Rada Ambasadorów uznaje wschodnią granicę Polski

15 marca 1923 roku w Paryżu przedstawiciele Imperium Brytyjskiego, Francji, Włoch i Japonii w Radzie Ambasadorów podpisali decyzję w sprawie granic Polski. Mocarstwa uznały jej granicę z Rosją według linii wytyczonej na mocy pokoju ryskiego i granicę z Litwą, która zostawiała Wilno po stronie polskiej, a także przyznały Polsce pełną suwerenność nad Galicją Wschodnią. Za Francję podpisał premier Raymond Poincaré, za Wielką Brytanię Eric Phipps, zastępujący chorego ambasadora, za Włochy Romano Avezzana, a za Japonię Michikazu Matsuda. W imieniu rządu polskiego decyzję przyjął poseł w Paryżu Maurycy Zamoyski. Po czterech latach wojen i sporów wschodnia granica Rzeczypospolitej zyskała uznanie zwycięskich mocarstw.

Granica bez uznania

Artykuł 87 traktatu wersalskiego zostawiał głównym mocarstwom sprzymierzonym wytyczenie tych granic Polski, których traktat nie określał. Na wschodzie Polska wywalczyła je sama. Granicę z Rosją Radziecką i Ukrainą ustalił pokój ryski z marca 1921 roku. Galicję Wschodnią wojsko polskie zajęło w 1919 roku za zgodą Rady Najwyższej, ale jej przyszły status pozostał otwarty. Wilno zajęły w październiku 1920 roku oddziały Żeligowskiego, a 20 lutego 1922 roku Sejm Wileński uchwalił przyłączenie Wileńszczyzny do Polski, co w marcu zatwierdził Sejm Ustawodawczy.

Kolejni ministrowie spraw zagranicznych, Eustachy Sapieha, Konstanty Skirmunt i Gabriel Narutowicz, na próżno zabiegali o uznanie tych granic. Blokowała je przede wszystkim Wielka Brytania, rządzona przez nieprzychylnego Polsce Lloyda George’a i domagająca się realnej autonomii dla Ukraińców Galicji. Ustawa z 26 września 1922 roku o samorządzie wojewódzkim, która dawała galicyjskim Ukraińcom prawo wyboru połowy sejmików w trzech wschodnich województwach, Brytyjczyków nie przekonała.

Ofensywa Skrzyńskiego

Sytuacja zmieniła się zimą. W październiku 1922 roku upadł rząd Lloyda George’a, a jego następca, konserwatysta Bonar Law, był Polsce znacznie przychylniejszy. Nowy minister spraw zagranicznych w rządzie Władysława Sikorskiego, Aleksander Skrzyński, uznał sprawę granic za najważniejsze zadanie. W styczniu mocarstwa zajęte były okupacją Zagłębia Ruhry i zajęciem Kłajpedy przez Litwę, a powściągliwa reakcja Warszawy zjednała jej przychylność. 3 lutego Rada Ligi Narodów podzieliła strefę neutralną między Polską a Litwą. 6 lutego Skrzyński wygłosił w Sejmie exposé, a Sejm uchwalił, że traktat ryski ustalił granicę wschodnią definitywnie, a o przynależności ziemi wileńskiej rozstrzygnęła „wyrażona wola miejscowej ludności”. 15 lutego rząd polski formalnie zwrócił się do Rady Ambasadorów o rozstrzygnięcie. Litwa prosiła o to samo już w listopadzie 1922 roku.

Po stronie Polski stanęły Francja i Włochy Mussoliniego. 1 marca Rada zajęła się sprawą, a ambasador brytyjski lord Crewe uznał autonomię Galicji za niewystarczającą. Zmęczony całą sprawą Londyn ustąpił jednak 6 marca: lord Curzon zrezygnował z żądania osobnej konwencji o statusie Galicji. 14 marca Rada przyjęła ostateczny tekst, a nazajutrz po południu go podpisano.

Decyzja

W uzasadnieniu decyzji zapisano, że Polska uznała, iż „co się tyczy wschodniej części Galicji, warunki etnograficzne czynią koniecznym ustrój autonomiczny”. Prawnicy polskiego MSZ uważali, że sformułowanie to do niczego Polski nie zobowiązuje. Granicę z Rosją uznano według linii oznaczonej słupami za zgodą obu państw 23 listopada 1922 roku, granicę z Litwą opisano wieś po wsi, a Puńsk zostawał w Polsce. Odcinki z Łotwą i Rumunią zostawiono do osobnego rozstrzygnięcia.

16 marca odbyło się uroczyste posiedzenie Sejmu. Premier Sikorski dziękował wszystkim, którzy przyczynili się do sukcesu, od Józefa Piłsudskiego i Romana Dmowskiego po Skirmunta i Zamoyskiego. Ukraińcy z Galicji protestowali, ale decyzja okazała się nieodwracalna. Rząd Zachodnioukraińskiej Republiki Ludowej na emigracji w Wiedniu musiał się rozwiązać. Dla Litwy, która od 1920 roku uważała Wilno za swoją stolicę, decyzja była porażką. Dla Polski uznanie granic przez mocarstwa było poważnym wzmocnieniem jej pozycji międzynarodowej i osobistym sukcesem Skrzyńskiego.