Bitwa pod Kiesią

23 czerwca 1919 roku rano oddziały estońskie i łotewskie wkroczyły do Kiesi (łot. Cēsis, est. Võnnu, niem. Wenden), miasteczka w północnej Łotwie przy linii kolejowej prowadzącej z Rygi na północ. Zakończyły w ten sposób kilkudniową bitwę, w której rozbiły Bałtycką Landeswehrę i niemiecką Żelazną Dywizję, wojska podległe generałowi Rüdigerowi von der Goltzowi. Bałtyccy Niemcy, których ziemiaństwo od stuleci rządziło Inflantami, po raz ostatni próbowali wtedy siłą zachować wpływy w kraju. W Estonii rocznicę bitwy obchodzi się do dziś jako Dzień Zwycięstwa.

Niemcy na Łotwie

Łotwa ogłosiła niepodległość 18 listopada 1918 roku, tydzień po tym, jak Wielka Brytania uznała łotewską Radę Narodową, ale nie miała wojska, a od wschodu szła Armia Czerwona. Rząd tymczasowy Kārlisa Ulmanisa zgodził się więc na utworzenie z bałtyckich Niemców Landeswehry i poprosił o pomoc Niemcy. Od 1 lutego 1919 roku wszystkimi wojskami niemieckimi w kraju dowodził von der Goltz, który rok wcześniej poprowadził niemiecką interwencję w Finlandii. Wiosną Niemcy wyparli bolszewików z Kurlandii. 16 kwietnia w Lipawie obalili jednak rząd Ulmanisa, który schronił się na statku pod ochroną floty brytyjskiej, i ustanowili posłuszny sobie rząd Andrievsa Niedry. 22 maja Landeswehra i Żelazna Dywizja, złożona z niemieckich ochotników, odbiły z rąk bolszewików Rygę. Łotewski historyk Ēriks Jēkabsons pisze, że celem Goltza było stworzenie w krajach bałtyckich bazy dla wojsk niemieckich na wypadek przyszłej wojny z aliantami.

Od północy szła tymczasem armia estońska. Jej 3 Dywizja, razem z Brygadą Północnołotewską pułkownika Jorģisa Zemitānsa, wierną Ulmanisowi, wyparła Armię Czerwoną z dużej części północnej Łotwy. 1 czerwca Łotysze doszli do Kiesi. Po zdobyciu Rygi wojska Goltza ruszyły na północ.

Czerwcowe walki

3 czerwca estoński naczelny wódz Johan Laidoner zażądał, by Niemcy zatrzymali się i wycofali na południe. Odmówili, a rząd Niedry wysłał ich, by skończyć z „estońską okupacją”. 6 czerwca Landeswehra zaatakowała i zajęła Kieś. Estońskie natarcie 8 czerwca odparto. 10 czerwca misja aliancka wymusiła rozejm, a mocarstwa w Paryżu zakazały Niemcom dalszego marszu ku Estonii, ale Goltz nie usłuchał. Rano 19 czerwca Landeswehra znów ruszyła do natarcia, 20 czerwca Żelazna Dywizja zajęła Straupe, a 21 czerwca Niemcy przerwali front między pułkami łotewskim i estońskim. Estończycy zdołali ich jednak zatrzymać, a natarcie Żelaznej Dywizji na Limbaži załamało się.

Według Jēkabsonsa Niemcy mieli około 9 tysięcy żołnierzy, 66 dział i 520 karabinów maszynowych, a Estończycy i Łotysze około 7 tysięcy ludzi, 32 działa, 250 karabinów maszynowych i trzy pociągi pancerne. Według innych szacunków siły piechoty były mniej więcej równe, a Niemcy mieli przewagę w artylerii i kawalerii. Dywizją estońską dowodził Ernst Põdder, a pociągami pancernymi, zbudowanymi w Tallinnie, oficer marynarki Johan Pitka.

Zwycięstwo

22 czerwca wczesnym rankiem Estończycy i Łotysze przeszli do kontrnatarcia. Rozbili niemiecką straż przednią i zmusili ją do odwrotu, a pociągi pancerne uderzyły od strony Valmiery. Żelazna Dywizja na próżno próbowała ratować sytuację, bo estońska kawaleria wyszła jej już na tyły. Rano 23 czerwca estońskie i łotewskie oddziały weszły do Kiesi, a estoński 9 Pułk zaatakował Niemców pod Limbaži i zmusił ich do odwrotu. Tego samego dnia, na żądanie Ententy, wojska niemieckie opuściły Lipawę.

Według Jēkabsonsa Estończycy stracili w czasie całej bitwy 110 zabitych i 405 rannych i zaginionych, Łotysze 13 zabitych i 43 rannych, a Landeswehra 65 zabitych i 15 zaginionych. Strat Żelaznej Dywizji nie znamy.

Niemcy cofali się aż pod Rygę. Na początku lipca Estończycy stali na jej przedmieściach i ostrzeliwali miasto. Rząd Niedry uciekł już 26 czerwca. 3 lipca w Strazdumuiży pod Rygą, za pośrednictwem szefa francuskiej misji wojskowej Emmanuela du Parqueta, zawarto rozejm: Niemcy mieli opuścić Rygę i wycofać się z Łotwy, a Landeswehra, oczyszczona z obywateli Rzeszy, przechodziła pod komendę brytyjskiego podpułkownika Harolda Alexandra. 6 lipca do Rygi weszła Brygada Północnołotewska, a wkrótce wrócił rząd Ulmanisa. Wielu żołnierzy Goltza przeszło jesienią do armii księcia Pawła Bermondta-Awałowa i jeszcze raz próbowało zdobyć Rygę.