Brytyjsko-francuska umowa pryzowa

Brytyjska chronologia wojny odnotowuje pod 15 lutego 1915 roku zawarcie porozumienia między Wielką Brytanią a Francją, które uzupełniało konwencję o pryzach z 9 listopada 1914 roku. Według opublikowanych później dokumentów brytyjskich nie był to jednorazowy akt, lecz wymiana not, którą rozpoczęto 15 lutego, a zakończono 27 kwietnia 1915 roku. Porozumienie doprecyzowało, czyje sądy mają orzekać o statkach handlowych obu sojuszników i o przewożonych przez nie ładunkach.

Luka w konwencji

Listopadowa konwencja dotyczyła głównie zdobyczy nieprzyjacielskich i neutralnych, ale jej artykuł 2 regulował szczególny przypadek: zajęcie przez okręt jednego sojusznika statku handlowego należącego do drugiego. Taki statek miał zawsze podlegać sądom pryzowym państwa, pod którego banderą pływał, a jego ładunek dzielił los statku. Jedyny wyjątek przewidywał akapit drugi. Jeśli statek sprzymierzony, płynący pierwotnie do portu nieprzyjacielskiego z ładunkiem podlegającym zajęciu, zawinął do portu drugiego sojusznika, tamtejszy sąd mógł orzec konfiskatę ładunku. Wartość towarów, po potrąceniu kosztów, zapisywano wówczas na rachunek rządu państwa bandery.

Przepis ten pomijał jednak przypadki, które w czasie wojny stawały się najważniejsze. Wobec brytyjskiej blokady towary dla Niemiec rzadko płynęły wprost do niemieckich portów. Wysyłano je raczej do portów neutralnych, przede wszystkim holenderskich i skandynawskich, skąd mogły trafić dalej. Konwencja nie mówiła jasno, który sąd ma orzekać, gdy taki ładunek znalazł się na statku sprzymierzonym, a statek trafił do portu drugiego sojusznika.

Co uzgodniono

Wymiana not przyniosła dwie zasady. Gdy postępowanie toczyło się zarówno przeciwko statkowi, jak i ładunkowi, zawsze stosowano pierwszy akapit artykułu 2, a więc sprawa trafiała przed sąd państwa bandery. Gdy chodziło wyłącznie o ładunek, zasada z akapitu drugiego miała obejmować nie tylko statki płynące do portów nieprzyjaciela, lecz także kontrabandę adresowaną do portów neutralnych oraz własność nieprzyjacielską, nawet jeśli statek nie zmierzał do portu wroga. W praktyce oznaczało to, że jeśli na przykład brytyjski statek z kontrabandą przeznaczoną dla Rotterdamu znalazł się we francuskim porcie, francuski sąd mógł skonfiskować jego ładunek, a uzyskane pieniądze przypadały Wielkiej Brytanii.

Dalsze losy

Uzgodnienia były kolejnym krokiem w stronę wspólnej wojny ekonomicznej sprzymierzonych na morzu. Już 5 marca 1915 roku do listopadowej konwencji przystąpiła Rosja, a w latach 1915–1916 również ona przyjęła w wymianie not taką samą interpretację artykułu 2. W styczniu 1917 roku do konwencji przyłączyły się Włochy, akceptując uzgodnioną wykładnię. Treść porozumienia z lutego 1915 roku Brytyjczycy opublikowali dopiero w listopadzie 1916 roku, w urzędowym zbiorze traktatów.