Blokada morska

Blokada morska to odcięcie wybrzeży przeciwnika od handlu morskiego siłami floty wojennej. W I wojnie światowej słowo to oznacza przede wszystkim blokadę Niemiec, którą Wielka Brytania zaczęła w sierpniu 1914 roku, a ostatnie jej ograniczenia zniesiono dopiero w lipcu 1919 roku. Nie zamykała ona niemieckich portów okrętami stojącymi u ich wejść, lecz odcinała je z daleka.

Blokada oddalona

Klasyczna blokada wymagała okrętów stale pilnujących blokowanego wybrzeża. Tak sprzymierzeni zablokowali w 1915 roku Kamerun, a w grudniu 1916 roku Grecję. Pod niemieckim wybrzeżem okręty blokady byłyby jednak łatwym celem min, torpedowców i okrętów podwodnych. Brytyjczycy zamknęli więc wyjścia z Morza Północnego: patrole w kanale La Manche i między Szetlandami a Norwegią zatrzymywały statki do kontroli.

Na północy pełniła tę służbę 10 Eskadra Krążowników, najpierw ze starych okrętów, jak zatopiony w październiku 1914 roku Hawke, potem z krążowników pomocniczych.

Statki zatrzymywano z powodu kontrabandy, której listy Londyn ogłosił 4 sierpnia 1914 roku. Prawo wojny morskiej miała porządkować deklaracja londyńska z 1909 roku. Wielka Brytania jej nie ratyfikowała, ale zgodziła się ją stosować z własnymi zmianami. Najważniejszą była zasada podróży ciągłej: ładunek płynący do neutralnej Holandii czy Danii można było zatrzymać, jeśli w rzeczywistości miał trafić do Niemiec. Kolejne rozporządzenia rozszerzały te uprawnienia, aż w lipcu 1916 roku sprzymierzeni odstąpili od deklaracji.

2 listopada 1914 roku Admiralicja uznała całe Morze Północne za obszar wojskowy i skierowała żeglugę neutralną na wyznaczone trasy, gdzie łatwiej było ją przeszukiwać. Gdy Niemcy ogłosiły wody wokół Wysp Brytyjskich strefą wojenną, rozporządzenie odwetowe z 11 marca 1915 roku pozwoliło zatrzymywać wszelkie towary płynące do Niemiec i z nich. Edward Grey nazwał nowe środki już wprost blokadą.

Neutralni

Najtrudniej było odróżnić handel neutralnych od handlu z wrogiem. W Holandii Holenderski Trust Zamorski gwarantował Brytyjczykom, że sprowadzane towary nie zostaną odsprzedane Niemcom, a w innych krajach podobne porozumienia zawierano ze związkami kupców. Firmy handlujące z wrogiem trafiały na czarną listę. Od lutego 1916 roku całością kierował lord Robert Cecil, minister blokady. Wtedy też wprowadzono przymusowe racjonowanie: ładunki zatrzymywano, gdy przywóz danego towaru do kraju neutralnego przekroczył poziom sprzed wojny.

Neutralni, zwłaszcza Stany Zjednoczone, protestowali, ale po wejściu do wojny Amerykanie blokadę jeszcze zaostrzyli, a w 1918 roku sprzymierzeni prowadzili ją przez wspólny komitet w Londynie.

Głód i odpowiedź Niemiec

Przed wojną Niemcy sprowadzały z zagranicy około jednej trzeciej żywności. 22 lutego 1915 roku berlińczycy dostali kartki na chleb, a po nieurodzaju ziemniaków przyszła zima brukwiowa 1916–1917, gdy przydziały spadały do około tysiąca kalorii dziennie. Blokada nie była jedyną przyczyną głodu: wsi brakowało robotników, koni i nawozów. Ile osób zabiła, nie wiadomo dokładnie. Wojenne niemieckie statystyki podawały 763 000 cywilnych ofiar niedożywienia i chorób, badanie z 1928 roku 424 000.

Niemcy przedstawiały wojnę podwodną jako odpowiedź na blokadę. Ich flota liniowa nie mogła jej przerwać, a po bitwie jutlandzkiej Royal Navy dalej panowała na morzu. Pozostawały okręty podwodne, którymi Niemcy chcieli odciąć Wielką Brytanię od jej własnych dostaw zza oceanu.

Rozejm w Compiègne pozostawił blokadę w mocy, choć sprzymierzeni obiecywali zadbać o niezbędne zaopatrzenie Niemiec. Amerykańska żywność zaczęła przypływać w marcu 1919 roku, a ostatnie ograniczenia zniesiono 12 lipca 1919 roku, po podpisaniu traktatu wersalskiego.