Reginald Tyrwhitt

Reginald Tyrwhitt przez całą wojnę dowodził lekkimi siłami Royal Navy w Harwich na wschodnim wybrzeżu Anglii, zespołem krążowników lekkich i niszczycieli, który przeszedł do historii jako Harwich Force. Był najbliżej Niemców ze wszystkich brytyjskich dowódców na Morzu Północnym: jego okręty jako pierwsze wychodziły na wiadomość o ruchach nieprzyjaciela, osłaniały wypady na niemieckie wybrzeże i strzegły południowej części morza, przez którą płynęły statki między Anglią a Holandią. Brał udział w bitwach w Zatoce Helgolandzkiej i na Dogger Bank, ścigał niemieckie krążowniki pod Lowestoft i torpedowce pod Holandią. Po zawieszeniu broni to on w Harwich przyjmował kapitulację niemieckich okrętów podwodnych.

Przed wojną

Urodził się 10 maja 1870 roku w Oksfordzie jako syn duchownego, wielebnego Richarda St Johna Tyrwhitta, i Caroline z domu Yorke. W lipcu 1883 roku jako trzynastoletni kadet wstąpił na okręt szkolny HMS Britannia w Dartmouth, poprzednika Britannia Royal Naval College. Służył na pancernikach i krążownikach na Morzu Śródziemnym i w Ameryce Północnej, w 1892 roku został porucznikiem, a w 1896 roku dostał pierwsze dowództwo, niszczyciel HMS Hart. Niszczycielom pozostał wierny przez całą karierę. W 1903 roku awansował na komandora porucznika i ożenił się z Angelą Corbally, z którą miał syna i dwie córki.

Kolejne lata spędził na dowodzeniu niszczycielem Waveney i szybkimi krążownikami zwiadowczymi Attentive i Skirmisher, budowanymi właśnie do prowadzenia flotylli niszczycieli. W 1908 roku został komandorem, a w następnym roku objął 4 Flotyllę Niszczycieli. Po dwóch latach jako kapitan okrętu flagowego eskadry krążowników na Morzu Śródziemnym wrócił w 1912 roku do niszczycieli jako dowódca 2 Flotylli, a w grudniu 1913 roku został komodorem dowodzącym wszystkimi niszczycielami Pierwszej Floty. Na początku wojny miał 44 lata i opinię jednego z najbardziej doświadczonych oficerów niszczycieli w marynarce.

Harwich, 1914–1915

W sierpniu 1914 roku Tyrwhitt jako „komodor (T)”, czyli dowódca sił torpedowych, objął 1 i 3 Flotyllę Niszczycieli w Harwich. Swój proporzec komodora podniósł najpierw na starym krążowniku Amethyst. Już 5 sierpnia okręty 3 Flotylli, prowadzone przez krążownik Amphion, zatopiły niemiecki stawiacz min Königin Luise, a nazajutrz Amphion wszedł na jego miny i zatonął. Wkrótce Tyrwhitt przeniósł się na nowy, dopiero oddany do służby krążownik lekki Arethusa. W Harwich stacjonowały też okręty podwodne komodora Rogera Keyesa, z którym Tyrwhitt blisko współpracował.

To właśnie Keyes i Tyrwhitt zaproponowali zasadzkę na niemieckie patrole w pobliżu Helgolandu, którą poparł pierwszy lord Admiralicji Winston Churchill. Bitwa w Zatoce Helgolandzkiej 28 sierpnia 1914 roku omal nie skończyła się dla nich klęską. Arethusa, z niezgraną załogą i zacinającymi się działami, została ciężko uszkodzona w pojedynku z krążownikiem Frauenlob, a okręty Tyrwhitta znalazły się w niebezpieczeństwie, gdy z ujścia Jade nadciągały kolejne niemieckie krążowniki. Uratowały je krążowniki liniowe wiceadmirała Davida Beatty’ego, które zatopiły trzy niemieckie krążowniki. W kraju bitwę uznano za wielkie zwycięstwo, a Tyrwhitt dostał w październiku Order Łaźni.

W grudniu 1914 roku siły z Harwich wysłano przeciw krążownikom liniowym, które ostrzelały Scarborough i Hartlepool, a w Boże Narodzenie Tyrwhitt osłaniał okręty-bazy wodnosamolotów w nalocie na Cuxhaven, pierwszej próbie zaatakowania niemieckich baz z powietrza z morza. W bitwie na Dogger Bank 24 stycznia 1915 roku znów działał u boku Beatty’ego: wyprowadził z Harwich trzy krążowniki lekkie i 35 niszczycieli, jego Aurora pierwsza natknęła się na niemiecki krążownik Kolberg, a torpedy Arethusy dobiły na końcu bitwy krążownik pancerny Blücher.

Harwich, 1916–1917

Harwich Force zmieniała się w czasie wojny. Zwykle liczyła od czterech do ośmiu krążowników lekkich, kilka liderów i trzydzieści do czterdziestu niszczycieli, ale Admiralicja nieustannie wypożyczała jej okręty do innych zadań, zwłaszcza do wzmocnienia sił w Dover. 11 lutego 1916 roku Tyrwhitt stracił swój okręt flagowy: Arethusa, wracając z niepotrzebnego wyjścia w morze, weszła na minę postawioną przez mały okręt podwodny z Flotylli Flandria i rozbiła się na mieliźnie przed Harwich.

Najbardziej samodzielną decyzję podjął 25 kwietnia 1916 roku, gdy niemieckie krążowniki liniowe ostrzelały Lowestoft i Yarmouth. Miał rozkaz wyjść na otwarte morze i wciągnąć Niemców w zasadzkę okrętów podwodnych, ale gdy się dowiedział, dokąd płyną nieprzyjacielskie okręty, na własną odpowiedzialność skręcił prosto na nie z trzema krążownikami lekkimi i kilkunastoma niszczycielami. Jego krążownik Conquest został trafiony ciężkimi pociskami, ale Niemcy szybko zawrócili do domu.

Przy największej bitwie wojny na morzu Tyrwhitt był tylko widzem. Gdy 31 maja 1916 roku nadeszły wiadomości o starciu Grand Fleet z Flotą Pełnomorską u wybrzeży Jutlandii, poprosił Admiralicję o instrukcje, a nie doczekawszy się ich, o 17.12 wyszedł w morze, by być gotowym do działania. Po niespełna pół godzinie Admiralicja kazała mu wracać do portu i czekać na rozkazy, bo obawiała się niemieckiego ataku na wybrzeże. Pozwolenie na dołączenie do Johna Jellicoe dostał dopiero po trzeciej nad ranem 1 czerwca, gdy bitwa jutlandzka była już skończona. Kilka dni później otrzymał Order Wybitnej Służby.

19 sierpnia 1916 roku, gdy flota Reinharda Scheera wyszła na Sunderland, Tyrwhitt dostrzegł ją około szóstej wieczorem, ale nie zdołał zaatakować przed wschodem księżyca w pełni. Nocą z 22 na 23 stycznia 1917 roku, uprzedzony przez kryptologów z Room 40, próbował przechwycić niemiecką flotyllę torpedowców płynącą do Zeebrugge. Mimo miażdżącej przewagi większość Niemców się przedarła, a Brytyjczycy stracili niszczyciel Simoom. Brytyjska historia oficjalna nazwała ten wynik „wyjątkowo rozczarowującym” i winiła chaos nocnej walki oraz brak jasnych rozkazów na wypadek, gdy krążowniki natkną się na nieprzyjaciela. W lipcu 1917 roku Tyrwhitt został mimo to kawalerem komandorem Orderu Łaźni, z tytułem „sir”.

Mniej widowiskowa, ale stała była osłona żeglugi. Od 1916 roku okręty z Harwich eskortowały konwoje między ujściem Tamizy a Holandią, którymi płynęła żywność i ładunki z neutralnego kraju. Według lokalnego zestawienia przeprowadziły w obie strony ponad tysiąc statków, a w czasie całej wojny zdobyły lub zatopiły 24 niemieckie statki handlowe.

Rok 1918

W styczniu 1918 roku Tyrwhitt dostał pełniony stopień kontradmirała, co odnotowano w Izbie Gmin jako jedyny przypadek nadania stopnia flagowego poza kolejnością starszeństwa. Tydzień później, w nocy 14 stycznia, wyszedł bezskutecznie na niemieckie niszczyciele, które ostrzelały Yarmouth. W noc świętego Jerzego, 23 kwietnia, jego krążowniki i niszczyciele osłaniały od północy rajd na Zeebrugge i Ostendę przed wyjściem niemieckich okrętów z Zatoki Helgolandzkiej.

11 sierpnia 1918 roku podczas wyprawy w pobliże wyspy Terschelling porucznik Stuart Culley wystartował myśliwcem z barki holowanej przez jeden z niszczycieli Tyrwhitta i zestrzelił sterowiec L 53. Tego samego dnia zespół stracił jednak wszystkie sześć szybkich kutrów torpedowych, które bez osłony lotniczej zaatakowały niemieckie samoloty.

Po rozejmie z Compiègne Tyrwhitt wziął udział w części rozmów z kontradmirałem Hugonem Meurerem o wydaniu niemieckiej floty. Ustalono, że wszystkie U-Booty mają się poddać w Harwich. 20 listopada przypłynęła pierwsza grupa dwudziestu okrętów podwodnych, a do kwietnia 1919 roku łącznie około 176. Tyrwhitt surowo zabronił okazywania triumfu: załogi jego okrętów miały przepływać obok poddających się Niemców w całkowitej ciszy. Brytyjska historia oficjalna zauważa, że zarówno Beatty, jak i Tyrwhitt traktowali kapitulację niemieckiej floty, z internowaniem okrętów nawodnych dzień później, jako sprawę administracyjną, niewartą szerszego opisu.

Po wojnie

W 1919 roku dostał tytuł baroneta „of Terschelling and of Oxford”, upamiętniający wody, na których walczył, i swoje rodzinne miasto. Był następnie starszym oficerem marynarki w Gibraltarze, dowódcą eskadry krążowników lekkich na Morzu Śródziemnym i naczelnym dowódcą na wybrzeżu Szkocji. W latach 1926–1928 jako wiceadmirał dowodził stacją chińską w czasie zamieszek i napięć z rządem nacjonalistycznym. W 1929 roku został admirałem, a ostatnim jego stanowiskiem było dowództwo w Nore, u ujścia Tamizy. Gdy w maju 1933 roku opuścił tam swoją flagę, był ostatnim brytyjskim admirałem z czasów wielkiej wojny w czynnej służbie. W 1934 roku otrzymał stopień admirała floty. W czasie drugiej wojny światowej, mimo podeszłego wieku, krótko służył w Home Guard. Zmarł 30 maja 1951 roku w Sandhurst w hrabstwie Kent.

Ocena

Tyrwhitt był typem dowódcy flotylli: szybkim w decyzjach, gotowym brać odpowiedzialność i najchętniej przebywającym na morzu. Królewskie Muzeum Marynarki w Greenwich pisze, że spisywał się na swoim stanowisku tak dobrze, iż pozostał na nim przez całą wojnę. Brytyjska historia oficjalna wojny na morzu doceniała ducha, jaki zaszczepił swoim załogom, a stratę Arethusy uznała za szczególnie bolesną właśnie dlatego, że Tyrwhitt i jego ludzie przynieśli tej nazwie sławę godną jej dawnych nosicieli. Zarazem na jego koncie są też noce, w których mimo przewagi nieprzyjaciel uchodził, jak w styczniu 1917 roku, i porażki wynikające z niejasnych rozkazów.

Historycy zwracają uwagę, że Harwich Force była narzędziem Admiralicji bardziej niż samodzielną siłą. Londyn trzymał ją na krótkiej smyczy, wzywał do osłony Dover i ujścia Tamizy, a w maju 1916 roku zatrzymał w porcie w dniu bitwy jutlandzkiej. Tyrwhitt nieraz się temu sprzeciwiał, a pod Lowestoft działał wbrew literze rozkazu. Jego pełną biografię, „Tyrwhitt of the Harwich Force”, napisał w 1973 roku Alfred Temple Patterson. Imię admirała nosi szczyt Mount Tyrwhitt w kanadyjskich Górach Skalistych, nazwany tak już w 1918 roku.