Niemcy wprowadzają czas letni

W niedzielę 30 kwietnia 1916 roku o godzinie 23 w całych Niemczech przestawiono zegary na północ. Tak zaczął się pierwszy w dziejach czas letni wprowadzony w całym państwie. Tej samej nocy zegarki przesunęli mieszkańcy Austro-Węgier. Dzień pracy zaczynał się odtąd o godzinę wcześniej według słońca, a wieczorem dłużej było jasno.

Podstawą zmiany było rozporządzenie Rady Związkowej (Bundesrat) z 6 kwietnia 1916 roku „o przesunięciu godzin w okresie od 1 maja do 30 września 1916 roku”. Rada wydała je na mocy ustawy z 4 sierpnia 1914 roku, która upoważniała ją do zarządzeń gospodarczych na czas wojny. Rozporządzenie stanowiło, że przez lato czasem urzędowym będzie średni czas słoneczny 30 południka na wschód od Greenwich, a więc o godzinę późniejszy od czasu środkowoeuropejskiego. Okres letni zaczynał się 30 kwietnia o 23, a kończył w nocy z 30 września na 1 października, godzinę po północy, gdy zegarki miano cofnąć. Już 8 kwietnia ambasada amerykańska w Berlinie wysłała do Waszyngtonu tłumaczenie rozporządzenia.

Celem była oszczędność. Odciętym blokadą państwom centralnym brakowało węgla i nafty, a dłuższe jasne wieczory miały zmniejszyć zużycie sztucznego światła. Ile naprawdę zaoszczędzono, nie dało się wiarygodnie zmierzyć. Sam pomysł był znacznie starszy. Już w 1784 roku Benjamin Franklin pisał w paryskiej gazecie, że lepsze wykorzystanie dnia oszczędziłoby świece. Od 1907 roku angielski przedsiębiorca budowlany William Willett propagował w broszurze „Marnowanie światła dziennego” (The Waste of Daylight) przesuwanie zegarów w kwietniu o 80 minut w czterech niedzielnych krokach po 20 minut. Do śmierci w marcu 1915 roku bezskutecznie zabiegał o to w brytyjskim parlamencie. Miejscowy czas letni wprowadziły w 1908 roku kanadyjskie miasta Port Arthur i Fort William w Ontario, dziś Thunder Bay, ale całe państwo jako pierwsze zrobiły to Niemcy, w środku wojny.

Pierwsze lato z nowym czasem oceniano różnie. Poseł Austro-Węgier w Monachium raportował 29 września 1916 roku, że bawarska rada rolnicza była przeciw, bo chłopi potrzebowali światła rano, przy dojeniu i karmieniu bydła, a zmiana przeszkadzała w żniwach. Mieszkańcy miast przyjęli ją przeważnie dobrze. Uczniowie i robotnicy skarżyli się na krótszy sen, ale robotnicy zyskali jasne wieczory na odpoczynek i pracę w ogródkach działkowych. Lekarze byli na ogół za, choć zauważali, że młodzież znosi zmianę gorzej, i radzili przesunąć godziny lekcji.

Za Niemcami szybko poszli inni. Wielka Brytania wprowadziła czas letni 21 maja 1916 roku, a w tym samym roku zrobiła to większość jej sojuszników i wiele państw neutralnych. Rosja dołączyła w 1917 roku, a Stany Zjednoczone w 1918 roku. Do zmiany czasu przywykli wcześniej warszawiacy: jednym z pierwszych zarządzeń niemieckich władz po zajęciu Warszawy w sierpniu 1915 roku było przestawienie miasta na czas środkowoeuropejski, co cofnęło wskazówki o 24 minuty. W Niemczech czas letni wracał co roku do końca wojny. W 1919 roku Republika Weimarska zniosła czas letni jako zarządzenie wojenne.