Flota Pełnomorska w I wojnie światowej

Flota Pełnomorska (Hochseeflotte) była główną siłą liniową cesarskiej marynarki Niemiec. Admirał Alfred von Tirpitz zbudował ją, by rzuciła wyzwanie Royal Navy, ale w wojnie okazała się za słaba na otwarty bój z Grand Fleet, a jedyne wielkie starcie obu flot, bitwa jutlandzka, nie zmieniło położenia Niemiec. Jesienią 1918 roku bunt jej marynarzy zapoczątkował rewolucję w Niemczech, a w czerwcu 1919 roku internowane w Scapa Flow okręty zatopiły ich własne załogi.

Flota Tirpitza (1907–1914)

Nazwę Hochseeflotte otrzymała 16 lutego 1907 roku dotychczasowa aktywna flota bojowa, ale jej siłę stworzyły ustawy o flocie, które Tirpitz przeprowadził w 1898 i 1900 roku. Według jego teorii ryzyka Niemcy nie musieli mieć tylu okrętów co Brytyjczycy: wystarczyło, by starcie z niemiecką flotą zagrażało brytyjskiemu panowaniu na morzach. Londyn odpowiedział jednak budową drednotów i zbliżeniem z Francją i Rosją, a wyścig zbrojeń morskich stał się jednym z głównych źródeł wrogości obu państw.

W lipcu 1914 roku flota admirała Friedricha von Ingenohla odbywała zwykły letni rejs do Norwegii, skąd cesarz Wilhelm II odwołał ją do kraju. Ciężkie okręty kotwiczyły odtąd na redzie przed Wilhelmshaven. Na samym Morzu Północnym Royal Navy miała 26 okrętów liniowych najnowszego typu, Niemcy tylko 18.

Flota na uwięzi (1914–1915)

Brytyjczycy nie podeszli pod niemieckie porty, lecz prowadzili blokadę z oddali, zamykając wyjścia z Morza Północnego. Niemieckie dowództwo traktowało swoją flotę przede wszystkim jako „fleet in being”, która samym istnieniem wiąże siły wroga. Po porażce w bitwie w Zatoce Helgolandzkiej 28 sierpnia 1914 roku cesarz zakazał narażania floty bez swojej zgody. Pod angielskie wybrzeże wysyłano odtąd tylko krążowniki liniowe wiceadmirała Franza von Hippera.

Pierwszy taki wypad, na Yarmouth 3 listopada, kosztował Niemców krążownik Yorck, który wszedł na własne miny. 16 grudnia Hipper ostrzelał Scarborough, Hartlepool i Whitby, zabijając ponad sto osób, przeważnie cywilów. Tym razem za nim szły pancerniki, ale Ingenohl uznał, że ma przed sobą całą Grand Fleet, i zawrócił, choć w zasięgu miał tylko jej odosobnioną część.

W styczniu 1915 roku Hipper wyszedł ku ławicy Dogger Bank, gdzie 24 stycznia czekali na niego Brytyjczycy, którzy odczytywali niemieckie depesze. W bitwie na Dogger Bank Niemcy porzucili uszkodzony krążownik Blücher, który zatonął z większością załogi. 2 lutego cesarz zdymisjonował Ingenohla, a jego następca, admirał Hugo von Pohl, ryzyka unikał jeszcze staranniej. W sierpniu część floty osłaniała atak na Zatokę Ryską, ale na Morzu Północnym wielkie okręty przez ponad rok prawie nie wypływały.

Scheer i Jutlandia (1916)

W styczniu 1916 roku ciężko chorego Pohla zastąpił admirał Reinhard Scheer, który 24 stycznia formalnie objął dowództwo. Chciał wypadami, nalotami sterowców, minami i okrętami podwodnymi wyciągać w morze części Grand Fleet i rozbijać je przewagą sił. W kwietniu jego krążowniki liniowe ostrzelały Lowestoft i Yarmouth.

Pod koniec maja Scheer ruszył w stronę Skagerraku, nie wiedząc, że cała Grand Fleet jest już na morzu. W bitwie, stoczonej 31 maja – 1 czerwca 1916 roku, jego mniejsza flota zatopiła 14 okrętów brytyjskich, tracąc 11 własnych, i dwa razy wydostała się z pułapki. Brytyjskiej przewagi na Morzu Północnym ani blokady nie przełamała. W lipcu Scheer napisał cesarzowi, że żadne zwycięstwo na morzu nie zmusi Wielkiej Brytanii do pokoju, a zdoła to tylko wojna podwodna bez ograniczeń.

Flota w portach (1916–1918)

19 sierpnia 1916 roku flota wyszła jeszcze ku Sunderlandowi, ale nie oddała do Grand Fleet ani jednego strzału. W kolejnych latach jej głównym zadaniem było osłanianie baz, z których wychodziły okręty podwodne, a od 1 lutego 1917 roku, gdy ruszyła nieograniczona wojna podwodna, główną bronią marynarki były U-Booty. Najlepszych młodych oficerów przenoszono z pancerników na okręty podwodne, a zastępowali ich niedoświadczeni porucznicy.

Bezczynność, złe wyżywienie i przepaść między oficerami a marynarzami doprowadziły latem 1917 roku do buntu. 2 sierpnia około 600 marynarzy i palaczy z pancernika Prinzregent Luitpold zeszło samowolnie na ląd w Wilhelmshaven, żądając uwolnienia kolegów. Scheer zatwierdził wyroki śmierci na dwóch przywódców, Maxa Reichpietscha i Albina Köbisa, i obaj zginęli przed plutonem egzekucyjnym we wrześniu. Jesienią część floty zdobyła w operacji Albion wyspy w Zatoce Ryskiej, a krążowniki i niszczyciele rozbiły w październiku i w grudniu konwoje płynące do Norwegii.

Bunt i koniec (1918–1919)

W sierpniu 1918 roku Scheer stanął na czele kierownictwa wojny morskiej, a flotę przejął Hipper. Pod koniec października obaj przygotowali rozkaz operacyjny nr 19: flota miała uderzyć u wybrzeży Flandrii i w ujściu Tamizy, a potem stoczyć bitwę z Grand Fleet. Rządu, który zabiegał o rozejm, nie poinformowano. W nocy z 29 na 30 października załogi kilku pancerników odmówiły wykonania rozkazów i Hipper odwołał operację.

Dowództwo rozdzieliło eskadry, by uspokoić załogi, ale III Eskadra, odesłana do Kilonii, stała się zarzewiem buntu. Wieczorem 3 listopada patrol strzelał tam do pochodu, który szedł uwolnić aresztowanych marynarzy, a 4 listopada miasto było w rękach buntowników. Z Kilonii bunt rozlał się na całe Niemcy jako rewolucja listopadowa i obalił cesarstwo. Flota Pełnomorska nie wyszła już do walki.

Rozejm z Compiègne nakazał oddać najnowsze okręty do internowania. 21 listopada 9 pancerników, 5 krążowników liniowych, 7 lekkich krążowników i 49 niszczycieli pod dowództwem kontradmirała Ludwiga von Reutera spotkało na morzu Grand Fleet, która odprowadziła je do zatoki Firth of Forth. Od 22 listopada okręty płynęły grupami do Scapa Flow na Orkadach. O ich losie miała rozstrzygnąć konferencja pokojowa.

21 czerwca 1919 roku, gdy alianci mieli przejąć okręty na mocy traktatu wersalskiego, Reuter kazał je zatopić. Z 74 internowanych jednostek poszło na dno 52, a zginęło dziewięciu niemieckich marynarzy. Tak skończyła się flota, którą budowano przez dwadzieścia lat.