Polska ofensywa we wschodniej Galicji

14 maja 1919 roku wojska polskie rozpoczęły wielką ofensywę przeciwko Ukraińskiej Armii Halickiej w Galicji Wschodniej i przeciwko wojskom Symona Petlury na Wołyniu. Dowodził nią generał Józef Haller, a w pierwszym rzucie szły dywizje jego armii, sformowanej we Francji i dopiero co przywiezionej do kraju. Mocarstwa zachodnie, które zgodziły się na jej przejazd, zastrzegały, że nie zostanie użyta przeciwko Ukraińcom. Polska była jednak zdecydowana rozstrzygnąć wojnę o Galicję Wschodnią siłą, zanim w Paryżu zapadną decyzje o jej losie.

Przed ofensywą

Wojna polsko-ukraińska trwała od listopada 1918 roku. W marcu Polacy przerwali ukraiński pierścień wokół Lwowa, ale front wciąż przebiegał kilka kilometrów od miasta, a większa część Galicji Wschodniej, z Tarnopolem, Stanisławowem i zagłębiem naftowym w Borysławiu, pozostawała w rękach ukraińskich. Rozstrzygnięcie mogła przynieść dopiero Armia Polska we Francji, którą Haller objął jesienią 1918 roku. Według Encyclopedia of Ukraine 17 marca Rada Najwyższa konferencji pokojowej zgodziła się na przewiezienie do Polski jej sześciu dywizji, około 68 tysięcy żołnierzy. W kwietniu jej oddziały zaczęły przyjeżdżać do kraju. Alianci, którzy próbowali w tym czasie doprowadzić do rozejmu polsko-ukraińskiego, nie zgadzali się jednak na użycie dobrze uzbrojonej armii w Galicji.

30 kwietnia polskie dowództwo przyjęło plan Hallera, nazwany „Dyspozycją dla akcji ofensywnej na Wołyniu i w Galicji Wschodniej”. Ofensywa miała rozbić Ukraińską Armię Halicką i oddziały Petlury, zająć całą Galicję Wschodnią i dać Polsce wspólną granicę z Rumunią. Pod rozkazami Hallera znalazły się I Korpus francuskiego generała Dominique’a Odry’ego z dywizjami strzelców armii hallerowskiej, grupa generała Aleksandra Karnickiego na Wołyniu, lwowska dywizja piechoty i armia generała Wacława Iwaszkiewicza na południe od Lwowa. Według polskich opracowań liczyły razem około 50 tysięcy żołnierzy, 200 dział i 900 karabinów maszynowych. Ukraińska armia generała Mychajła Omelianowycza-Pawłenki miała według tych samych źródeł około 44 tysięcy ludzi i 144 działa. Polityczne poparcie dał akcji Sejm Ustawodawczy, który 9 maja wezwał rząd do użycia „natychmiast wszelkich środków najostrzejszych”, by położyć kres ukraińskim zbrodniom na ludności polskiej.

Uderzenie

Rankiem 14 maja jako pierwsze ruszyły I Korpus Odry’ego, grupa Karnickiego i oddziały ze Lwowa. Na północ od miasta Polacy przełamali ukraińską obronę i według opracowania IPN doszli w pierwszych dniach natarcia do linii Uhrynów–Krystynopol–Baranie–Milatyn–Łokacze. Głównym celem na północy były Łuck i Krasne, skąd wojska miały skręcić na południowy wschód i odrzucić Ukraińców spod Lwowa. Następnego dnia do natarcia przeszła armia Iwaszkiewicza, która uderzyła na Sambor z trzech stron.

Dwa tygodnie

Ukraiński front szybko się załamał. Według Encyclopedia of Ukraine w ciągu sześciu dni Polacy zajęli Drohobycz i Stryj na południu oraz Kamionkę Strumiłową na północy. Oddziały oblegające od pół roku Lwów wycofały się, by nie zostać okrążone. 22 maja warszawski „Kurier Poranny” donosił o „uwolnieniu Galicji od band hajdamackich”. 25 maja wojska polskie stały na linii od Styru przez Krasne, Bóbrkę i Chodorów po Bolechów, a od południa do Pokucia wkraczała armia rumuńska. Do 27 maja Polacy zajęli Halicz i Stanisławów. Część ukraińskich oddziałów, odcięta od głównych sił, przeszła do Czechosłowacji i została tam internowana.

Na tym ofensywa się zatrzymała. Ententa protestowała przeciwko użyciu armii Hallera, a polski Sztab Generalny obawiał się uderzenia Niemiec na zachodnie granice kraju. Już 24 maja Haller dostał rozkaz przerzucenia 2 Dywizji Strzelców w rejon Częstochowy, a potem odeszła także 1 Dywizja. Piłsudski wstrzymał natarcie na linii Złotej Lipy, a od 31 maja dowództwo na froncie objął Iwaszkiewicz. Ukraińska Armia Halicka, zepchnięta w trójkąt między Dniestrem, Zbruczem i Czortkowem, wydawała się rozbita.