Porozumienie z Holenderskim Trustem Zamorskim

23 września 1915 roku rząd brytyjski zawarł z Holenderskim Zamorskim Trustem (NOT) porozumienie, które ograniczało import do Holandii kilkunastu ważnych towarów do ilości potrzebnych krajowi. Objęło ono kukurydzę i żyto, siemię lniane, makuchy i śrutę, tłuszcze zwierzęce i roślinne, nasiona oleiste, smalec, oleje mineralne, ropę naftową i jej produkty oraz surową wełnę. Brytyjska chronologia wojny notuje to porozumienie dopiero pod 23 listopada 1915 roku, ale brytyjska historia oficjalna blokady, napisana przez Archibalda Bella na podstawie dokumentów Foreign Office, podaje datę 23 września. Trzy tygodnie wcześniej, 1 września, podobne porozumienie objęło bawełnę.

Racje zamiast wyroków sądu

Pomysł racjonowania neutralnych sąsiadów Niemiec był prosty. Skoro brytyjskie rozporządzenie odwetowe z marca miało odciąć cały handel nieprzyjaciela, to kraj neutralny powinien dostawać tylko tyle, ile sam zużywa. Wszystko ponad tę ilość mogło trafić do Niemiec. Racjonowanie zalecała już czerwcowa konferencja aliantów w Paryżu, ale trudno je było wprowadzić. Sądy pryzowe nie skazywały ładunków na podstawie samych statystyk, a firmy o dobrej opinii mogły dowieść, że towar jest dla nich. Tymczasem latem 1915 roku brytyjski eksport do Holandii był wyraźnie większy niż przed wojną.

Rozwiązaniem okazały się rokowania z prywatnymi organizacjami. W lipcu 1915 roku NOT zawarł z Brytyjczykami ogólne porozumienie, w którym zgodził się przyjmować nie tylko kontrabandę, ale wszystkie towary zamorskie, i wpisano do niego zasadę racjonowania. Dyrektorzy trustu zobowiązali się ograniczać przywóz każdego towaru do ilości potrzebnej w kraju, a nadwyżki przetrzymywać w magazynach. Brytyjska ustawa z czerwca pozwalała już kierować cały eksport do Holandii na adres trustu. W sierpniu i wrześniu brytyjscy statystycy przygotowali szczegółowe zestawienia przywozu każdego ważnego towaru do państw neutralnych. Dział kontrabandy Foreign Office natychmiast wykorzystał je w toczących się rokowaniach.

Spór o liczby

Racje liczono jako średni import z lat 1911–1913 pomniejszony o wywóz do Niemiec. Holendrzy, z przewodniczącym zarządu trustu Joostem van Vollenhovenem na czele, dowodzili jednak, że rok 1915 nie jest normalny. Zakazano wywozu żywego bydła, kraj gromadził zapasy na zimę i potrzebował więcej paszy. Według Bella Brytyjczycy proponowali na przykład 600 tysięcy ton kukurydzy i żyta rocznie, a trust chciał 900 tysięcy ton samej kukurydzy. Najwięcej sporu było o nasiona oleiste, z których Holendrzy produkowali margarynę, coraz bardziej potrzebną także w Wielkiej Brytanii. Brytyjscy negocjatorzy musieli pójść na duże ustępstwa. Bell zauważał, że van Vollenhoven przyjął samą zasadę racjonowania bez sporu, choć oznaczała ona, że handel neutralnego kraju będą wyznaczać statystycy obcego, walczącego państwa.

Od jesieni 1915 roku ładunki tych towarów zmierzające do Holandii zatrzymywano lub zwalniano na podstawie statystyk. Holandia była odtąd racjonowana we wszystkich towarach najważniejszych dla swojego rolnictwa i przemysłu włókienniczego. Kolejne porozumienia z trustem, w 1916 roku, rozszerzyły listę między innymi o kakao, cynę, skóry i ryż.