Powstaje Holenderski Zamorski Trust

Brytyjska chronologia wojny notuje pod datą 23 listopada 1914 roku powstanie Holenderskiego Zamorskiego Trustu (Nederlandsche Overzee Trustmaatschappij, w skrócie NOT). Źródła holenderskie podają jako datę założenia spółki 24 listopada. Była to prywatna firma, która przez całą wojnę pośredniczyła w zamorskim imporcie neutralnej Holandii i dawała Wielkiej Brytanii gwarancje, że sprowadzane towary nie zostaną odsprzedane Niemcom.

Gwarancje bez rządu

Od początku wojny Royal Navy zatrzymywała statki płynące do holenderskich portów, jeśli podejrzewała, że ich ładunek trafi do Niemiec. Londyn chciał, by rząd w Hadze zakazał tranzytu kontrabandy, ale Holendrzy nie mogli się na to zgodzić bez naruszenia konwencji o żegludze na Renie i ryzyka konfliktu z Niemcami. Tymczasem import zamorski niemal zamarł, a w kraju zaczynało brakować zboża. Brytyjskie zarządzenie z 29 października jeszcze zaostrzyło kontrole, a 13 listopada Holandia zaprotestowała przeciw zmianom deklaracji londyńskiej.

Rozwiązanie przygotowywano od kilku tygodni. We wrześniu ówczesny minister rolnictwa, przemysłu i handlu Marie Willem Frederik Treub powołał komitet pięciu wpływowych ludzi interesu. Należeli do niego między innymi prezes Holenderskiego Towarzystwa Handlowego Cornelis van Aalst, Anton Kröller i Joost van Vollenhoven. Brytyjski attaché handlowy w Hadze, sir Francis Oppenheimer, podsunął swojemu rządowi myśl, że gwarancje, których nie może dać neutralny rząd, mogłaby dać prywatna organizacja. Zgodzili się na to Treub, od jesieni minister finansów, i minister spraw zagranicznych John Loudon, pod warunkiem że udział rządu pozostanie tajemnicą. Twórcy trustu zastrzegli też, że nie będzie on prawnie związany z państwem, by jego działań nie można było przypisać rządowi holenderskiemu. Spółkę formalnie założyła i sfinansowała grupa holenderskich banków i towarzystw żeglugowych, a jej przewodniczącym został van Aalst.

Jak działał trust

Kto chciał sprowadzić towary zza morza, musiał podpisać z NOT umowę, że nie wyeksportuje ich do Niemiec, i wpłacić wysoką kaucję, zbliżoną do wartości ładunku. W razie złamania umowy kaucja przepadała. Trust prowadził kontrole, a alianci przepuszczali przez blokadę ładunki adresowane do niego. Z czasem NOT kontrolował znaczną część holenderskiego handlu zamorskiego. W szczytowym okresie, w 1917 roku, zatrudniał około tysiąca osób, znacznie więcej niż holenderskie ministerstwo spraw zagranicznych.

System nie był szczelny. Do Niemiec wciąż płynął przez granicę przemyt, a holenderskie produkty rolne, których umowy z trustem nie obejmowały, sprzedawano Niemcom z dużym zyskiem. Mimo to NOT pozwolił Holandii zachować neutralność i jednocześnie utrzymać zaopatrzenie. Na jego wzór podobne organizacje powstały w innych państwach neutralnych, między innymi w Szwajcarii. Trust działał do 1919 roku.