Obrona Givenchy

Obrona Givenchy była najcięższą bitwą, jaką Korpus Indyjski stoczył w pierwszą zimę wojny. 20 grudnia 1914 roku, po kilku dniach nieudanych natarć brytyjskich i indyjskich, Niemcy uderzyli na całym froncie korpusu między kanałem La Bassée a Neuve-Chapelle. Wysadzili pod okopami serię min, a następnie zaatakowali piechotą uzbrojoną w granaty ręczne. Zdobyli wieś Givenchy i wdarli się w linię na kilkaset metrów w głąb, aż pod Festubert. Przez dwie doby wyczerpane bataliony indyjskie i brytyjskie, wspierane przez francuskich terytorialsów, trzymały się na kolejnych liniach, a Manchesterzy dwukrotnie bili się o samą wieś. Sytuację opanowały dopiero świeże brygady brytyjskiego I Korpusu, po czym Korpus Indyjski został zluzowany i odesłany na odpoczynek.

Nazwa i daty

Na tej stronie przyjmujemy daty 20–21 grudnia 1914 roku. Tak brytyjska komisja nazewnictwa bitew określiła starcie nazwane „obroną Givenchy” (Defence of Givenchy), zaliczone do zimowych operacji 1914–1915 roku. 20 grudnia Niemcy rozpoczęli natarcie, a 21 grudnia wieczorem brygady I Korpusu odzyskały Givenchy. Walki o utracone okopy przy tak zwanym Sadzie (The Orchard), na północny wschód od Festubert, trwały jednak jeszcze 22 grudnia, a całkowite zluzowanie Korpusu Indyjskiego zakończyło się dopiero 27 grudnia.

Część opracowań nazywa całość bitwą pod Givenchy i liczy ją od 18 lub 19 grudnia, czyli od lokalnych natarć Korpusu Indyjskiego, które poprzedziły niemieckie uderzenie. W historiografii niemieckiej walki te są częścią tak zwanej grudniowej bitwy we Flandrii (Dezemberschlacht in Flandern), obejmującej cały front od Arras po okolice Ypres.

Tło

Korpus Indyjski generała Jamesa Willcocksa trzymał front na równinie między Givenchy a Neuve-Chapelle od końca października, gdy przejął okopy wykrwawionego brytyjskiego II Korpusu. Jego dwie dywizje, Lahore generała Henry’ego Watkisa i Meerut generała Charlesa Andersona, od blisko dwóch miesięcy siedziały w zalanych wodą rowach, w zimnie i deszczu, do którego żołnierze z armii Indii Brytyjskich nie byli przygotowani. Brakowało im zimowego umundurowania, granatów i sprzętu saperskiego. 7 grudnia z Egiptu przybyła wreszcie brygada Sirhind generała Brunkera, ostatnia brakująca brygada Dywizji Lahore, a 11 i 12 grudnia korpus przejął od Francuzów Givenchy i odcinek na południe od kanału, wokół Cuinchy.

Givenchy leżało na niewielkim wzniesieniu tuż na północ od kanału La Bassée. Na płaskiej, podmokłej równinie nawet tak niski grzbiet dawał dobry widok na okolicę, a we wsi łączyły się linie brytyjska i francuska. Na prawo od Hindusów stał francuski XXI Korpus, który oddał zresztą do dyspozycji Dywizji Lahore dwa bataliony terytorialne ze 142 Pułku.

W połowie grudnia generał Joseph Joffre rozpoczął serię natarć na froncie zachodnim, licząc, że Niemcy osłabili go, przerzucając wojska na wschód. Marszałek John French zgodził się wesprzeć Francuzów. 14 grudnia brytyjski II Korpus zaatakował pod Wytschaete, a pozostałe korpusy, w tym indyjski, miały prowadzić lokalne działania, które wiązałyby Niemców na miejscu. Rozkaz z wieczora 17 grudnia nakazywał na 18 grudnia „energiczne natarcie na całym froncie”, a zarazem jedynie „demonstrowanie” i wykorzystywanie okazji do zdobycia niemieckich okopów. Willcocks pisał potem z goryczą, że nie da się atakować energicznie i jednocześnie tylko udawać ataku. Na natarcie przydzielono po 40 pocisków na każde 18-funtowe działo polowe.

Lokalne natarcia 16–19 grudnia

16 grudnia dwie kompanie 129 Pułku Beludżów z brygady Ferozepore zdobyły pod Givenchy dwa niemieckie podkopy podchodzące pod brytyjskie okopy, ale zostały wyparte granatami z większej części zdobytego terenu. Same Beludżowie stracili ponad 120 ludzi.

19 grudnia Dywizja Lahore zaatakowała na odcinku około 300 metrów na północny wschód od Givenchy. Kompanie 1 Batalionu Highland Light Infantry i 1 Batalionu 4 Pułku Gurkhów z brygady Sirhind ruszyły przed świtem, po bardzo krótkim ostrzale artyleryjskim. Zdobyły dwie linie okopów i wzięły ponad 70 jeńców. Na prawo od nich 59 Pułk Strzelców Scinde, który dopiero przybył na ten odcinek, w deszczu i ciemności pogubił kierunek i opanował jedynie dwa podkopy. Zdobyte okopy okazały się ostrzeliwane z boku, a nie udało się ich połączyć z własną linią. Wieczorem żołnierze wycofali się na pozycje wyjściowe. Porucznik William Bruce z 59 Pułku, który mimo rany zagrzewał swoich ludzi do walki przez cały dzień, zginął i został pośmiertnie odznaczony Krzyżem Wiktorii.

Tego samego dnia Dywizja Meerut zdobyła fragment niemieckich okopów w rejonie Sadu, na północny wschód od Festubert. Natarcie prowadził brytyjski 2 Batalion Leicestershire Regiment z połową 2 Batalionu 3 Pułku Gurkhów. Leicesterzy zdobyli dwa niemieckie karabiny maszynowe, ale pod gradem granatów i pocisków z moździerzy okopowych oddali większość zdobyczy. Wieczorem Niemcy zasypali ogniem sam Sad. 2 Batalion 2 Pułku Gurkhów musiał się wycofać kilkadziesiąt metrów na zachód, na naprędce przygotowaną linię. Lotnicy meldowali o niemieckich wojskach gromadzących się przed frontem korpusu.

Przebieg

20 grudnia, rano. Niemcy od dawna przygotowywali uderzenie na Givenchy, a zbieżność z indyjskimi natarciami była przypadkowa. Według zdobytego później raportu niemieckiego VII Korpusu atak przeprowadziły dwa bataliony 57 Pułku Piechoty z 14 Dywizji i cztery kompanie saperów na odcinku około 900 metrów, przy wsparciu ciężkich haubic i licznych moździerzy okopowych. W nocy padał ulewny deszcz. W okopach stało błoto i lodowata woda po kolana, a miejscami po pas, i wiele karabinów się zacięło. O świcie na cały front korpusu spadł ogień artylerii i moździerzy. Około godziny 9 Niemcy wysadzili dziesięć niewielkich min, po 50 kilogramów materiału wybuchowego każda, założonych na końcach podkopów pod przedpiersiami okopów brygady Sirhind. Jedna podwójna kompania 4 Pułku Gurkhów i pół kompanii Highland Light Infantry zginęły w wybuchach lub zostały zasypane. W tym samym czasie wybuch miny i nawała ognia spadły na Sad.

Zaraz po wybuchach niemiecka piechota ruszyła do ataku podkopami i przez otwarte pole. Atakujący mieli mnóstwo granatów, a obrońcy bardzo niewiele, i to prowizorycznych, które w deszczu często nie wybuchały. Około 13 wyparta z okopów brygada Sirhind cofnęła się aż na drogę do Festubert. Porucznik Stewart z Highland Light Infantry z kilkudziesięcioma ludźmi i dwoma karabinami maszynowymi trzymał się w okopie wspierającym przez blisko dobę, choć był niemal odcięty. Na północy Niemcy wyparli z okopów 2 Batalion 2 Pułku Gurkhów i zaatakowali Seaforth Highlanders z brygady Dehra Dun, którzy znaleźli się w ogniu z obu skrzydeł. Stracili część okopów, ale granatami odzyskali kilka trawersów i utrzymali pozycję.

20 grudnia, po południu. Po 13 na prawym skrzydle cofnęli się Beludżowie, a Niemcy wdarli się do Givenchy. Watkis rzucił do walki brygadę Jullundur generała Carnegy’ego. Krótko po 15 1 Batalion Manchester Regiment pułkownika Stricklanda, wsparty kompanią 4 Batalionu Suffolk Regiment z ochotniczej Territorial Force, zaatakował wieś. Walka toczyła się o każdy dom, a do zmroku Manchesterzy oczyścili Givenchy i odzyskali część okopów na jego północnym wschodzie. Na wschód od wsi 57 Pułk Strzelców Wilde’a z kompanią 9 Pułku Bhopal i francuskimi terytorialsami w większości utrzymał swoje okopy, zachowując łączność z Connaught Rangers na południe od kanału i z Francuzami. O 14.30 dowództwo brytyjskie skierowało na pomoc Korpusowi Indyjskiemu brygadę z I Korpusu generała Douglasa Haiga, stojącego w odwodzie armii, a o 15.17 kolejną.

Noc z 20 na 21 grudnia. Odebrać okopy brygady Sirhind miała zbiorcza grupa generała Macbeana, złożona ze spieszonej Brygady Kawalerii Secunderabad, 47 Pułku Sikhów i 2 Batalionu 8 Pułku Gurkhów. Po długich opóźnieniach 7 Pułk Dragonów Gwardii i 47 Pułk Sikhów zaatakowały dopiero po północy. W ciemności, w błocie po kolana i na terenie poprzecinanym rowami, który był im zupełnie nieznany, nie odnalazły właściwych okopów. Dowódca dragonów, podpułkownik Lempriere, zginął. Drugie natarcie, około 5 rano, dotarło do zalanych wodą okopów, w których utonęło dwóch Gurkhów, ale ostrzeliwane z obu boków musiało się o świcie wycofać do Festubert.

21 grudnia. O 6.30 Manchesterzy zaatakowali okopy na północ od Givenchy, ale dostali się pod morderczy ogień. O 11, po trzech kwadransach ostrzału, Niemcy uderzyli na wieś. Gdy francuscy terytorialsi na lewym skrzydle Manchesterów zostali wyparci, batalion musiał się cofać. Strickland jeszcze raz odbił dawne okopy około 14, ale po 15 Niemcy zaatakowali z przodu i z boku i Manchesterzy, prawie okrążeni, wycofali się w stronę kanału. Batalion stracił około 240 zabitych, rannych i zaginionych.

Tymczasem nadciągały brygady brytyjskiej 1 Dywizji, którą od niedawna dowodził generał Richard Haking. 1 Brygada (Gwardii), z batalionem London Scottish, dotarła do Béthune o 3 w nocy, a 3 Brygada rano. Obie po krótkim odpoczynku ruszyły po południu do natarcia, pierwsza na Givenchy, druga na wyłom pod Festubert. 2 Brygada, przywieziona autobusami, miała odbić Sad. Brygady grzęzły w rozmokłym terenie i pod ogniem karabinów maszynowych. Do Givenchy dotarły dopiero po zmroku, tuż po odejściu Manchesterów, i z pomocą kompanii francuskiego 142 Pułku Terytorialnego odbiły wieś. 3 Brygada nie zdołała dotrzeć do dawnych okopów brygady Sirhind, a 2 Brygada zdobyła wieczorem okopy wspierające za Sadem, ale samego Sadu, zrytego wybuchami, nie dało się już obsadzić.

22 grudnia. Rano Niemcy wyparli granatami z części okopów pod Sadem batalion Loyal North Lancashire, ale do południa linię przywrócono. O 13 Haig przejął dowództwo całego odcinka od Willcocksa. W nocy z 22 na 23 grudnia wycofano Dywizję Lahore, a Dywizja Meerut pozostała na froncie pod rozkazami I Korpusu do 27 grudnia. Według źródeł niemieckich walki na odcinku Givenchy–Festubert między 21 a 23 grudnia należały do najcięższych na całym froncie zachodnim tej zimy.

Straty

Dokładnych strat całej bitwy źródła nie podają. Według brytyjskiej historii oficjalnej 1 Dywizja straciła w walkach o odzyskanie linii 1682 ludzi. Willcocks pisał, że w całych walkach padło ponad 4 tysiące żołnierzy brytyjskich i indyjskich jego korpusu. Szczególnie ciężko ucierpiała brygada Sirhind. 1 Batalion Highland Light Infantry stracił między 19 a 22 grudnia około 400 ludzi, czyli mniej więcej połowę tych, którzy poszli do walki, a większość zaginionych okazała się zabita. 1 Batalion 4 Pułku Gurkhów stracił 19 i 20 grudnia 302 ludzi, w tym 17 oficerów brytyjskich i gurkhijskich, a 1 Batalion 1 Pułku Gurkhów tylko 20 grudnia ponad 200.

Według raportu niemieckiego VII Korpusu atakujący wzięli 20 grudnia do niewoli 19 oficerów i 815 szeregowych. Te same źródła podają straty niemieckie: 250 zabitych, 462 rannych w szpitalach i 459 lżej rannych, którzy pozostali przy oddziałach.

Znaczenie

Obrona Givenchy była ostatnią dużą bitwą na froncie brytyjskim w 1914 roku. Niemcy w odpowiedzi na grudniowe natarcia aliantów uderzyli w najsłabszy punkt linii brytyjskiej i boleśnie ją wgnietli, ale nie przełamali frontu. Givenchy pozostało w rękach brytyjskich, a przed Festubert Niemcy zachowali jedynie niewielki skrawek zdobytego terenu.

Bitwa zakończyła pierwszy okres służby Korpusu Indyjskiego we Francji. Brytyjska historia oficjalna przypisała jego niepowodzenie nieznajomości walki w okopach i walki granatami, brakowi saperów i sprzętu, ciężkim stratom i warunkom flandryjskiej zimy, do których żołnierze z gorącego klimatu nie byli przyzwyczajeni. Od przybycia na front do końca grudnia korpus stracił 9579 ludzi. Na Boże Narodzenie znalazł się w odwodzie, a od 26 grudnia, po podziale Brytyjskiego Korpusu Ekspedycyjnego na dwie armie, wchodził w skład 1 Armii Haiga. Po kilku tygodniach odpoczynku i uzupełnień korpus wrócił na front, a w marcu 1915 roku jego żołnierze walczyli w bitwie pod Neuve-Chapelle.

Bitwa pokazała, jak bardzo zmieniła się wojna na froncie zachodnim. Podkopy i miny, granaty ręczne i moździerze okopowe, w których Niemcy mieli wyraźną przewagę, stały się odtąd codziennością. Niewielki grzbiet Givenchy pozostał jednym z najbardziej zaciekle bronionych punktów brytyjskiej linii. Walki o niego wybuchały wielokrotnie w kolejnych latach, aż po wiosnę 1918 roku, a pod ziemią obie strony prowadziły tu przez długie miesiące wojnę minową.