Statek szpitalny

Statek szpitalny służy wyłącznie do ratowania i leczenia rannych, chorych i rozbitków, a prawo wojenne chroni go przed atakiem i zajęciem. W I wojnie światowej w tej roli pływały przede wszystkim przebudowane liniowce pasażerskie, które wywoziły rannych z frontów, w czasie kampanii w Gallipoli między innymi do Egiptu, na Maltę i do Anglii. Pod koniec wojny sama Royal Navy miała ich 77.

Zasady haskie

Na morzu ich status określała X konwencja haska z 1907 roku, która przenosiła na wojnę morską zasady konwencji genewskiej. Wojskowego statku szpitalnego, którego nazwę zgłoszono stronom wojującym, należało szanować i nie wolno go było zająć.

W zamian musiał pomagać rannym, chorym i rozbitkom wszystkich stron, nie mógł służyć celom wojskowym ani przeszkadzać okrętom przeciwnika, a strony wojujące miały prawo go kontrolować i przeszukać. Ochronę tracił, gdyby użyto go do szkodzenia nieprzyjacielowi.

Konwencja przepisywała też wygląd. Wojskowe statki szpitalne malowano na biało z poziomym zielonym pasem, statki towarzystw pomocy z pasem czerwonym, a obok bandery państwowej podnoszono białą flagę z czerwonym krzyżem. W czasie wojny dochodziły wielkie czerwone krzyże na burtach, nocą jasno oświetlone. Największy statek szpitalny, Britannic, siostrzany statek Titanica, miał ponad 3300 łóżek i zabierał chorych i rannych głównie z zatoki Mudros.

Miny i torpedy

Wiele statków szpitalnych zatonęło na minach, które nie odróżniały czerwonego krzyża od transportowca. 17 listopada 1915 roku pod Folkestone weszła na minę postawioną przez UC-5 Anglia z rannymi z Francji. Zginęło od około 130 do ponad 160 osób. 21 listopada 1916 roku Britannic, płynący dopiero po rannych, wszedł na Morzu Egejskim na minę z pola U-73 i zatonął w 55 minut. Zginęło 30 osób, ale był to największy statek stracony w całej wojnie.

Okręty podwodne atakowały je też torpedami. W marcu 1916 roku U-33 zatopił na Morzu Czarnym rosyjski Portugal. Rosja oskarżyła Niemcy o złamanie konwencji haskich, a strona niemiecka twierdziła, że statek nie nosił widocznych znaków Czerwonego Krzyża.

Spór o nadużycia

29 stycznia 1917 roku Niemcy zawiadomiły Londyn i Paryż, że alianci wożą statkami szpitalnymi żołnierzy i amunicję, i że na Morzu Północnym i w kanale La Manche nie będą ich już tolerować. W marcu okręty podwodne storpedowały oświetlone Asturias i Gloucester Castle. 14 kwietnia brytyjskie i francuskie samoloty zbombardowały w odwecie Fryburg Bryzgowijski. Admiralicja uznała jednak, że znaki przestały chronić, i zaczęła wozić rannych przez kanał na nieoznakowanych statkach z eskortą. Takie były Lanfranc i Donegal, storpedowane 17 kwietnia.

Ataki zdarzały się także daleko poza zapowiedzianą strefą. Llandovery Castle, kanadyjski statek szpitalny wracający z Halifaksu bez pacjentów, U-86 storpedował na Atlantyku 27 czerwca 1918 roku. Jego dowódca podejrzewał, że na pokładzie są amerykańscy lotnicy. Żadnych nie znaleziono, a potem okręt ostrzelał szalupy. Zginęło 234 ludzi, w tym 14 pielęgniarek. Kilka miesięcy wcześniej w Kanale Bristolskim zatonął storpedowany Glenart Castle, a z nim 153 ludzi.

Procesy

Po wojnie sprzymierzeni chcieli ukarania winnych. W 1921 roku Sąd Rzeszy w Lipsku uniewinnił dowódcę okrętu, który storpedował Dover Castle, uznając, że wierzył on, iż wykonuje dopuszczalny rozkaz odwetowy. Za Llandovery Castle sąd skazał jednak dwóch oficerów U-86 na cztery lata więzienia. Wkrótce obaj zbiegli, a za granicą wyroki uznano za rażąco łagodne.