Rozkaz do drugiego marszu na Jaunde

22 września 1915 roku generał Charles Dobell, dowódca brytyjsko-francuskiej wyprawy w Kamerunie Niemieckim, wydał rozkaz do drugiego marszu na Jaunde, gdzie przeniosły się niemieckie władze kolonii. Kolumny brytyjska i francuska miały wyruszyć jednocześnie 6 października. W swoim raporcie Dobell pisał, że do 22 września przygotowania posunęły się na tyle, by można było ruszyć na wschód, dlatego część brytyjskich opracowań datuje na ten dzień początek drugiego marszu. Same walki zaczęły się jednak dopiero dwa tygodnie później.

Plan z Duali

Pierwszy marsz na Jaunde, wiosną i latem 1915 roku, skończył się odwrotem nad rzekę Kele. Nowy plan ustalono 25 i 26 sierpnia w Duali na naradzie Dobella z gubernatorem generalnym Francuskiej Afryki Równikowej Martialem Merlinem i generałem Josephem Aymerichem. Tym razem na Jaunde miały uderzyć wszystkie dostępne siły z dwóch stron. Około 2 tysięcy żołnierzy Aymericha miało ruszyć ze wschodu, z linii Bertua–Dume, w drugiej połowie października. Wojska Dobella miały najpierw opanować linię Eséka–Wum Biagas, urządzić tam wysunięte bazy, naprawić kolej do Eséki i drogę do Wum Biagas, a dopiero potem, około połowy listopada, ruszyć dalej na Jaunde. Dobell liczył, że po zostawieniu garnizonów w zajętym kraju będzie mógł wysłać na wschód od rzeki Kele około 1800 karabinów brytyjskich i 1100 francuskich.

Nauczony doświadczeniem z wiosny, Dobell rozdzielił siły na dwie kolumny, każdą z własną linią zaopatrzenia. Brytyjczycy pułkownika Gorgesa mieli iść drogą z Edei przez Ngwe na Wum Biagas, tą samą, na której wiosną utknęła kolumna Mayera. Francuzi pułkownika Mayera mieli posuwać się wzdłuż linii kolejowej z So Dibanga na Eséka.

Przygotowania

We wrześniu oddziały Dobella nie prowadziły większych walk, tylko rozpoznanie od strony Bare, So Dibanga i Ngwe. Część oficerów i żołnierzy przebywała jeszcze na urlopach zdrowotnych po wyczerpującej wiosennej kampanii. Do Duali przybyła druga połowa kompanii z Gambii, a w październiku miały dotrzeć dwie kompanie Pułku Zachodnioindyjskiego, saperzy z Sierra Leone, haubica, a z Anglii kompania transportu samochodowego z kilkudziesięcioma fordami. Z sąsiednich kolonii brytyjskich ściągano tragarzy, których brak tak bardzo dał się we znaki podczas pierwszego marszu. Od końca sierpnia budowano bazy w Edei i Ngwe i poprawiano drogę między nimi, aby mogły nią jeździć samochody.

Niemcy w tym czasie skupili się na kontrataku przeciw francuskim kolumnom na wschodzie i na zachodzie zadowalali się drobnymi wypadami. 18 września uszkodzili most kolejowy na zachód od So Dibanga, a w nocy z 27 na 28 września wyparli brytyjski posterunek na północ od Bare. Dobell nie mógł też liczyć na wsparcie z północy: generał Frederick Cunliffe, który na początku września bez powodzenia szturmował Morę, dopiero wracał z wojskami do Nigerii, by stamtąd uderzyć na Banyo i Tibati.

Co dalej

24 września Brytyjczycy zluzowali Francuzów w Ngwe, a 3 października oddział pułkownika Rose’a bez walki zajął Sakbajeme. 6 października obie kolumny ruszyły naprzód. Brytyjczycy zdobyli Wum Biagas 9 października, a Francuzi wyparli Niemców z Eséki 30 października. Do samego Jaunde wojska pułkownika Gorgesa weszły 1 stycznia 1916 roku.