Room 40

Room 40 to nazwa komórki dekryptażu brytyjskiej Admiralicji w czasie I wojny światowej, wzięta od numeru pokoju w starym gmachu Admiralicji przy Whitehall. Jej kryptolodzy odczytywali niemieckie depesze morskie, a z czasem także dyplomatyczne. Dzięki nim Royal Navy często wiedziała z wyprzedzeniem o wyjściach niemieckiej floty, a Brytyjczycy poznali w 1917 roku telegram Zimmermanna.

Profesor i trzy książki kodowe

W pierwszych dniach wojny Brytyjczycy przecięli niemieckie kable transatlantyckie i Niemcy musieli nadawać przez radio albo przez kable państw neutralnych. Przechwycone depesze zaczęły napływać do Admiralicji, ale nikt nie umiał ich czytać. Szef wywiadu marynarki kontradmirał Henry Oliver oddał je swojemu przyjacielowi Alfredowi Ewingowi, inżynierowi i dyrektorowi szkolnictwa marynarki, który hobbystycznie zajmował się szyframi. Ewing zebrał nauczycieli kolegiów morskich znających niemiecki, a potem także naukowców, tłumaczy i wydawców. Nikt z nich nie znał się na łamaniu kodów, ale wszyscy umieli dochować tajemnicy.

Przełom dały zdobycze. Rosjanie znaleźli książkę sygnałową na wraku krążownika Magdeburg i 13 października 1914 roku jeden jej egzemplarz trafił do rąk Pierwszego Lorda Admiralicji Winstona Churchilla. Pod koniec października do Londynu dotarła kopia kodu, którym niemiecka marynarka porozumiewała się ze statkami handlowymi, zdobytego przez Australijczyków 11 sierpnia na parowcu Hobart, a 30 listopada brytyjski trawler wyłowił skrzynię z niemieckiego torpedowca zatopionego koło Texel, z kodem używanym przez attaché morskich i wyższych dowódców. 6 listopada 1914 roku komórka przeniosła się do pokoju 40. Jesienią szefem wywiadu marynarki został komandor William Reginald Hall, który w maju 1917 roku przejął od Ewinga bezpośrednie kierownictwo.

Wojna na Morzu Północnym

Niemiecka flota codziennie podawała przez radio pozycje okrętów, a od 1915 roku nadbrzeżne stacje namiarowe pozwalały śledzić także okręty podwodne. Każda zmiana zwykłego rytmu zapowiadała operację. Tak Brytyjczycy dowiedzieli się o wyjściu krążowników liniowych przed bombardowaniem Scarborough w grudniu 1914 roku i przed bitwą na Dogger Bank w styczniu 1915 roku. 30 maja 1916 roku, uprzedzony przez Room 40, John Jellicoe wyprowadził Grand Fleet w morze, zanim Niemcy opuścili porty, co otworzyło drogę do bitwy jutlandzkiej.

Wiedzę tę wykorzystywano jednak gorzej, niż pozwalała. Admiralicja tak strzegła tajemnicy, że depesze oparte na pracy kryptologów, z nielicznymi wyjątkami, zatwierdzał osobiście Oliver, a dowódcy na morzu dostawali niewiele informacji i często z opóźnieniem. Kryptolodzy nie mieli też wpływu na wnioski wyciągane z ich pracy. Przed rajdem na Scarborough nie wiedzieli, że w morze wyszła cała Flota Pełnomorska, a w południe 31 maja 1916 roku Jellicoe dostał z Admiralicji błędną wiadomość, że niemiecki okręt flagowy wciąż stoi w porcie.

Telegram Zimmermanna

Od 1915 roku Room 40 odczytywał też niemiecką korespondencję dyplomatyczną. Niemcy, pozbawieni własnych kabli, korzystali z cudzych, a te przechodziły przez Wielką Brytanię. 16 stycznia 1917 roku kryptolodzy przechwycili depeszę Arthura Zimmermanna, w której Niemcy proponowali Meksykowi sojusz przeciw Stanom Zjednoczonym, a nazajutrz Nigel de Grey przyniósł Hallowi pierwsze odczytanie. Hall zwlekał, by nie zdradzić, że Brytyjczycy czytają także amerykańskie depesze. Dopiero gdy zdobyto kopię telegramu z urzędu telegraficznego w Meksyku, Arthur Balfour wręczył go 23 lutego ambasadorowi amerykańskiemu. Po publikacji tekstu i wznowieniu nieograniczonej wojny podwodnej Stany Zjednoczone wypowiedziały Niemcom wojnę. Historyk kryptologii David Kahn uważał, że żadne inne złamanie szyfru nie miało tak ogromnych skutków.

Według szacunków Room 40 odczytał w czasie wojny około 15 000 niemieckich depesz, a w szczytowym okresie, jak podaje jedno z opracowań, pracowało dla niego około 800 radiotelegrafistów oraz kilkudziesięciu kryptologów i innych specjalistów. W 1919 roku połączono go z wywiadem radiowym armii w Szkołę Kodów i Szyfrów Rządu, która w czasie II wojny światowej działała w Bletchley Park, a potem dała początek GCHQ.