Bitwa o linię Beaurevoir

Bitwa o linię Beaurevoir była ostatnim aktem przełamania Linii Hindenburga przez brytyjską 4 Armię generała Henry’ego Rawlinsona. Po bitwie o Kanał Saint-Quentin przed Brytyjczykami i Australijczykami została jeszcze jedna niemiecka pozycja: linia odwodowa, którą Niemcy nazywali Hindenburg-Reserve-Stellung, a Brytyjczycy od wsi Beaurevoir linią Beaurevoir. 3 października 1918 roku 4 Armia uderzyła na nią na froncie kilkunastu kilometrów i przełamała ją na całej długości, ale wzgórz za nią nie zdołała od razu utrzymać. Dopiero w ponownych natarciach 4 i 5 października padły Montbrehain i Beaurevoir. Walka o Montbrehain 5 października była ostatnią bitwą australijskiej piechoty w tej wojnie.

Nazwa i daty

Brytyjska komisja do spraw nazewnictwa bitew wyróżniła „bitwę o linię Beaurevoir” (ang. Battle of the Beaurevoir Line) w dniach 3–5 października 1918 roku jako jedną z bitew o Linię Hindenburga. Te same daty przyjmuje brytyjska historia oficjalna (James Edmonds, Military Operations France and Belgium 1918, tom V), która kończy bitwę wieczorem 5 października, choć ostatni jej cel, farmę Guisancourt na północ od Beaurevoir, zdobyto dopiero przed świtem 6 października. Marszałek Douglas Haig w swoim raporcie nie wyodrębniał tej bitwy, tylko opisywał łącznie „bitwę o Cambrai i Linię Hindenburga” od 27 września do 5 października. Australijska historia oficjalna Charlesa Beana opisuje walki pod Beaurevoir i Montbrehain jako zakończenie natarcia na Linię Hindenburga. Część opracowań łączy je z bitwą o Kanał Saint-Quentin.

Linia Beaurevoir

Linia Beaurevoir biegła mniej więcej trzy, cztery kilometry za główną pozycją Linii Hindenburga, od okolic Fonsomme i Sequehart na południu przez Ramicourt i Wiancourt po Beaurevoir i dalej na północ. Edmonds pisze, że była to raczej pozycja niż linia: dwa rzędy okopów z betonowymi stanowiskami co dwieście, trzysta metrów, osłonięte bardzo gęstymi zasiekami, a za nimi rozrzucone w głąb gniazda karabinów maszynowych. Według Haiga wiele z nich było niedokończonych. Za linią ciągnął się pas niskich wzgórz z wsiami Montbrehain i Beaurevoir, poprzecinany wąwozami i zapadłymi drogami. Prawdziwy opór stawiały nie same okopy, lecz karabiny maszynowe ukryte w dołach, wsiach i ruinach. W samym Sequehart Brytyjczycy znaleźli ich później około dwustu.

Przed bitwą 4 Armia trzymała już kawałek tej pozycji. 1 października 2 batalion pułku Manchester z 32 Dywizji wdarł się do linii Beaurevoir na wschód od Joncourt i utrzymał wyłom mimo kontrataków. W następnych dwóch dniach Niemcy kilka razy kontratakowali i odebrali Brytyjczykom Sequehart, ale wyłomu nie zamknęli.

Tło

Gdy 2 października walki nad Kanałem Saint-Quentin wygasły, Rawlinson wydał rozkaz natarcia na linię Beaurevoir. Jeńcy zeznawali, że na tyłach nie ma niemieckich odwodów, a z terenów na wschód od linii Le Cateau–Valenciennes, gdzie powstawała następna pozycja, pozycja Hermanna, wysiedla się ludność cywilną. Haig liczył, że po przełamaniu tej ostatniej przygotowanej pozycji puści w otwarte pole Korpus Kawalerii, który miał zająć węzły kolejowe w Busigny i Le Cateau i uderzyć na tyły Niemców walczących z 3 i 1 Armią pod Cambrai. Natarcie miało też pomóc prawemu skrzydłu 3 Armii, które wciąż stało przed Kanałem Saint-Quentin i Linią Hindenburga na północ od Vendhuile.

Do ataku stanęły trzy korpusy. Na prawym skrzydle IX Korpus generała Waltera Braithwaite’a z 46 Dywizją (North Midland), która 29 września przeprawiła się przez kanał, a obok niej z wyczerpaną 32 Dywizją. W środku Korpus Australijski generała Johna Monasha, który miał w linii już tylko jedną dywizję, 2 Australijską generała Charlesa Rosenthala. Pozostałe cztery dywizje australijskie zeszły z frontu na odpoczynek, a premier Australii Billy Hughes domagał się wycofania całego korpusu, bo uzupełnień z kraju było coraz mniej. Na lewym skrzydle XIII Korpus generała Thomasa Morlanda z 50 Dywizją miał osłonić natarcie od północy, zdobywając wzgórze Prospect Hill, Gouy i Le Catelet. Amerykański II Korpus, który ciężko ucierpiał 29 września, odpoczywał w odwodzie.

Naprzeciw stała niemiecka 2 Armia generała Adolpha von Carlowitza z grupy armii generała Maxa von Boehna. Edmonds pisze, że Brytyjczycy rozpoznali w linii sześć dywizji i trzy dywizje kontrataku, w tym 2 Dywizję Gwardii, która liczyła już tylko kilkaset karabinów. Na prawo od Brytyjczyków miała nacierać francuska 1 Armia generała Marie-Eugène’a Debeneya, ale według francuskiej historii oficjalnej w tych dniach na próżno próbowała posunąć się na północ i wschód od Saint-Quentin.

Przebieg

3 października. Noc była ciemna, nad ranem opadła gęsta mgła, która podniosła się dopiero około dziewiątej. O 6.05 ruszyła piechota za zaporą ogniową. W 46 Dywizji 139 Brygada z sześcioma czołgami wdarła się w okopy linii Beaurevoir i poszła dalej. Wieś Ramicourt zdobył podpułkownik Bernard Vann z 1/6 batalionu Sherwood Foresters, który sam poprowadził tam swój sztab i jedną kompanię. Wzięto około 400 jeńców, a Vann, odznaczony Krzyżem Wiktorii za przeprawę przez kanał 29 września, zginął wkrótce potem, wychodząc ze wsi. Jedna z kompanii wyparła Niemców z Wiancourt, do którego nie doszli jeszcze Australijczycy. Do 11.30 brygada zdobyła Montbrehain z ponad tysiącem jeńców. 137 Brygada na prawo od niej przeszła przez linię pod ogniem z betonowych stanowisk i wyszła na stok wzgórza Mannequin. Wydawało się, że Niemcy cofają się w nieładzie, i dowódca 46 Dywizji poprosił o brygadę kawalerii, ale rozkazy dotarły do niej z opóźnieniem i do pościgu nie doszło.

Po południu Niemcy uderzyli z obu stron na wysunięty klin w Montbrehain. Rzucili do kontrataku resztki kilku dywizji, a w tym saski pułk złożony naprędce z trzech batalionów świeżo przybyłej 24 Dywizji. Brygada, która nie miała osłony na żadnym ze skrzydeł, wycofała się na linię przed Ramicourt i do 15.00 Niemcy odzyskali Montbrehain. Dalej jednak nie przeszli. Na prawym skrzydle 32 Dywizja zdobyła Sequehart i, odepchnięta kontratakiem, odbiła je ponownie. Wieczorem odparto tu kolejne natarcie samym ogniem karabinów.

Australijczycy z 5 i 7 Brygady nie doczekali się czołgów, które spóźniły się po nocnym marszu przez okopy i leje, i sami przedzierali się przez zasieki. 5 Brygada między 7.15 a 7.45 zdobyła okopy linii, poza odcinkiem około 500 metrów przy drodze z Estrées, gdzie drut był nie do przejścia. Odcinek ten wzięto dopiero około 11.30, po półgodzinnym ostrzale, z 200 jeńcami. 7 Brygada do ósmej rano zajęła linię dalej na północy, a jej batalion doszedł nawet do farmy Bellevue pod samym Beaurevoir, ale ogień z wyższych wzgórz i niemiecki kontratak zmusiły go do odwrotu. Wieczorem, o 6.30, Australijczycy z posiłkami z 6 Brygady natarli ponownie i wyszli na grzbiet za linią, ale natarcie na Beaurevoir odłożono. 2 Dywizja Australijska wzięła tego dnia 1192 jeńców, 163 karabiny maszynowe i 11 dział. Na lewym skrzydle 50 Dywizja zdobyła Prospect Hill, Gouy i Le Catelet, ale po południu Niemcy odbili Le Catelet.

Bean wylicza, że wieczorem IX Korpus trzymał linię Beaurevoir na froncie około 4,5 km, od Sequehart po Joncourt, a Australijczycy na kolejnych 5,5 km. Wzgórza za nią były jednak nadal w rękach Niemców.

4 października. Natarcie 46 Dywizji na wzgórze Mannequin nie powiodło się, bo Niemcy przez cały dzień kontratakowali, a francuskie wsparcie z prawej strony ograniczyło się do zdobycia kilku okopów pod Chardon Vert. Australijska 6 Brygada we mgle przesunęła swoje lewe skrzydło do zabudowań farmy Genève. Tej nocy na odcinek pod Beaurevoir weszła brytyjska 25 Dywizja, odtworzona po klęsce nad Aisne w maju z batalionów sprowadzonych z frontu włoskiego. Jej 7 Brygada wdarła się do Ponchaux i Beaurevoir, ale ciężkie straty zmusiły ją po południu do odwrotu za nasyp kolejowy. 50 Dywizja ostatecznie zajęła Le Catelet i wzgórza pod La Pannerie, zamykając lewe skrzydło 4 Armii. Rawlinson rozkazał nacierać dalej, by „nie dać nieprzyjacielowi odpoczynku ani czasu na reorganizację”.

5 października. Rawlinson nie mógł zluzować 2 Dywizji Australijskiej przed nocą i poprosił Monasha o jeszcze jeden dzień walki. Monash wybrał za cel Montbrehain, które leżało na płaskowyżu panującym nad dalszą drogą na wschód. O 6.05 21 i 24 batalion oraz 2 batalion pionierów, użyty jako piechota, ruszyły za zaporą ogniową. Czołgi Mark V spóźniły się, ale jedenaście z nich dogoniło piechotę i dużo zdziałało na ulicach wsi. Niemcy bronili się zawzięcie, a z jeńców rozpoznano aż dziesięć różnych pułków. Najtrudniej było w kamieniołomie na północno-zachodnim skraju wsi, gdzie około stu Niemców miało kilkadziesiąt karabinów maszynowych. Porucznik George Ingram z 24 batalionu poprowadził na nie kilka szturmów i dostał za ten dzień Krzyż Wiktorii, ostatni przyznany Australijczykowi na froncie zachodnim. Po południu do walki weszły bataliony odwodowe i do 16.00 całe Montbrehain było w rękach Australijczyków. Według Edmondsa wzięli ponad 600 jeńców i 150 karabinów maszynowych, według Beana blisko 400 jeńców.

Pod Beaurevoir dwie brygady 25 Dywizji zdobyły rano farmę Bellevue, ale gdy mgła opadła, musiały ją oddać, a ostrzał nie uciszył karabinów maszynowych w domach i na cmentarzu. Wieczorem, o 18.40, po nowym ostrzale, 1/5 batalion pułku Gloucestershire wspiął się na nasyp kolejowy przed wsią jeszcze przed przesunięciem zapory, oczyścił stanowiska za nim i wszedł do Beaurevoir, gdzie dołączyły do niego kompanie pułku Worcestershire. Farmę Guisancourt zdobyto przed świtem 6 października. Tego dnia Niemcy porzucili też linię Kanału Saint-Quentin przed prawym skrzydłem 3 Armii, której V i IV Korpus przeszły kanał i zajęły opuszczone okopy Linii Hindenburga.

Straty

Według Edmondsa w trzech dniach walk dwanaście dywizji 4 Armii walczyło z dwudziestoma niemieckimi, a od 29 września do 5 października 4 Armia wzięła 14 664 jeńców, w tym 307 oficerów. Pełnych strat brytyjskich dla samej bitwy historia oficjalna nie podaje. 2 Dywizja Australijska straciła według Beana w dniach 2–6 października około 95 oficerów i 1600 żołnierzy, z czego sam bój o Montbrehain kosztował około 30 oficerów i 400 żołnierzy. Edmonds oblicza, że od 8 sierpnia Korpus Australijski wziął ponad 22,8 tysiąca jeńców i 332 działa, tracąc ponad 25,5 tysiąca zabitych, rannych, zaginionych i wziętych do niewoli. Strat niemieckich nie da się wyodrębnić.

Znaczenie

Bitwa o linię Beaurevoir zamknęła przełamanie Linii Hindenburga na odcinku 4 Armii. Brytyjczycy wyszli na teren, na którym według rozpoznania nie było już przygotowanych umocnień ani zniszczeń, a łagodnie pofałdowane pola nadawały się do działań kawalerii. Zdobycie wzgórz pod Beaurevoir oskrzydliło Niemców broniących się nad kanałem pod Cambrai i zmusiło ich do odwrotu. Edmonds zauważa, że niemieckie relacje próbowały pomniejszyć tę klęskę i w ogóle nie wspominały o utracie ostatniej linii systemu Hindenburga. 5 października cesarz Wilhelm II ogłosił w rozkazie do armii i floty, że Niemcy i ich sojusznicy zwrócili się do przeciwników z propozycją pokoju.

Dla Australijczyków Montbrehain było końcem wojny. W nocy z 5 na 6 października 2 Dywizję zluzowała amerykańska 30 Dywizja, a cały Korpus Australijski odszedł na odpoczynek daleko na tyły, nad kanał La Manche, i nie wrócił już na front przed zawieszeniem broni. Edmonds pisał, że Mont-Saint-Quentin i Montbrehain są najlepszymi przykładami metod Australijczyków, gdy kilkuset żołnierzy wypierało z umocnień piechotę dwóch, a nawet trzech niemieckich dywizji. Bean uznał bój o Montbrehain za jeden z najświetniejszych czynów australijskiej piechoty, ale wątpił, czy był potrzebny: w jego ocenie natarcie wymyślono raczej po to, by jeszcze raz użyć tych wojsk przed ich wycofaniem, a poległo w nim wielu najlepszych dowódców 6 Brygady.