Doniesienia o porozumieniu Francji z Holenderskim Trustem Zamorskim

Brytyjska chronologia wojny odnotowuje pod 7 grudnia 1915 roku zawarcie porozumienia między rządem Francji a Holenderskim Zamorskim Trustem (Nederlandsche Overzee Trustmaatschappij, NOT). W innych dostępnych opracowaniach i dokumentach nie udało się jednak potwierdzić, że w tym dniu podpisano taką umowę, ani poznać jej treści. Nie wymienia go nawet tablica chronologiczna brytyjskiej historii oficjalnej blokady Archibalda Bella. Holenderska historyczka Charlotte van Manen, autorka wydanej w 1935 roku wielotomowej historii trustu, pisała tylko, że po pierwszej umowie z brytyjskim attaché handlowym NOT zawarł podobne umowy z Francją i Włochami, a później także z Rosją. Pewne jest natomiast, jak w 1915 roku wyglądała współpraca Paryża z trustem.

Francuskie zasady

Francja, podobnie jak Wielka Brytania, zakazała wywozu wielu towarów i zezwalała na niego tylko w drodze wyjątku. Francuskie ministerstwo handlu, po zasięgnięciu opinii Komitetu do spraw ograniczania zaopatrzenia i handlu nieprzyjaciela (Comité de restriction des approvisionnements et du commerce de l’ennemi), postanowiło, że towary z list zakazanych nie dostaną zezwolenia na wywóz do Holandii, jeśli eksporter nie udowodni, że są adresowane do NOT. W przypadku pozostałych towarów rząd zalecał kupcom korzystanie z pośrednictwa trustu, ostrzegając, że inne przesyłki mogą zostać zatrzymane. Okólniki z tymi zasadami rozsyłano do izb handlowych także w koloniach. Jesienią 1915 roku ogłoszono je na przykład w dzienniku urzędowym Martyniki, a 6 grudnia przypomniała je swoim członkom izba handlowa w Hajfongu. Holenderskie ministerstwo spraw zagranicznych stwierdzało w ogłoszonej w połowie grudnia „Pomarańczowej Księdze”, że francuska polityka wobec kontrabandy przebiegała dotąd równolegle do brytyjskiej.

Trudny grudzień

Doniesienie o porozumieniu przypada na trudne dla trustu tygodnie. 26 listopada jego komitet wykonawczy oświadczył holenderskiemu rządowi, że w obecnych warunkach nie może dłużej brać na siebie odpowiedzialności, bo rząd w Hadze wciąż nie chciał wprowadzić zakazów wywozu, które ułatwiłyby kontrolę. Na początku grudnia trust krytykowano w brytyjskiej Izbie Gmin, a niektórzy posłowie, domagający się zaostrzenia blokady, uważali go wręcz za firmę przesiąkniętą niemieckimi wpływami. Równie nieprzychylna była prasa francuska. 9 grudnia gazeta Georges’a Clemenceau pisała, że trust utrzymuje stosunki zarówno z Niemcami, jak i z Ententą, a rząd holenderski „klęczy przed Boche’em”. Holenderski poseł w Paryżu musiał publicznie dementować doniesienia, jakoby Holandia złamała umowę z Brytyjczykami. Van Manen pisała, że strona francuska chciała rzucić Holandii tylko „jałmużnę”, wystarczającą, by przetrwała, choć francuskie poselstwo przedstawiało swoje argumenty zwykle spokojniej niż Brytyjczycy.

Współpraca z trustem pozostała jednak dla Paryża jedynym praktycznym sposobem kontrolowania handlu z Holandią. W marcu 1916 roku Francuzi poszli dalej. Dekret z 14 marca uzależnił od adresowania do NOT wywóz do Holandii także tych towarów, które nie znajdowały się na listach zakazanych.