytyjczycy. Na skrzydłach natarcie utknęło.
  41. 15–22 września 1916Bitwa pod Flers-Courcelette15–22 września 1916 Brytyjczycy i dominia zdobyli nad Sommą Flers, Martinpuich, Courcelette i High Wood. Po raz pierwszy do boju weszły czołgi.
  42. 25–28 września 1916Bitwa pod Morval25–28 września 1916 brytyjska 4 Armia zdobyła nad Sommą Morval, Lesbœufs i Gueudecourt, a razem z Francuzami Combles. Było to jej najlepsze natarcie od lipca.
  43. 26–28 września 1916Bitwa o grzbiet Thiepval26–28 września 1916 Armia Rezerwowa Gougha zdobyła nad Sommą Thiepval i farmę Mouquet. O reduty Stuff i Schwaben walczono jednak jeszcze przez wiele dni.
  44. 1–18 października 1916Bitwa o grzbiety Le Transloy1–18 października 1916 brytyjska 4 Armia nacierała nad Sommą w deszczu i błocie na Le Transloy. Zdobyła Eaucourt l’Abbaye i Le Sars, ale dalej nie doszła.
  45. 1 października – 11 listopada 1916Bitwa o wzgórza nad AncreOd 1 października do 11 listopada 1916 Armia Rezerwowa Gougha w deszczu i błocie zdobywała reduty Stuff i Schwaben oraz okop Regina na grzbiecie Thiepval.
  46. 13–18 listopada 1916Bitwa nad Ancre13–18 listopada 1916 5 Armia Gougha zdobyła nad Ancre Beaumont-Hamel, Beaucourt i Saint-Pierre-Divion. Serre się utrzymało, a śnieg zakończył bitwę nad Sommą.
  47. 22 lutego – 5 kwietnia 1917Odwrót na Linię HindenburgaOd 22 lutego do początku kwietnia 1917 Niemcy cofnęli się znad Ancre i Sommy na Linię Hindenburga, skracając front i zostawiając za sobą spustoszoną ziemię.
  48. 5–11 marca 1917Zdobycie Bagdadu5–11 marca 1917 wojska Maude'a sforsowały Dijalę i obeszły Turków na prawym brzegu Tygrysu. Halil Pasza oddał Bagdad bez walki o miasto.
  49. 26–27 marca 1917Pierwsza bitwa o Gazę26–27 marca 1917 Brytyjczycy niemal zdobyli Gazę z marszu, ale o zmroku przerwali walkę i wycofali się za Wadi Ghazze, oddając zdobyte wzgórza.
  50. 9–12 kwietnia 1917Bitwa o grzbiet Vimy9–12 kwietnia 1917 cztery dywizje Korpusu Kanadyjskiego zdobyły grzbiet Vimy pod Arras, którego Francuzi nie zdołali odbić w 1915 roku mimo ogromnych strat.
  51. 9 kwietnia – 16 maja 1917Bitwa pod Arras (1917)Od 9 kwietnia do połowy maja 1917 wojska brytyjskie i dominiów nacierały pod Arras. Świetny pierwszy dzień nie przyniósł przełomu, a straty szybko rosły.
  52. 9–14 kwietnia 1917Pierwsza bitwa nad Scarpe (1917)9–14 kwietnia 1917 brytyjska 3 Armia przełamała pozycje niemieckie na wschód od Arras i zdobyła Monchy-le-Preux, ale nie zdołała wyjść na otwarty teren.
  53. 23–24 kwietnia 1917Druga bitwa nad Scarpe (1917)23–24 kwietnia 1917 Brytyjczycy wznowili natarcie pod Arras. Zdobyli Guémappe i Gavrelle, ale pod Rœux i Monchy niemieckie kontrataki ich zatrzymały.
  54. 28–29 kwietnia 1917Bitwa pod Arleux28–29 kwietnia 1917 Kanadyjczycy zdobyli wieś Arleux-en-Gohelle. Był to jedyny trwały zysk natarcia, bo ataki brytyjskie pod Rœux, Gavrelle i Oppy zawiodły.
  55. 3–17 maja 1917Bitwa pod BullecourtOd 3 do 17 maja 1917 Australijczycy i Brytyjczycy walczyli o wyłom w Linii Hindenburga i ruiny Bullecourt. Zdobyli je kosztem ponad 14 tysięcy ludzi.
  56. 3–4 maja 1917Trzecia bitwa nad Scarpe (1917)3 maja 1917 trzy armie brytyjskie uderzyły pod Arras po ciemku. Natarcie załamało się prawie wszędzie. Jedynym zyskiem było Fresnoy zdobyte przez Kanadyjczyków.
  57. 7–14 czerwca 1917Bitwa pod Messines (1917)7–14 czerwca 1917 brytyjska 2 Armia po wybuchu 19 wielkich min zdobyła grzbiet Messines–Wytschaete pod Ypres, trzymany przez Niemców od 1914 roku.
  58. 31 lipca – 2 sierpnia 1917Bitwa o grzbiet Pilckem31 lipca – 2 sierpnia 1917 alianci zdobyli grzbiet Pilckem pod Ypres, ale na płaskowyżu Gheluvelt Brytyjczycy utknęli, a 31 lipca po południu zaczął się deszcz.
  59. 31 lipca – 10 listopada 1917Trzecia bitwa pod YpresOd 31 lipca do 10 listopada 1917 Brytyjczycy nacierali spod Ypres na Passchendaele. W deszczu i błocie zdobyli kilka kilometrów, tracąc ćwierć miliona ludzi.
  60. 15–25 sierpnia 1917Bitwa o wzgórze 7015–25 sierpnia 1917 Korpus Kanadyjski Curriego zdobył wzgórze 70 nad Lens i odparł ponad 20 kontrataków. Natarcia na samo miasto się nie powiodły.
  61. 16–18 sierpnia 1917Bitwa pod Langemarck (1917)16–18 sierpnia 1917 Brytyjczycy zdobyli ruiny Langemarck, a Francuzi przyczółek Drie Grachten, ale na płaskowyżu Gheluvelt i pod Frezenberg natarcie odparto.
  62. 20–25 września 1917Bitwa o grzbiet Menin Road20–25 września 1917 armie Plumera zdobyły pod Ypres zachodnią część płaskowyżu Gheluvelt, a ogień artylerii rozbił niemieckie dywizje przeciwnatarcia.
  63. 26 września – 3 października 1917Bitwa o Polygon Wood26 września – 3 października 1917 Australijczycy Plumera zdobyli las Polygon i kopiec Butte pod Ypres, a niemieckie przeciwnatarcia rozbiła brytyjska artyleria.
  64. 4 października 1917Bitwa pod Broodseinde4 października 1917 Anzacowie i Brytyjczycy Plumera zdobyli grzbiet Broodseinde pod Ypres, rozbijając w ziemi niczyjej gotowe do ataku dywizje niemieckie.
  65. 9 października 1917Bitwa pod Poelcappelle9 października 1917 wyczerpane dywizje Plumera uderzyły w błocie na grzbiet Passchendaele i zostały odparte. Na północy alianci doszli pod las Houthulst.
  66. 12 października 1917Pierwsza bitwa pod Passchendaele12 października 1917 Nowozelandczycy i Australijczycy szli w deszczu na Passchendaele. Nieprzecięte zasieki pod Bellevue zatrzymały ich z ogromnymi stratami.
  67. 26 października – 10 listopada 1917Druga bitwa pod Passchendaele26 października – 10 listopada 1917 Korpus Kanadyjski Curriego w czterech natarciach zdobył ruiny Passchendaele. Kosztowało to blisko 16 tysięcy ludzi.
  68. 31 października 1917Bitwa pod Beer Szewą31 października 1917 wojska Allenby'ego zdobyły Beer Szewę z jej studniami. O zmierzchu rozstrzygnęła szarża australijskiej 4 Brygady Lekkiej Konnicy.
  69. 20 listopada – 7 grudnia 1917Bitwa pod Cambrai20 listopada – 7 grudnia 1917 Brytyjczycy setkami czołgów przełamali Linię Hindenburga pod Cambrai, ale niemieckie kontrnatarcie odebrało im większość zdobyczy.
  70. 7–9 grudnia 1917Zdobycie Jerozolimy7–9 grudnia 1917 XX Korpus Chetwode'a zdobył tureckie pozycje pod Jerozolimą. W nocy Turcy opuścili miasto, a 9 grudnia burmistrz je poddał.
  71. 21–23 marca 1918Bitwa pod Saint-Quentin21–23 marca 1918 trzy armie niemieckie we mgle przełamały front brytyjskiej 5 Armii pod Saint-Quentin i zepchnęły ją za kanał Crozat i Sommę.
  72. 21 marca – 5 kwietnia 1918Operacja Michael21 marca – 5 kwietnia 1918 trzy armie niemieckie przełamały front brytyjski nad Sommą i posunęły się o ponad 60 km, ale nie zdobyły Amiens.
  73. 24–25 marca 1918Pierwsza bitwa pod Bapaume24–25 marca 1918 brytyjska 3 Armia cofała się przez pobojowisko znad Sommy. Straciła Bapaume, a nocą 25 marca wycofała się za rzekę Ancre.
  74. 25–26 marca 1918Bitwa pod Noyon25–26 marca 1918 niemiecka 18 Armia Hutiera zdobyła Noyon nad Oise i odepchnęła francuskie posiłki, ale zatrzymała się pod Mont Renaud na drodze do Paryża.
  75. 26–27 marca 1918Bitwa pod Rosières26–27 marca 1918 brytyjski XIX Korpus bronił się w Santerre, na drodze do Amiens. Niemcy zajęli Albert, Chaulnes, Roye i Montdidier, ale frontu nie przełamali.
  76. 28 marca 1918Pierwsza bitwa pod Arras28 marca 1918 niemiecka 17 Armia uderzyła pod Arras w operacji Mars. Brytyjczycy odparli natarcie, a Ludendorff jeszcze tego wieczoru je odwołał.
  77. 4 kwietnia 1918Bitwa nad Avre4 kwietnia 1918 Niemcy ostatni raz uderzyli na Amiens. Francuzi stracili kilka wsi nad Avre, ale Australijczycy i Brytyjczycy utrzymali Villers-Bretonneux.
  78. 5 kwietnia 1918Bitwa nad Ancre5 kwietnia 1918 Niemcy uderzyli nad Ancre pod Dernancourt, Aveluy i Bucquoy. Zdobyli tylko skrawki terenu, a wieczorem Ludendorff zakończył operację Michael.
  79. 9–29 kwietnia 1918Bitwa nad Lys9–29 kwietnia 1918 Niemcy uderzyli we Flandrii, rozbili Portugalczyków i zdobyli Kemmel, ale nie przebili się do Hazebrouck ani do portów nad La Manche.
  80. 9–11 kwietnia 1918Bitwa pod Estaires9–11 kwietnia 1918 Niemcy rozbili we mgle portugalską 2 Dywizję i przeszli Lawe i Lys, zajmując Estaires i Merville. Brytyjczycy utrzymali Givenchy.
  81. 10–11 kwietnia 1918Bitwa pod Messines10–11 kwietnia 1918 niemiecka 4 Armia uderzyła we mgle na północ od Armentières, zdobyła Messines, Ploegsteert i wzgórze 63 i zepchnęła Brytyjczyków z grzbietu.
  82. 12–15 kwietnia 1918Bitwa pod Hazebrouck12–15 kwietnia 1918 niemiecka 6 Armia parła ku węzłowi kolejowemu Hazebrouck. 4 Brygada Gwardii i Australijczycy zatrzymali ją przed lasem Nieppe.
  83. 13–15 kwietnia 1918Bitwa pod Bailleul13–15 kwietnia 1918 Niemcy nacierali na wzgórza pod Bailleul. Po trzech dniach zdobyli Neuve-Église i grzbiet Ravelsberg, a Brytyjczycy oddali miasto.
  84. 17–19 kwietnia 1918Pierwsza bitwa o wzgórze Kemmel17–19 kwietnia 1918 Niemcy uderzyli na wzgórza Flandrii z Kemmelbergiem i na Belgów pod Merkem. Wszędzie ich odparto, a obronę Kemmel przejęli Francuzi.
  85. 18 kwietnia 1918Bitwa pod Béthune18 kwietnia 1918 niemiecka 6 Armia uderzyła na Givenchy, Festubert i kanał La Bassée, by podejść pod Béthune. Brytyjskie 1, 3 i 4 Dywizja odparły atak.
  86. 24–25 kwietnia 1918Bitwa pod Villers-Bretonneux24 kwietnia 1918 Niemcy z pomocą czołgów A7V zdobyli Villers-Bretonneux pod Amiens. W nocy na 25 kwietnia, w Dzień Anzac, Australijczycy odbili miasteczko.
  87. 25–26 kwietnia 1918Druga bitwa o wzgórze Kemmel25–26 kwietnia 1918 Niemcy szturmem zdobyli Kemmelberg, broniony przez Francuzów. Kontratak 26 kwietnia się nie powiódł, ale dalej Niemcy już nie przeszli.
  88. 29 kwietnia 1918Bitwa o Scherpenberg29 kwietnia 1918 Niemcy ostatni raz uderzyli we Flandrii, na Scherpenberg i Mont Rouge. Francuzi i Brytyjczycy odparli atak, a Ludendorff zakończył „Georgette”.
  89. 27 maja – 6 czerwca 1918Trzecia bitwa nad Aisne27 maja – 6 czerwca 1918 niemiecka 7 Armia zdobyła Chemin des Dames, rozbiła Francuzów i Brytyjczyków nad Aisne i doszła do Marny pod Château-Thierry.
  90. 15–24 czerwca 1918Druga bitwa nad Piawą15–24 czerwca 1918 Austro-Węgry uderzyły na Asiago, Grappę i przez Piawę. Przeszły rzekę, ale wezbrana Piawa i kontrataki zmusiły je do odwrotu.
  91. 4 lipca 1918Bitwa pod Hamel4 lipca 1918 Australijczycy Monasha z czołgami Mark V i czterema kompaniami Amerykanów zdobyli w półtorej godziny Hamel i lasy nad Sommą, biorąc 1600 jeńców.
  92. 15 lipca – 6 sierpnia 1918Druga bitwa nad Marną15 lipca – 6 sierpnia 1918 ostatnia niemiecka ofensywa nad Marną załamała się, a kontrofensywa Focha wyparła Niemców z występu między Soissons a Reims.
  93. 23 lipca – 2 sierpnia 1918Bitwa w Soissonnais i nad Ourcq23 lipca – 2 sierpnia 1918 brytyjska 15 i 34 Dywizja walczyły w armii Mangina na południe od Soissons, pod Buzancy i Beugneux, aż Niemcy cofnęli się za Vesle.
  94. 8–11 sierpnia 1918Bitwa pod Amiens8–11 sierpnia 1918 Kanadyjczycy, Australijczycy i Brytyjczycy Rawlinsona z czołgami oraz Francuzi Debeneya przełamali front niemiecki na wschód od Amiens.
  95. 18 sierpnia 1918Bitwa o grzbiet Outtersteene18 sierpnia 1918 szkocka 9 Dywizja i 29 Dywizja zdobyły niski grzbiet Outtersteene pod Bailleul. Niemcy zaczęli opuszczać klin nad Lys zdobyty w kwietniu.
  96. 21–23 sierpnia 1918Bitwa pod Albert21–23 sierpnia 1918 brytyjska 3 i 4 Armia przełamały niemiecką linię oporu na kolei Albert–Arras, odbiły Albert i zdobyły wzgórza nad Ancre i Sommą.
  97. 21 sierpnia – 3 września 1918Druga bitwa nad Sommą21 sierpnia – 3 września 1918 brytyjska 3 i 4 Armia odepchnęły Niemców przez dawne pole bitwy nad Sommą, odbijając Albert, Bapaume i Péronne.
  98. 26–30 sierpnia 1918Bitwa nad Scarpe26–30 sierpnia 1918 Kanadyjczycy Curriego i szkocka 51 Dywizja uderzyli na wschód od Arras, odbili Monchy-le-Preux i wdarli się w linię Fresnes–Rouvroy.
  99. 31 sierpnia – 3 września 1918Druga bitwa pod Bapaume31 sierpnia – 3 września 1918 3 Armia Bynga zdobyła wzgórza za Bapaume, a Australijczycy Mont Saint-Quentin i Péronne. Niemcy cofnęli się ku Linii Hindenburga.
  100. 2–3 września 1918Bitwa o linię Drocourt–Quéant2–3 września 1918 Korpus Kanadyjski Curriego przełamał pod Arras linię Drocourt–Quéant. Niemcy musieli cofnąć się za Canal du Nord i na Linię Hindenburga.
  101. 12 września 1918Bitwa pod Havrincourt12 września 1918 3 Armia Bynga zdobyła Havrincourt i Trescault, wysunięte bastiony Linii Hindenburga. Tak zaczęły się bitwy o Linię Hindenburga.
  102. 12 września – 12 października 1918Bitwy o Linię Hindenburga12 września – 12 października 1918 trzy armie brytyjskie z Kanadyjczykami, Australijczykami i Amerykanami przełamały Linię Hindenburga i doszły nad Selle.
  103. 15–29 września 1918Ofensywa nad WardaremWe wrześniu 1918 armie sprzymierzone gen. Francheta d'Espéreya przełamały front w Macedonii, w dwa tygodnie doszły do Skopje i zmusiły Bułgarię do rozejmu.
  104. 18 września 1918Bitwa pod Épehy18 września 1918 brytyjska 4 Armia i skrzydło 3 Armii zdobyły przedpole Linii Hindenburga. Australijczycy przeszli najdalej, a o Épehy walczono cały dzień.
  105. 19–25 września 1918Bitwa pod Megiddo19–25 września 1918 Allenby przełamał front turecki nad morzem, a jego jazda odcięła Turkom odwrót w Dolinie Jezreel. Tureckie 7 i 8 Armia przestały istnieć.
  106. 27 września – 1 października 1918Bitwa o Kanał du Nord27 września – 1 października 1918 Kanadyjczycy Curriego przeszli przez suchy odcinek Kanału du Nord, zdobyli las Bourlon i podeszli pod Cambrai.
  107. 28 września – 2 października 1918Piąta bitwa pod Ypres28 września – 2 października 1918 Belgowie, Brytyjczycy i Francuzi pod wodzą Alberta I odbili wzgórza wokół Ypres i doszli nad Lys. Potem utknęli w błocie.
  108. 29 września – 2 października 1918Bitwa o Kanał Saint-Quentin29 września – 2 października 1918 brytyjska 4 Armia z Amerykanami i Australijczykami przełamała Linię Hindenburga nad Kanałem Saint-Quentin.
  109. 3–5 października 1918Bitwa o linię Beaurevoir3–5 października 1918 brytyjska 4 Armia zdobyła linię Beaurevoir, ostatnią pozycję Linii Hindenburga. Pod Montbrehain Australijczycy stoczyli swój ostatni bój.
  110. 8–9 października 1918Bitwa pod Cambrai8–9 października 1918 brytyjska 3 i 4 Armia z Amerykanami przełamały ostatnie pozycje Niemców pod Cambrai, a Kanadyjczycy weszli do płonącego miasta.
  111. 14–19 października 1918Bitwa pod Kortrijk14–19 października 1918 Grupa Armii Flandria przełamała niemiecki front, odbiła Roeselare, Menen i Kortrijk, a Niemcy oddali całe wybrzeże Belgii.
  112. 17–25 października 1918Bitwa nad Selle17–25 października 1918 trzy armie brytyjskie z dwiema dywizjami amerykańskimi sforsowały rzekę Selle pod Le Cateau i zepchnęły Niemców ku Sambrze.
  113. 24 października – 4 listopada 1918Bitwa pod Vittorio Veneto24 października – 4 listopada 1918 Włosi i ich sojusznicy przeszli Piawę i rozbili armię austro-węgierską, która rozpadła się wraz z monarchią Habsburgów.
  114. 1–2 listopada 1918Bitwa pod Valenciennes1–2 listopada 1918 Kanadyjczycy i brytyjski XXII Korpus zdobyli wzgórze Mont Houy pod osłoną potężnej artylerii i wyzwolili Valenciennes.
  115. 4 listopada 1918Bitwa nad Sambrą4 listopada 1918 trzy armie brytyjskie sforsowały Kanał Sambra–Oise, przeszły przez las Mormal i zdobyły Le Quesnoy. Była to ostatnia wielka bitwa BEF.
Pozostałe bitwy (66)

Postacie

(38)

Najważniejsze daty

(78)
  1. 4 sierpnia 1914Wielka Brytania wypowiada wojnę Niemcom
  2. 12 sierpnia 1914Wielka Brytania i Francja wypowiadają wojnę Austro-Węgrom
  3. 23 sierpnia 1914Bitwa pod Mons
  4. 26 sierpnia 1914Bitwa pod Le Cateau
  5. 5 listopada 1914Wielka Brytania i Francja wypowiadają wojnę Turcji
  6. 15 grudnia 1914Niemiecki sterowiec u wybrzeży Anglii
  7. 19 stycznia 1915Pierwszy nalot sterowców na Anglię
  8. 25 kwietnia 1915Alianci lądują na Gallipoli
  9. 7 maja 1915Zatopienie Lusitanii
  10. 24 maja 1915Niemiecki atak gazowy pod Bellewaarde
  11. 31 maja 1915Pierwszy nalot sterowca na Londyn
  12. 5 października 1915Lądowanie Ententy w Salonikach
  13. 12 października 1915Rozstrzelanie Edith Cavell
  14. 7 grudnia 1915Początek oblężenia Al-Kutu
  15. 19 grudnia 1915Początek ewakuacji Suvli i Anzac
  16. 8 stycznia 1916Koniec ewakuacji Gallipoli
  17. 27 stycznia 1916Wielka Brytania wprowadza pobór
  18. 18 lutego 1916Kapitulacja Mory
  19. 24 kwietnia 1916Wybuch powstania wielkanocnego
  20. 26 kwietnia 1916Porozumienie Sykes-Picot
  21. 29 kwietnia 1916Kapitulacja Al-Kutu
  22. 5 czerwca 1916Początek powstania arabskiego
  23. 5 czerwca 1916Śmierć Kitchenera
  24. 1 lipca 1916Wybuch miny Lochnagar
  25. 14 lipca 1916Początek bitwy o grzbiet Bazentin
  26. 15 lipca 1916Początek bitwy o las Delville
  27. 19 lipca 1916Atak pod Fromelles
  28. 23 lipca 1916Początek bitwy o grzbiet Pozières
  29. 2 września 1916Nalot sterowców i zestrzelenie SL 11
  30. 3 września 1916Początek bitwy pod Guillemont
  31. 9 września 1916Zdobycie Ginchy
  32. 26 września 1916Początek bitwy o grzbiet Thiepval
  33. 1 października 1916Początek bitwy o wzgórza nad Ancre
  34. 13 listopada 1916Zdobycie Beaumont-Hamel
  35. 7 grudnia 1916Lloyd George premierem
  36. 19 stycznia 1917Telegram Zimmermanna
  37. 11 marca 1917Brytyjczycy zajmują Bagdad
  38. 9 kwietnia 1917Początek bitwy pod Arras (1917)
  39. 9 kwietnia 1917Szturm na grzbiet Vimy
  40. 23 kwietnia 1917Początek drugiej bitwy nad Scarpe
  41. 3 maja 1917Początek bitwy pod Bullecourt
  42. 13 czerwca 1917Nalot Gothów na Londyn
  43. 31 października 1917Szarża pod Beer Szewą
  44. 2 listopada 1917Deklaracja Balfoura
  45. 20 listopada 1917Bitwa pod Cambrai
  46. 9 grudnia 1917Kapitulacja Jerozolimy
  47. 21 marca 1918Początek operacji Michael
  48. 24 marca 1918Niemcy zdobywają Bapaume i Péronne
  49. 27 marca 1918Walki pod Rosières
  50. 28 marca 1918Niemiecki atak pod Arras
  51. 5 kwietnia 1918Walki nad Ancre
  52. 10 kwietnia 1918Niemcy zdobywają Messines
  53. 12 kwietnia 1918Początek bitwy pod Hazebrouck
  54. 13 kwietnia 1918Początek bitwy pod Bailleul
  55. 17 kwietnia 1918Początek pierwszej bitwy o wzgórze Kemmel
  56. 18 kwietnia 1918Walki pod Béthune
  57. 24 kwietnia 1918Walki pod Villers-Bretonneux
  58. 25 kwietnia 1918Niemcy zdobywają wzgórze Kemmel
  59. 3 czerwca 1918Deklaracja wersalska
  60. 13 sierpnia 1918Czechosłowacy wypowiadają wojnę Niemcom
  61. 18 sierpnia 1918Zdobycie grzbietu Outtersteene
  62. 21 sierpnia 1918Początek bitwy pod Albert
  63. 26 sierpnia 1918Początek bitwy nad Scarpe
  64. 31 sierpnia 1918Początek drugiej bitwy pod Bapaume
  65. 12 września 1918Początek bitwy pod Havrincourt
  66. 18 września 1918Bitwa pod Épehy
  67. 19 września 1918Początek bitwy pod Megiddo
  68. 27 września 1918Początek bitwy o Kanał du Nord
  69. 28 września 1918Początek piątej bitwy pod Ypres
  70. 3 października 1918Początek bitwy o linię Beaurevoir
  71. 14 października 1918Początek bitwy pod Kortrijk
  72. 17 października 1918Początek bitwy nad Selle
  73. 24 października 1918Początek bitwy pod Vittorio Veneto
  74. 30 października 1918Rozejm w Mudros
  75. 4 listopada 1918Początek bitwy nad Sambrą
  76. 11 listopada 1918Rozejm w Compiègne
  77. 20 października 1921Rada Ambasadorów dzieli Górny Śląsk
  78. 15 marca 1923Rada Ambasadorów uznaje wschodnią granicę Polski
Wszystkie artykuły (967) →