Układ z Dedeagacz

22 września 1915 roku bułgarski rząd ogłosił warunki porozumienia z Turcją o zmianie granicy w Tracji. Brytyjska chronologia wojny nazywa je „układem z Dedeagacz” i notuje pod tą datą jego zawarcie. Nazwa wzięła się od egejskiego portu Dedeagacz, dziś greckiej Aleksandropolis. To właśnie bezpieczna droga do niego była dla Bułgarii najcenniejszym zyskiem z układu. Ogłoszenie zbiegło się z decyzją o mobilizacji: tego samego dnia późnym wieczorem car podpisał dekret o powszechnej mobilizacji armii.

Granica wzdłuż Maricy

Sam układ podpisano w Sofii już 6 września, w tajemnicy, razem z traktatem sojuszniczym z Niemcami. Według opublikowanych warunków nowa granica biegła doliną Tundży aż pod przedmieścia Edirne, z dworcem kolejowym w Karaağaç po stronie bułgarskiej, a dalej na południe wzdłuż Maricy, w odległości około dwóch kilometrów od jej lewego brzegu. Cała linia kolejowa z wnętrza kraju przez Didimoticho do Dedeagacz znalazła się w ten sposób na terytorium bułgarskim. Dotąd pociągi jadące nad Morze Egejskie przejeżdżały przez ziemie tureckie.

Daty ostatecznego podpisania źródła podają różnie. Brytyjska chronologia Ministerstwa Informacji z 1918 roku notuje, że tekst konwencji wysłano do Konstantynopola 15 września, a podpisano go 25 września. Amerykański wysłannik w Sofii Lewis Einstein pisał w listopadowym raporcie do Waszyngtonu, że protokół podpisano natychmiast po nadejściu wiadomości o dekrecie mobilizacyjnym. Według jego informatorów tureccy delegaci czekali na stacji kolejowej w Didimoticho i złożyli podpisy dopiero wtedy, gdy telegraf potwierdził ogłoszenie dekretu. Einstein podkreślał, że ustępstwa tureckie zależały całkowicie od wejścia Bułgarii do wojny.

Przygotowania do przekazania ziem

Turcja zaczęła się przygotowywać do oddania ziem. Przekazywanie miało się zacząć 11 października, ale granicę w terenie musiała jeszcze wytyczyć komisja z udziałem Niemca, Austriaka i Szweda, zbierająca się w Karaağaç. Mieszkańców oddawanych ziem, w większości muzułmanów, ogarnął niepokój. Władze osmańskie kazały zebrać wozy w okolicach Didimoticho, by zapobiec masowej ucieczce ludności. Minister wojny İsmail Enver, obawiając się, że oburzenie w kraju podważy układ, nalegał, by jak najszybciej opróżnić Karaağaç.

Dedeagacz był jedynym portem Bułgarii nad Morzem Egejskim, zdobytym w wojnach bałkańskich, ale od początku narażonym na flotę Ententy. Już na początku października Brytyjczycy zapowiedzieli zatrzymywanie wszystkich towarów płynących do Bułgarii przez ten port. Według Einsteina samo przekazanie ziem odbyło się w dniu, w którym Bułgaria zaczęła działania wojenne przeciw Serbii.