Rada Najwyższa zezwala Polsce na zajęcie Galicji Wschodniej

25 czerwca 1919 roku o trzeciej po południu w gabinecie francuskiego ministra spraw zagranicznych Stéphena Pichona przy Quai d’Orsay zebrali się ministrowie spraw zagranicznych Stanów Zjednoczonych, Wielkiej Brytanii, Francji, Włoch i Japonii. Ta Rada Ministrów Spraw Zagranicznych, jedno z ciał Rady Najwyższej konferencji pokojowej, zajęła się przede wszystkim przyszłością Galicji Wschodniej. Uchwaliła, że rząd polski może zająć ją swoimi wojskami aż po Zbrucz i użyć do tego także armii generała Hallera. Była to wielka wygrana polskiej dyplomacji, choć mocarstwa wyraźnie zastrzegły, że nie przesądzają o tym, do kogo kraj ostatecznie będzie należał.

Spór o Galicję

Od listopada 1918 roku o Galicję Wschodnią toczyła się wojna polsko-ukraińska, a w Paryżu mocarstwa próbowały ją zakończyć rozejmem. Do czerwca żaden z ich planów się nie powiódł. Polska chciała całej Galicji Wschodniej po Zbrucz, łącznie ze Lwowem i zagłębiem naftowym. Rząd Zachodnioukraińskiej Republiki Ludowej domagał się granicy na Sanie i odrzucał każdy kompromis. Polacy działali w Paryżu na wielu polach. Ormiański arcybiskup Lwowa Józef Teodorowicz już w styczniu pisał do Ignacego Paderewskiego: „I o Lwów właśnie proszę Pana i błagam”. W czerwcu kilkudziesięciu profesorów Uniwersytetu Lwowskiego podpisało memoriał o konieczności przywrócenia Polsce całej Galicji Wschodniej.

W maju polska ofensywa zajęła większą część kraju, wbrew woli mocarstw, które sprzeciwiały się użyciu w Galicji armii Hallera. Na początku czerwca Ukraińcy odpowiedzieli ofensywą czortkowską i w dniu obrad w Paryżu ich armia stała już około 40 kilometrów od Lwowa. 18 czerwca sprawę przekazano Komisji do spraw Polskich, której przewodniczył francuski dyplomata Jules Cambon. Arthur Balfour proponował wtedy, by krajem rządził wysoki komisarz Ligi Narodów, bo wzajemna wrogość Polaków i Rusinów nie pozwalała na żaden plebiscyt.

Uchwała

Według protokołu, który ogłosił później Departament Stanu, Cambon zreferował ministrom, że jego komisja jednogłośnie zaleca tymczasową okupację polską przynajmniej po Zbrucz. Sekretarz stanu Robert Lansing przedstawił gotowy projekt uchwały w siedmiu punktach. Włoski delegat, markiz Imperiali, wolałby skreślić zapowiedź przyszłego głosowania mieszkańców, bo czyniła zarząd polski tymczasowym i otwierała pole do intryg. Francuski generał Henri Le Rond wyjaśnił, że dotąd Rada Czterech nie zgadzała się na użycie żołnierzy Hallera w Galicji, a teraz to weto by cofnięto. Lansing dodał, że jego doradcy wojskowi, a także przybyły właśnie do Paryża amerykański poseł w Warszawie, popierają ten krok, bo armia Hallera jest jedyną naprawdę wyszkoloną siłą, jaką ma Polska. Najdłużej spierano się o zarząd cywilny. Brytyjczyk Eyre Crowe przypomniał propozycję Balfoura, a sam Balfour, który przyszedł na część posiedzenia, mówił, że osobiście chciałby widzieć Galicję Wschodnią w Polsce, ale obawia się, że mieszkańcy tego nie chcą. Pichon i Imperiali zapewniali, że według ich informacji Rusini nie są wrogo nastawieni do Polaków, i Balfour wycofał zastrzeżenia. Na wniosek Lansinga słowo „mandat”, które w Lidze Narodów miało szczególne znaczenie, zastąpiono w uchwale „porozumieniem”.

Przyjęta uchwała upoważniała rząd polski do zajęcia Galicji Wschodniej po Zbrucz i użycia w tym celu wszystkich swoich sił, w tym armii Hallera. Polska mogła utworzyć tam zarząd cywilny na mocy porozumienia z mocarstwami, które miało w miarę możliwości zachować autonomię kraju i swobody polityczne, religijne i osobiste mieszkańców. O ostatecznej przynależności Galicji Wschodniej mieli w przyszłości rozstrzygnąć sami mieszkańcy, w terminie wyznaczonym przez mocarstwa. Rząd polski miał zostać niezwłocznie powiadomiony o decyzji i o tym, że wypada mu od razu przystąpić do działań. Pichon miał przesłać uchwałę wszystkim zainteresowanym, także rządowi ukraińskiemu.

Po uchwale

Michał Klimecki ocenił, że opanowanie całego dawnego zaboru austriackiego za oficjalną zgodą Zachodu było „bezsprzecznym zwycięstwem Polski”. Delegacja ukraińska w Paryżu odpowiedziała notami protestacyjnymi. Według Encyclopedia of Ukraine mocarstwa uzasadniały decyzję potrzebą zatrzymania bolszewików, którzy mogli przyjść ze wschodu. Trzy dni później Polacy rozpoczęli kontrofensywę, która w połowie lipca wyparła Ukraińców za Zbrucz. Spór o status kraju trwał jednak dalej. W listopadzie 1919 roku Rada Najwyższa przyznała Polsce Galicję Wschodnią na 25 lat jako mandat Ligi Narodów, ale po miesiącu zawiesiła tę decyzję. Ostatecznie mocarstwa uznały polską suwerenność nad tym krajem dopiero w marcu 1923 roku.