Grey proponuje międzynarodową konferencję, aby powstrzymać wojnę

24 lipca 1914 roku brytyjski minister spraw zagranicznych sir Edward Grey podjął jedną z najważniejszych prób dyplomatycznego zatrzymania kryzysu lipcowego. Wobec skrajnie ostrego austro-węgierskiego ultimatum wobec Serbii Grey uznał, że zwykła wymiana not między stolicami nie wystarczy. Zaproponował więc zwołanie międzynarodowej konferencji, która mogłaby przejąć inicjatywę, zanim konflikt wymknie się spod kontroli.

Brytyjska koncepcja zakładała mediację czterech mocarstw niezwiązanych bezpośrednio z austro-serbskim sporem: Wielkiej Brytanii, Francji, Niemiec i Włoch. Grey liczył, że taka grupa mogłaby pośredniczyć między Wiedniem a Petersburgiem, a zarazem ograniczyć ryzyko natychmiastowej eskalacji militarnej. W praktyce chodziło o stworzenie krótkiego politycznego bufora, który dałby czas na negocjacje i obniżenie napięcia po ultimatum z 23 lipca.

Propozycja Greya nie oznaczała, że Londyn stawał po stronie Serbii. Brytyjski minister próbował raczej utrzymać pokój europejski, zachowując przy tym tradycyjną rolę mediatora. Zakładał, że Wielka Brytania mogłaby wpływać na Rosję, by ta tonowała Belgrad, a Niemcy powinny użyć własnych wpływów, by powściągnąć Wiedeń. W brytyjskim rozumieniu tylko wspólna presja na obie strony mogła jeszcze zatrzymać przejście od kryzysu bałkańskiego do wojny mocarstw.

Problem polegał na tym, że inicjatywa pojawiła się w chwili, gdy Berlin oficjalnie mówił o pokoju, lecz w rzeczywistości wspierał politykę lokalizacji konfliktu na warunkach korzystnych dla Austro-Węgier. Niemieckie kierownictwo nie chciało otwartego europejskiego forum, które mogłoby złagodzić ultimatum albo zmusić Wiedeń do ustępstw. Dlatego propozycja Greya nie spotkała się z rzeczywistym poparciem tam, gdzie była najbardziej potrzebna.

Mimo to 24 lipca 1914 roku pozostaje momentem, w którym istniała jeszcze realna próba dyplomatycznego zatrzymania katastrofy. Grey dobrze rozumiał, że jeśli wojska austro-węgierskie wkroczą do Serbii, konflikt szybko przestanie być lokalny. Jego propozycja konferencji była próbą przywrócenia kontroli nad wydarzeniami, zanim o losie Europy zdecydują terminy ultimatum, mobilizacje i zobowiązania sojusznicze.