Nowe porozumienie z Holenderskim Trustem Zamorskim

Brytyjska chronologia wojny notuje pod 30 czerwca 1916 roku kolejne porozumienie rządu brytyjskiego z Holenderskim Zamorskim Trustem (NOT) w sprawie racjonowania Holandii. Brytyjska historia oficjalna blokady, napisana przez Archibalda Bella, datuje to porozumienie na 28 czerwca. Uzupełniało ono umowę z września 1915 roku, która ograniczyła przywóz do Holandii pasz, tłuszczów, olejów i wełny do ilości potrzebnych samemu krajowi. Teraz listę towarów racjonowanych przez trust rozszerzono o ziarno kakaowe, cynę, skóry surowe i wyprawione, garbniki, azbest i parafinę. Wszystkie te towary, potrzebne niemieckiemu przemysłowi i niemieckim konsumentom, mogły teraz docierać do Holandii tylko w ilościach odpowiadających jej własnemu zużyciu.

Masło i bekon zamiast pasz

Trust był potrzebny Brytyjczykom także z innego powodu. Holandia sprowadzała pasze i nawozy, a jednocześnie wysyłała do Niemiec niemal całą nadwyżkę swojego mięsa, masła i serów. Według Bella od września 1915 do lutego 1916 roku do Niemiec trafiło ponad 98 procent wywożonej z Holandii wieprzowiny, ponad 90 procent masła i blisko 87 procent sera, a do Wielkiej Brytanii tylko drobne ilości. Londyn powoływał się na artykuł porozumienia z trustem, według którego gwarancja, że towary zostaną w kraju, obejmowała także wszystko, co z nich wyprodukowano. Mięso czy masło były w tym rozumieniu wyrobami z importowanej paszy. Trust chciał uniknąć przeliczania racji od nowa, więc pomógł Brytyjczykom w inny sposób. 16 maja do Hagi przyjechał brytyjski ekspert rolny Henry Rew, a rozmowy z nim prowadzili dyrektorzy trustu i przedstawiciele holenderskich rolników. Powołano Rolnicze Biuro Eksportowe (Landbouw Export Bureau), za którego pośrednictwem Brytyjczycy mieli kupować część holenderskiej żywności. Umowę podpisano 16 czerwca. Bell zauważał, że dyrektorzy trustu nie wątpili, że zdołają skierować holenderski wywóz tam, gdzie zechcą.

Spór z Amerykanami

Potęga trustu niepokoiła Stany Zjednoczone. W maju do Departamentu Stanu dotarły skargi, że NOT odmawia przyjmowania kawy z Nowego Jorku, a przyjmuje ją z Londynu i Hawru. Poseł w Hadze Henry van Dyke zaprotestował i zażądał od holenderskiego MSZ wyjaśnienia, jaki jest związek rządu z trustem. 30 czerwca przesłał do Waszyngtonu odpowiedź ministra spraw zagranicznych Johna Loudona, datowaną 19 czerwca. Rząd holenderski utrzymywał, że NOT jest prywatną spółką i rząd właściwie nie odpowiada za to, jak prowadzi ona swoje interesy. Van Dyke uznał tę odpowiedź za przyznanie, że trust działa na podstawie holenderskiego prawa, ale w praktyce kontroluje go rząd brytyjski. Dalsze protesty w Hadze uważał za bezcelowe.

Nowe umowy nie od razu przyniosły skutek. Według Bella latem 1916 roku Wielka Brytania dostała z Holandii znacznie mniej żywności, niż przewidywało porozumienie rolne, bo holenderski rząd nadal trzymał się z dala od tych układów. Gdy przyszło negocjować nowe porozumienie rolne, Brytyjczycy ostrzegli więc sam rząd w Hadze, że bez jego udziału mogą cofnąć ułatwienia w dostawach węgla bunkrowego, juty i smarów. Racjonowanie trustu rozszerzano dalej: we wrześniu 1916 roku objęło ono ryż.